Hỏi: Thưa bác sĩ, hàng ngày tôi vẫn có thói quen uống nước lá vối vì nghe nói chúng tốt cho tiêu hóa và thanh nhiệt. Tuy nhiên, có phải ai cũng nên uống không và việc sử dụng không đúng có thể gây ảnh hưởng gì đến sức khỏe, đặc biệt với người có bệnh nền hay phụ nữ mang thai? (Vũ Hoàng Long - Thanh Hóa).
- 1. Uống nước lá vối có tác dụng gì?
- 1.1 Bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa từ lá vối
- 1.2 Bài thuốc ổn định đường huyết và axit uric
- 2. Những ai không nên uống nước lá vối
- 2.1 Người có thể trạng gầy yếu suy nhược, huyết áp thấp
- 2.2 Người đang trong trạng thái bụng đói rỗng
- 2.3 Bệnh nhân đang mắc bệnh lý về thận
- 2.4 Phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 12 tuổi
- 2.5 Người thường xuyên bị mất ngủ khó vào giấc
- 2.6 Người đang sử dụng thuốc điều trị chuyên khoa
- Lời khuyên từ bác sĩ khi sử dụng lá vối
Trả lời: Bác sĩ chuyên khoa I Hồ Viết Long (Phó trưởng Khoa Y học cổ truyền - Bệnh viện Hữu Nghị) trả lời:
Nước lá vối từ lâu đã được xem là thức uống giải khát thanh nhiệt quen thuộc của người Việt. Tuy nhiên dưới góc độ y học loại nước này lại mang dược tính đặc thù và hoàn toàn không an toàn tuyệt đối cho mọi thể trạng.
1. Uống nước lá vối có tác dụng gì?
Tác dụng của lá vối. Trong y học cổ truyền lá vối có vị đắng tính mát giúp thanh nhiệt giải độc và kiện tì - giúp lá lách, hệ tiêu hóa tốt hơn. Các nghiên cứu hiện đại đã chỉ ra rằng trong lá vối chứa hàm lượng lớn các hợp chất polyphenol flavonoid và các hoạt chất kháng sinh tự nhiên mang lại nhiều lợi ích vượt trội.
Đầu tiên phải kể đến khả năng hỗ trợ hệ tiêu hóa. Chất đắng trong lá vối có tác dụng kích thích dạ dày tiết dịch tiêu hóa giúp ăn ngon miệng hơn và bảo vệ niêm mạc ruột. Hàm lượng tannin dồi dào còn giúp làm se niêm mạc và kháng khuẩn hiệu quả đặc biệt tốt trong việc điều trị các chứng đầy bụng khó tiêu hay tiêu chảy.
1.1 Bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa từ lá vối
Sử dụng 15 đến 20g lá vối khô sắc cùng 1 lít nước uống hàng ngày. Hoạt chất tannin và kháng sinh tự nhiên trong lá giúp sát khuẩn đường ruột hiệu quả trong việc điều trị các chứng đầy bụng khó tiêu hoặc tiêu chảy.
Thứ hai nước lá vối là trợ thủ đắc lực cho người bệnh gout và tiểu đường. Các hoạt chất trong lá vối giúp tăng cường đào thải axit uric qua đường nước tiểu từ đó giảm nguy cơ lắng đọng tinh thể tại các khớp. Các polyphenol còn giúp ức chế enzyme phân giải tinh bột làm chậm quá trình hấp thụ đường và ổn định đường huyết sau bữa ăn.
Nước lá vối là thức uống dân gian quen thuộc, được nhiều người sử dụng để hỗ trợ tiêu hóa và thanh nhiệt.
1.2 Bài thuốc ổn định đường huyết và axit uric
Các hợp chất polyphenol trong lá vối giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường và kích thích đào thải axit uric qua đường nước tiểu. Người bệnh nên duy trì thói quen hãm nước lá vối uống sau bữa ăn 30 phút để ổn định đường huyết và giảm sưng đau khớp. Lưu ý tuyệt đối không uống nước lá vối khi bụng rỗng để tránh kích thích dạ dày hoặc gây hạ đường huyết đột ngột.
Cuối cùng lá vối còn đóng vai trò như một loại kháng sinh thực vật. Nước sắc lá vối có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn gây bệnh như phế cầu bạch hầu hay liên cầu khuẩn. Việc uống nước lá vối đều đặn còn giúp cơ thể chống lại các gốc tự do bảo vệ tế bào và làm chậm quá trình lão hóa.
