Tuyến tiền liệt là cơ quan chỉ có ở nam giới, nằm dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu niệu đạo. Tuyến này có vai trò sản xuất một phần dịch của tinh dịch. Khi tuổi càng cao, tuyến tiền liệt có thể tăng kích thước, gây chèn ép niệu đạo và ảnh hưởng đến quá trình bài xuất nước tiểu.
Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có trên 50% nam giới trong độ tuổi từ 60 - 70 bị phì đại tuyến tiền liệt, tỷ lệ này còn lên đến 88% ở những người 80 tuổi. Tại Việt Nam, nam giới mắc bệnh phì đại tuyến tiền liệt chiếm khoảng 45 - 70% và nằm trong nhóm tuổi từ 45 - 75. Nhiều nghiên cứu cho thấy độ tuổi càng cao thì tỷ lệ mắc bệnh càng tăng.
Phì đại tuyến tiền liệt, còn gọi là tăng sản tuyến tiền liệt lành tính, là bệnh lý phổ biến ở nam giới lớn tuổi. Tình trạng này liên quan đến sự tăng sinh các tế bào tuyến và mô đệm, khiến tuyến tiền liệt lớn dần. Khi gây cản trở dòng nước tiểu, bệnh có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Những năm gần đây, các vấn đề về đường tiểu được quan tâm nhiều hơn ở nam giới trẻ tuổi. Dù vậy, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định phì đại tuyến tiền liệt lành tính đang thực sự trẻ hóa. Các triệu chứng tiểu tiện ở người trẻ có thể liên quan đến viêm tuyến tiền liệt, rối loạn chức năng bàng quang, hẹp niệu đạo hoặc những nguyên nhân khác. Do đó, khi xuất hiện bất thường về tiểu tiện, nam giới không nên tự kết luận mình mắc phì đại tuyến tiền liệt mà cần được thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Nguyên nhân chính xác gây phì đại tuyến tiền liệt lành tính chưa được xác định đầy đủ. Tuy nhiên, quá trình lão hóa và sự thay đổi nội tiết tố nam được xem là những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của tuyến.

Buồn tiểu đột ngột, khó trì hoãn là một trong những triệu chứng thường gặp khi bị phì đại tuyến tiền liệt. Ảnh DK
Ngoài tuổi tác, tiền sử gia đình mắc bệnh, béo phì, đái tháo đường, bệnh tim mạch và ít vận động cũng được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh hoặc triệu chứng đường tiểu.
Những dấu hiệu cảnh báo phì đại tuyến tiền liệt
Các triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt thường tiến triển từ từ, dễ bị nhầm với những thay đổi thông thường do tuổi tác. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các biểu hiện sau, nam giới cần chú ý:
- Tia nước tiểu yếu, dòng tiểu ngắt quãng.
- Khó bắt đầu đi tiểu, phải chờ một lúc mới tiểu được.
- Phải rặn hoặc gắng sức khi đi tiểu.
- Cảm giác bàng quang chưa được làm rỗng hoàn toàn.
- Đi tiểu nhiều lần, đặc biệt vào ban đêm.
- Buồn tiểu đột ngột, khó trì hoãn.
- Vừa đi tiểu xong lại có cảm giác muốn đi tiểu.
- Ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể bị bí tiểu, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc xuất hiện máu trong nước tiểu. Tình trạng bí tiểu cấp cần được xử trí y tế kịp thời.
Những triệu chứng trên không chỉ gặp ở phì đại tuyến tiền liệt mà còn có thể xuất hiện trong các bệnh lý khác, bao gồm viêm tuyến tiền liệt và ung thư tuyến tiền liệt. Vì vậy, việc thăm khám là cần thiết để tránh bỏ sót bệnh.
Cách phòng ngừa và bảo vệ sức khỏe tuyến tiền liệt
Mặc dù không có biện pháp nào bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn phì đại tuyến tiền liệt, nam giới có thể chủ động duy trì sức khỏe bằng những thói quen sau:
- Duy trì cân nặng hợp lý: Hạn chế béo phì, kiểm soát đường huyết và các bệnh lý chuyển hóa.
- Tăng cường vận động: Tập thể dục thường xuyên, tránh ngồi lâu và duy trì hoạt động thể chất phù hợp với sức khỏe.
- Ăn uống lành mạnh: Tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ; hạn chế thức ăn nhiều chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn.
- Điều chỉnh thói quen uống nước: Uống đủ nước trong ngày, hạn chế uống nhiều ngay trước khi đi ngủ nếu thường xuyên tiểu đêm.
- Hạn chế rượu bia, caffeine: Những chất này có thể làm tăng kích thích bàng quang, khiến triệu chứng tiểu gấp hoặc tiểu đêm nặng hơn ở một số người.
- Không tự ý sử dụng thuốc: Một số thuốc cảm, thuốc chống dị ứng hoặc thuốc có tác dụng kháng cholinergic có thể làm nặng tình trạng bí tiểu ở người có bệnh lý tuyến tiền liệt. Cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
Đặc biệt, nam giới khi có biểu hiện tiểu tiện bất thường kéo dài nên đi khám chuyên khoa tiết niệu. Việc đánh giá có thể bao gồm khai thác triệu chứng, thăm khám, xét nghiệm nước tiểu, đo lưu lượng dòng tiểu, siêu âm và xét nghiệm PSA khi có chỉ định.
Phì đại tuyến tiền liệt lành tính không phải ung thư và cũng không đồng nghĩa với ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nếu không được kiểm soát. Phát hiện sớm, điều trị đúng nguyên nhân và duy trì lối sống khoa học là những yếu tố quan trọng giúp nam giới bảo vệ sức khỏe, cải thiện chất lượng cuộc sống và hạn chế những phiền toái do bệnh gây ra.
