6 mục cần rà soát trong hồ sơ sức khỏe của cha mẹ

Ông Minh, 73 tuổi, khám tăng huyết áp và rối loạn nhịp tim tại một bệnh viện. Đau đầu gối kéo dài, ông đến một cơ sở khác điều trị xương khớp. Gần đây mất ngủ, ông tự ra hiệu thuốc mua thêm thuốc uống buổi tối, đồng thời dùng một loại “bổ não” do người quen giới thiệu.

Khi đi tái khám tim mạch, ông chỉ mang theo đơn thuốc gần nhất của bệnh viện. Thuốc giảm đau khớp, thuốc ngủ và thực phẩm bổ sung không được nhắc đến vì ông nghĩ chúng “không liên quan đến bệnh tim”.

Đây là tình huống dễ gặp ở gia đình có người cao tuổi mắc nhiều bệnh nền. Một người có thể được nhiều bác sĩ kê thuốc, mua thêm thuốc không cần đơn hoặc dùng sản phẩm thảo dược. Nếu mỗi cơ sở chỉ nhìn thấy một phần thông tin, danh sách thuốc thực tế và danh sách trên hồ sơ có thể không trùng nhau.

Tổ chức Y tế thế giới xác định người dùng nhiều thuốc và người chuyển giữa các cơ sở điều trị là những nhóm cần được chú ý về an toàn thuốc. Việc đối chiếu thuốc nhằm so sánh những gì người bệnh thực sự đang dùng với thông tin trong đơn, hồ sơ nhập viện hoặc giấy ra viện để phát hiện thuốc bị bỏ sót, ghi trùng hoặc chưa được cập nhật.

Thay vì chỉ mở hồ sơ xem có bao nhiêu lần khám, gia đình nên cùng cha mẹ rà soát sáu nhóm thông tin dưới đây.

1. Bệnh nền đã được ghi đủ chưa?

Hãy bắt đầu bằng một danh sách ngắn những bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán, chẳng hạn bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan, loét dạ dày, hen, tăng nhãn áp, loãng xương hoặc rối loạn trí nhớ.

Gia đình cần kiểm tra xem bệnh đang điều trị tại cơ sở này có xuất hiện trong hồ sơ dùng ở cơ sở khác hay không. Một chẩn đoán cũ đã thay đổi cũng nên được xác nhận lại, tránh để những mô tả chưa chính xác tiếp tục được sao chép qua nhiều lần khám.

Thông tin bệnh nền có thể ảnh hưởng đến việc lựa chọn thuốc, liều dùng và kế hoạch theo dõi. Người cao tuổi thường dùng thuốc do nhiều bác sĩ kê, trong khi một số phối hợp thuốc có thể làm tăng nguy cơ tương tác hoặc tác dụng không mong muốn.

Không nên tự xóa một chẩn đoán chỉ vì cha mẹ đã lâu không có triệu chứng. Gia đình có thể ghi chú “cần bác sĩ xác nhận còn hay không” và trao đổi trong lần khám tiếp theo.

2. Tiền sử dị ứng hoặc phản ứng có hại với thuốc đã rõ chưa?

Nhiều hồ sơ chỉ ghi chung chung “dị ứng kháng sinh” hoặc “không hợp thuốc giảm đau”. Cách ghi này chưa đủ để bác sĩ biết chính xác thuốc nào cần tránh.

Gia đình nên cố gắng bổ sung:

• Tên thuốc hoặc ảnh vỏ thuốc;
• Biểu hiện đã xảy ra như nổi mề đay, phù môi, khó thở, choáng, nôn nhiều hay đau dạ dày;
• Phản ứng xuất hiện sau khi uống bao lâu;
• Người bệnh đã phải nhập viện hay chỉ tự hết;
• Thuốc nào được bác sĩ dặn không dùng lại.

Dị ứng thuốc và tác dụng có hại không phải lúc nào cũng giống nhau, nhưng cả hai đều cần được ghi rõ. Cơ quan Nghiên cứu và Chất lượng chăm sóc sức khỏe Mỹ khuyến nghị hồ sơ nên thể hiện tên thuốc nghi ngờ, đặc điểm phản ứng và những thuốc hoặc nhóm thuốc cần tránh trong tương lai.

Nếu không nhớ tên thuốc, gia đình không nên tự đoán. Có thể ghi “chưa xác định tên thuốc” kèm mô tả phản ứng và thời điểm điều trị để bác sĩ tiếp tục xác minh.

