Trong văn hóa ẩm thực Việt Nam, lá chanh là loại gia vị quen thuộc giúp làm tăng hương vị cho các món ăn như thịt gà, ốc luộc hay các món nộm. Tuy nhiên, ít ai biết rằng trong Y học cổ truyền (YHCT) cũng như kinh nghiệm dân gian, lá chanh còn là một vị thuốc nam quý giá, dễ kiếm và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
1. Tác dụng của lá chanh theo YHCT
Theo YHCT, lá chanh có vị ngọt đắng, tính ôn, hương thơm nhẹ. Vị thuốc này quy vào các kinh phế và vị, có tác dụng thanh nhiệt, tiêu đờm, chỉ khái (giảm ho), sát khuẩn và bình gan.
Nghiên cứu của y học hiện đại cũng cho thấy, trong lá chanh chứa lượng lớn tinh dầu tự nhiên (chủ yếu là limonene, citral, geraniol), vitamin C cùng các chất chống oxy hóa nhóm flavonoid. Các thành phần này giúp kháng khuẩn, kháng nấm, chống viêm và tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể.
2. Các bài thuốc từ lá chanh
Nước sắc lá chanh tươi, gừng tươi giúp làm ấm phế quản, giảm ho. Ảnh AI.
Lá chanh được ứng dụng linh hoạt trong nhiều bài thuốc dân gian trị các bệnh lý thường gặp:
2.1. Bài thuốc giải cảm mạo, phát tán phong hàn: Lá chanh 20g, lá bưởi 15g, cúc tần (hoặc hương nhu) 15g, vỏ quýt 10g.
Cách dùng: Sắc lấy nước uống khi còn ấm hoặc nấu nồi nước xông toàn thân để vã mồ hôi, thông khí huyết, giảm nhức đầu, ngạt mũi.
2.2 Thuốc trị ho khan, ho do nhiễm lạnh: Lá chanh tươi 10g - 15g, gừng tươi 3g.
Cách dùng: Rửa sạch, thái nhỏ, sắc với 200ml nước còn lại khoảng 50ml, thêm chút đường phèn hoặc mật ong nguyên chất để uống trong ngày. Bài thuốc giúp làm ấm phế quản, giảm cơn ho dai dẳng.
2.3. Bài thuốc trị ho, suyễn và đờm nhiều: Lá chanh khô 10 - 15g (hoặc lá tươi lượng tương đương), sắc lấy nước uống trong ngày.
Cách dùng: Bài thuốc này giúp ôn bổ phế khí, làm loãng dịch nhầy đường thở, giảm nhanh các cơn ho khan, ho có đờm lâu ngày hoặc viêm phế quản nhẹ.
2.4. Bài thuốc hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy trướng bụng: Lá chanh 12g, lá cối xay 12g, kết hợp sắc cùng các vị thuốc kiện tỳ theo chỉ định của thầy thuốc.
Cách dùng: Sắc uống ngày một thang chia 2 lần sau bữa ăn giúp lý khí, kích thích vị giác và giảm trệ khí trung tiêu.
2.5. Bài thuốc tiêu mụn nhọt, sưng tấy (chưa vỡ mủ): Lá chanh khô 10g, lá gai 8g, tinh tre 10g.
Cách dùng: Tán các vị thành bột mịn, trộn với nước sạch rồi đắp trực tiếp lên vùng mụn nhọt, băng cố định trong 10 - 15 phút, thực hiện ngày 2 lần giúp tiêu viêm, giảm sưng.
2.6. Lá chanh chữa bí tiểu, chướng bụng cho trẻ nhỏ: Lá non và búp cây chanh rửa sạch giã nát đắp vào rốn cho trẻ bị bí tiểu, chướng bụng rất hiệu nghiệm. Đắp xong dùng băng gạc sạch băng lại khi thuốc hút khô thì bỏ ra.
3. Lưu ý khi sử dụng
Kiểm soát liều lượng: Dùng sắc uống trong với liều lượng an toàn từ 10g–15g lá khô (hoặc tương đương lá tươi) mỗi ngày, tránh lạm dụng gây kích ứng niêm mạc dạ dày do hàm lượng tinh dầu cao.
Thận trọng lâm sàng: Do lá có tính ấm và chứa nhiều acid hữu cơ, tinh dầu, người có thể trạng âm hư hỏa vượng, người đang bị viêm loét dạ dày cấp tính hoặc trào ngược nặng, phụ nữ mang thai nên hạn chế dùng đường uống.
Các bài thuốc trên mang tính chất hỗ trợ, nếu triệu chứng bệnh kéo dài, người bệnh cần thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa.
Mời bạn xem thêm video:
5 cách giảm ho đờm tại nhà | SKĐS