2. Những ai không nên uống nước lá vối?
Lá vối ai không nên uống? Dù mang lại nhiều lợi ích nhưng các chuyên gia y tế cảnh báo 6 nhóm đối tượng sau đây cần đặc biệt thận trọng hoặc tránh sử dụng nước lá vối:
2.1 Người có thể trạng gầy yếu suy nhược, huyết áp thấp
Nước lá vối có cơ chế thúc đẩy quá trình trao đổi chất và hỗ trợ giảm cân rất mạnh mẽ. Với những người đang bị suy dinh dưỡng thiếu cân, huyết áp thấp hoặc vừa ốm dậy cơ thể cần tích lũy năng lượng để phục hồi. Việc uống lá vối lúc này sẽ làm tiêu hao nhanh lượng calo khiến cơ thể càng thêm mệt mỏi và kéo dài thời gian hồi phục thể lực.
2.2 Người đang trong trạng thái bụng đói rỗng
Uống nước lá vối khi dạ dày trống rỗng là một sai lầm cực kỳ nguy hiểm. Các hoạt chất trong lá sẽ kích thích nhu động ruột hoạt động quá mức gây ra hiện tượng say vối với các biểu hiện như chóng mặt xây xẩm mặt mày chân tay bủn rủn và mệt mỏi cực độ. Đây thực chất là phản ứng của cơ thể khi hệ tiêu hóa bị kích thích đột ngột trong điều kiện không có thức ăn để xử lý.
2.3 Bệnh nhân đang mắc bệnh lý về thận
Đặc tính lợi tiểu của lá vối là con dao hai lưỡi đối với người bệnh thận. Với người khỏe mạnh điều này giúp lọc sạch độc tố nhưng với người bị suy thận việc bắt thận phải làm việc liên tục để đào thải nước tiểu sẽ gây ra áp lực cực lớn. Điều này làm gia tăng gánh nặng lên cầu thận khiến tình trạng bệnh trở nên trầm trọng hơn và có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm cho hệ tiết niệu.
Nước lá vối có khả năng giúp đào thải axit uric nhưng không phù hợp với người mắc bệnh thận.
2.4 Phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 12 tuổi
Trẻ nhỏ có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện nên không thích hợp để hấp thụ các loại nước có tính kháng khuẩn và dược tính cao như lá vối. Với phụ nữ mang thai và đang cho con bú việc uống quá nhiều nước lá vối có thể làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ dưỡng chất của cả mẹ và bé. Do đó nhóm đối tượng này cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
2.5 Người thường xuyên bị mất ngủ khó vào giấc
Tương tự như trà xanh, nước lá vối có khả năng kích thích hệ thần kinh trung ương giúp tỉnh táo. Tuy nhiên với những người vốn đã nhạy cảm hoặc đang bị rối loạn giấc ngủ việc uống nước lá vối vào buổi chiều hoặc tối sẽ khiến não bộ bị hưng phấn quá mức. Tình trạng này dẫn tới khó vào giấc ngủ, giấc ngủ không sâu dễ thức giấc giữa đêm và gây mệt mỏi vào sáng hôm sau.
2.6 Người đang sử dụng thuốc điều trị chuyên khoa
Các hợp chất sinh học trong lá vối có thể tương tác với thành phần của một số loại thuốc tây làm giảm tác dụng điều trị hoặc gây ra các tác dụng phụ không mong muốn. Những người đang uống thuốc hạ đường huyết thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị các bệnh mạn tính cần tham khảo ý kiến của các bác sĩ điều trị trước khi sử dụng nước lá vối để đảm bảo hiệu quả của phác đồ điều trị.
Để nước lá vối phát huy hiệu quả tốt nhất bạn nên ưu tiên sử dụng lá vối khô thay vì lá vối tươi. Lá vối tươi có tính kháng khuẩn rất mạnh nếu uống nhiều có thể tiêu diệt cả lợi khuẩn trong đường ruột gây rối loạn tiêu hóa. Bạn chỉ nên uống nước lá vối sau khi đã ăn no, không nên lạm dụng uống thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài. Một chế độ sử dụng vừa phải và đúng cách sẽ giúp bạn tận dụng được kho tàng dược lý quý báu từ loại lá dân dã này mà không lo ngại về tác dụng phụ.
