Bệnh trĩ có thể gây ngứa, đau, sưng hoặc chảy máu vùng hậu môn, khiến nhiều người e ngại vận động. Tuy nhiên, duy trì hoạt động thể chất phù hợp có thể hỗ trợ sức khỏe đường ruột, hạn chế táo bón và giảm nguy cơ phải rặn khi đại tiện. Đây là những yếu tố quan trọng trong kiểm soát và phòng ngừa bệnh trĩ.
1. Một số bài tập phù hợp cho người bệnh trĩ
1.1. Đi bộ: Đi bộ là một trong những hình thức vận động đơn giản và dễ thực hiện nhất khi bị bệnh trĩ. Hoạt động này giúp duy trì vận động toàn thân mà không tạo áp lực trực tiếp đáng kể lên vùng hậu môn. Vận động thường xuyên cũng có thể giúp phòng ngừa táo bón. Táo bón, phân cứng và tình trạng rặn khi đi tiêu đều có thể làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch ở vùng hậu môn – trực tràng và khiến triệu chứng trĩ nặng hơn.
Người bệnh có thể bắt đầu bằng cách đi bộ khoảng 10-15 phút mỗi lần, sau đó tăng dần thời gian tùy khả năng. Khi triệu chứng ổn định, có thể hướng tới khoảng 150 phút hoạt động aerobic cường độ vừa mỗi tuần theo khuyến nghị chung dành cho người trưởng thành.
Đi bộ - bài tập phù hợp cho người bệnh trĩ. Ảnh AI.
1.2. Bơi hoặc vận động dưới nước: Bơi là hoạt động ít chịu tải, giúp cơ thể vận động mà không phải chịu trọng lượng cơ thể như khi chạy hoặc thực hiện một số bài tập chịu lực. Người bệnh có thể lựa chọn bơi nhẹ hoặc đi bộ dưới nước với cường độ vừa phải. Lưu ý, không cố gắng quá sức và không nín thở khi vận động.
Nếu búi trĩ đang sưng đau nhiều, chảy máu hoặc vùng hậu môn bị kích ứng, nên tạm ngừng bơi cho đến khi triệu chứng cải thiện. Sau khi bơi cần tắm sạch và lau khô nhẹ nhàng vùng hậu môn để hạn chế kích ứng.
1.3. Yoga nhẹ nhàng: Một số động tác yoga nhẹ có thể giúp duy trì sự linh hoạt, thư giãn và vận động cơ thể. Đây có thể là lựa chọn phù hợp cho người bệnh trĩ, đặc biệt khi không thể thực hiện các hoạt động cường độ cao. Bạn có thể lựa chọn những tư thế nhẹ như tư thế em bé, gác chân lên tường hoặc các động tác kéo giãn nhẹ nhàng. Khi tập, cần thở đều, tránh nín thở và không cố giữ tư thế khi cảm thấy đau hoặc tạo áp lực khó chịu ở vùng hậu môn.
Yoga không phải là phương pháp điều trị bệnh trĩ. Lợi ích đối với người bệnh chủ yếu nằm ở việc duy trì vận động, thư giãn và hỗ trợ lối sống lành mạnh.
1.4. Bài tập cơ sàn chậu: Cơ sàn chậu tham gia kiểm soát đại tiện và hỗ trợ các cơ quan vùng chậu. Các bài tập co cơ sàn chậu, thường được gọi là Kegel, có thể được thực hiện nhẹ nhàng ở tư thế nằm, ngồi hoặc đứng.
Cách thực hiện:
- Nằm, ngồi hoặc đứng ở tư thế thoải mái.
- Thả lỏng cơ bụng, mông và đùi.
- Co nhẹ cơ sàn chậu như khi cố gắng ngăn xì hơi.
- Giữ khoảng 3-5 giây, sau đó thả lỏng hoàn toàn.
- Lặp lại khoảng 5-10 lần, tùy khả năng.
Lưu ý, trong khi tập cần thở bình thường, không nín thở và không gồng cơ bụng.
1.5. Nâng hông: Nâng hông hay bridge, là bài tập giúp vận động cơ mông và vùng thân mình. Người bệnh có thể thực hiện với biên độ nhỏ và cường độ nhẹ nếu không gây khó chịu.
Cách thực hiện:
- Nằm ngửa, hai đầu gối gập, bàn chân đặt trên sàn.
- Hai tay đặt dọc theo thân, siết nhẹ cơ bụng và cơ mông.
- Từ từ nâng hông lên đến mức cảm thấy thoải mái, không cần nâng quá cao.
- Giữ 2-5 giây rồi từ từ hạ xuống.
- Thực hiện khoảng 8-10 lần.
Không nín thở hoặc cố gắng nâng hông bằng cách gồng mạnh, nếu cảm thấy tăng áp lực hoặc đau vùng hậu môn, nên dừng bài tập.