3. Danh sách đã bao gồm mọi thứ cha mẹ đang uống chưa?

Đây là phần dễ thiếu nhất. Danh sách cần bao gồm:

• Thuốc bác sĩ kê tại tất cả bệnh viện, phòng khám;
• Thuốc mua không cần đơn như thuốc giảm đau, thuốc cảm, thuốc ngủ;
• Thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt, thuốc bôi và miếng dán;
• Thuốc nam, thuốc bắc, cao, hoàn hoặc sản phẩm thảo dược;
• Vitamin, khoáng chất, dầu cá và các thực phẩm bổ sung;
• Thuốc chỉ dùng khi đau, mất ngủ hoặc huyết áp tăng.

Viện Lão khoa Quốc gia Mỹ và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ đều khuyến nghị người cao tuổi lập danh sách toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và thực phẩm bổ sung, kèm liều lượng và thời điểm sử dụng. Một số sản phẩm bổ sung có thể tương tác với thuốc điều trị hoặc ảnh hưởng đến xét nghiệm và phẫu thuật.

Trong tình huống của ông Minh, thuốc ngủ và “thuốc bổ” cũng phải được ghi, dù không do bác sĩ tim mạch kê. Không nên dùng cụm từ chung như “một viên bổ não màu vàng”, bởi bác sĩ khó xác định thành phần từ mô tả này.

Cách đơn giản nhất là chụp rõ mặt trước, mặt sau của hộp thuốc và phần ghi thành phần. Trước buổi khám, gia đình cũng có thể cho toàn bộ thuốc đang dùng vào một túi để bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra trực tiếp.

4. Thuốc nào đã ngừng nhưng vẫn còn trên hồ sơ?

Hồ sơ có thể hiển thị một thuốc được kê từ nhiều tháng trước dù người bệnh đã ngừng uống. Ngược lại, cha mẹ có thể vẫn tiếp tục dùng một thuốc cũ mà bác sĩ tưởng đã dừng.

Gia đình nên đánh dấu từng thuốc theo ba trạng thái:

• Đang dùng hằng ngày.
• Chỉ dùng khi cần.
• Đã ngừng.

Với thuốc đã ngừng, cần ghi thêm ngày ngừng và lý do: bác sĩ yêu cầu dừng, đã hết liệu trình, xuất hiện tác dụng phụ hay người bệnh tự bỏ thuốc.

Việc xây dựng một danh sách thuốc thống nhất giúp phát hiện trường hợp uống đồng thời thuốc mang tên thương mại khác nhau nhưng có cùng hoạt chất, tiếp tục dùng đơn cũ hoặc dùng sản phẩm bổ sung có nguy cơ tương tác với thuốc kê đơn.

Gia đình không nên tự xóa hoàn toàn thuốc khỏi hồ sơ hoặc tự cho cha mẹ dùng lại. Hãy ghi “đã ngừng” và đề nghị bác sĩ xác nhận, nhất là với thuốc tim mạch, thuốc chống đông, thuốc huyết áp, thuốc đái tháo đường hoặc thuốc thần kinh.

5. Lần nhập viện, phẫu thuật hoặc cấp cứu gần nhất đã được cập nhật chưa?

Một lần nằm viện có thể làm thay đổi đáng kể danh sách bệnh và thuốc. Sau khi ra viện, người bệnh đôi khi nhận đơn mới nhưng vẫn còn thuốc cũ ở nhà. Nếu không đối chiếu, họ có thể uống cả hai đơn hoặc bỏ nhầm thuốc cần tiếp tục.

Gia đình nên ghi lại:

• Ngày và lý do nhập viện hoặc cấp cứu;
• Chẩn đoán khi ra viện;
• Phẫu thuật hoặc thủ thuật đã thực hiện;
• Thuốc được thêm mới, giảm liều hoặc ngừng;
• Lịch tái khám và xét nghiệm cần làm;
• Các thiết bị đã đặt như stent, máy tạo nhịp hoặc khớp nhân tạo nếu có.

WHO lưu ý sai lệch về thuốc có thể xảy ra khi người bệnh chuyển giữa nhà, khoa cấp cứu, bệnh viện và cơ sở ngoại trú. Vì vậy, giấy ra viện và đơn thuốc mới nhất cần được so sánh với những thuốc đang có trong nhà.