1.6. Plank biến thể nhẹ: Plank có thể giúp tăng cường cơ thân mình, nhưng đây không phải bài tập đặc hiệu cho bệnh trĩ. Người mới tập hoặc đang có triệu chứng có thể bắt đầu bằng plank với đầu gối chạm sàn thay vì plank cao hoàn toàn.
Khi thực hiện:
- Giữ thân người thẳng, không võng hoặc nâng hông quá cao.
- Siết nhẹ cơ bụng.
- Hít thở đều trong suốt bài tập.
- Chỉ giữ trong thời gian ngắn, khoảng 10-20 giây, sau đó nghỉ.
Nếu phải nín thở, gồng mạnh hoặc cảm thấy tăng áp lực ở vùng hậu môn, nên giảm cường độ hoặc ngừng tập.
2. Những bài tập nên hạn chế khi bị bệnh trĩ
Không phải cứ mắc bệnh trĩ là phải ngừng hoàn toàn các bài tập như squat, đạp xe hay nâng tạ. Tuy nhiên, trong giai đoạn triệu chứng đang bùng phát, người bệnh nên hạn chế hoặc tạm ngừng những hoạt động khiến đau, chảy máu hoặc phải rặn, nín thở và gồng mạnh.
2.1 Nâng tạ nặng: Nâng vật nặng, đặc biệt khi nín thở và gồng mạnh, có thể làm tăng áp lực trong ổ bụng. Vì vậy, người đang có triệu chứng trĩ nên tránh nâng tạ quá nặng hoặc các động tác phải cố sức. Nếu vẫn muốn tập sức mạnh, nên giảm mức tạ, tập với kỹ thuật đúng và duy trì nhịp thở bình thường.
2.2 Đạp xe: Đạp xe có thể tạo áp lực trực tiếp lên vùng đáy chậu và hậu môn, đặc biệt khi ngồi lâu trên yên xe. Nếu đạp xe khiến đau hoặc làm triệu chứng tăng lên, nên tạm thời chuyển sang đi bộ hoặc một hình thức vận động ít gây áp lực hơn.
2.3 Chèo thuyền: Chèo thuyền có thể đòi hỏi vận động mạnh của thân mình và tăng áp lực ổ bụng khi thực hiện với cường độ cao. Người đang có triệu chứng trĩ nên giảm cường độ hoặc tạm ngừng nếu bài tập gây đau, khó chịu hoặc phải gồng mạnh.
2.4 Gập bụng cường độ cao: Các bài tập gập bụng hoặc bài tập cơ bụng thực hiện với cường độ cao có thể khiến người tập phải gồng và nín thở. Nếu xuất hiện cảm giác tăng áp lực vùng hậu môn, nên giảm cường độ hoặc lựa chọn bài tập khác.
2.5 Squat hoặc các bài tập sức mạnh nặng: Squat không phải bài tập bắt buộc phải tránh ở tất cả người bệnh trĩ. Tuy nhiên, squat với mức tạ lớn hoặc kỹ thuật khiến người tập phải nín thở, rặn và gồng mạnh có thể làm triệu chứng khó chịu hơn.
Người bệnh nên tập với trọng lượng phù hợp, chú ý kỹ thuật và thở đều. Khi đang đau hoặc chảy máu nhiều, nên ưu tiên các hoạt động nhẹ hơn.
3. Nguyên tắc tập luyện an toàn khi bị trĩ
Người bệnh nên:
- Tăng cường độ tập từ từ, không tập quá sức.
- Thở đều, tránh nín thở khi gắng sức.
- Ngừng bài tập nếu xuất hiện đau, chảy máu hoặc sưng khó chịu.
- Uống đủ nước phù hợp với nhu cầu và tình trạng sức khỏe.
- Ăn đủ chất xơ để giúp phân mềm và dễ đi tiêu. Không cố rặn khi đại tiện.
- Tránh ngồi lâu, đặc biệt là ngồi lâu trên bồn cầu.
Ngoài ra, thực hiện chế độ ăn giàu chất xơ, đủ nước và hoạt động thể chất thường xuyên là những biện pháp quan trọng giúp duy trì phân mềm, hạn chế táo bón và giảm phải rặn khi đại tiện.
Người bệnh nên đi khám nếu triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần tự chăm sóc, đau hậu môn nhiều hoặc chảy máu khi đi tiêu. Đặc biệt, chảy máu trực tràng cần được đánh giá y tế để xác định nguyên nhân, nhất là khi tình trạng chảy máu mới xuất hiện hoặc đi kèm thay đổi thói quen đại tiện. Nếu chảy máu nhiều hoặc không ngừng, kèm chóng mặt, choáng váng hoặc cảm giác sắp ngất, cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.