Nếu cha mẹ từng phản ứng với thuốc gây mê, chảy máu bất thường hoặc gặp biến chứng sau thủ thuật, thông tin đó cũng cần được ghi cùng hồ sơ dị ứng và phản ứng có hại.

6. Kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh quan trọng nào còn thiếu?

Không cần lưu mọi phiếu xét nghiệm nhỏ lẻ, nhưng gia đình nên tập hợp các kết quả có thể ảnh hưởng đến chẩn đoán và dùng thuốc, bao gồm:

• Xét nghiệm chức năng thận, gan và điện giải gần nhất;
• Điện tâm đồ, siêu âm tim hoặc kết quả theo dõi nhịp tim;
• Kết quả chụp X-quang, CT, MRI liên quan đến bệnh đang điều trị;
• Kết quả nội soi, đo mật độ xương hoặc xét nghiệm đông máu nếu được bác sĩ yêu cầu;
• Kết quả giải phẫu bệnh, giấy phẫu thuật và giấy ra viện;
• Những xét nghiệm từng có bất thường rõ rệt.

Các hệ thống hồ sơ y tế được thiết kế để cung cấp thông tin như chẩn đoán, dị ứng, thuốc và kết quả xét nghiệm, nhưng kết quả thực hiện ở cơ sở khác có thể chưa xuất hiện đúng lúc bác sĩ cần. Gia đình nên mang bản giấy, tệp điện tử hoặc ảnh chụp rõ ngày làm xét nghiệm và tên cơ sở thực hiện.

Không nên chỉ nói “lần trước xét nghiệm bình thường”. Bác sĩ cần biết xét nghiệm nào đã được làm, vào thời điểm nào và con số cụ thể ra sao.

Hộ chiếu thuốc một trang của cha mẹ

Họ và tên: …………………………………
Năm sinh: …………………………………
Người liên hệ khi cần: …………………………………
Dị ứng/phản ứng có hại với thuốc: …………………………………
Bệnh nền chính: …………………………………

Thuốc đã ngừng gần đây:
Tên thuốc: ……………………… Ngày ngừng: ……………………… Lý do: ………………………

Thuốc không kê đơn, thuốc nam, vitamin, thực phẩm bổ sung:
…………………………………………………………………………………………

Lần cập nhật gần nhất: ……/……/…………
Người cùng kiểm tra: Người bệnh – người nhà – bác sĩ/dược sĩ.

FDA khuyến nghị danh sách thuốc nên ghi tên thuốc hoặc sản phẩm, lượng sử dụng, thời điểm dùng, lý do dùng và người kê đơn; giữ một bản tại nhà và một bản có thể mang theo trong ví hoặc điện thoại.

Cập nhật khi nào để danh sách không trở thành “hồ sơ cũ”?

Gia đình nên rà soát “hộ chiếu thuốc” trước mỗi lần khám, ngay sau khi ra viện, sau khi bác sĩ thay đổi đơn hoặc khi cha mẹ tự mua thêm một sản phẩm mới.

Nên chọn một người trong gia đình chịu trách nhiệm cập nhật bản chính. Sau mỗi lần khám, người này đối chiếu đơn mới với thuốc cũ và đánh dấu rõ thuốc thêm, thuốc đổi liều, thuốc ngừng.

Danh sách này không thay thế đơn thuốc hay chỉ định của bác sĩ. Mục đích của nó là giúp mọi bác sĩ biết người bệnh thực sự đang sử dụng gì. Khi phát hiện hai đơn khác nhau hoặc một thuốc đã ngừng vẫn còn trên hồ sơ, gia đình cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi thay đổi cách dùng.

Với người cao tuổi khám tim ở một nơi, điều trị xương khớp ở nơi khác và tự dùng thêm thuốc ngủ, câu hỏi quan trọng không phải “hồ sơ đã có trên điện thoại chưa”, mà là: thông tin trong đó có đúng với những gì cha mẹ đang uống hôm nay hay không?

Từ 15/8 trẻ em dưới 6 tuổi được khám sức khỏe định kỳ, cha mẹ cần biết

SKĐS - Từ 15/8/2026, tất cả trẻ dưới 6 tuổi trên toàn quốc sẽ được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất mỗi năm một lần nhằm đánh giá tình trạng sức khỏe của trẻ, phát hiện và chẩn đoán bệnh hoặc tư vấn chuyển cơ sở y tế phù hợp để khám và điều trị kịp thời.