Khi nhiệt độ giảm, đặc biệt vào sáng sớm và ban đêm, nhiều người thường xuất hiện cảm giác lạnh tay chân, khô họng, nghẹt mũi hoặc mệt mỏi. Đây có thể là phản ứng thích nghi với môi trường, nhưng cũng cần chú ý vì thời tiết lạnh làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, nhất là ở người cao tuổi, trẻ nhỏ và người mắc bệnh tim mạch, hô hấp.
- 1. Mặc đủ ấm, chú ý bảo vệ các vùng dễ bị nhiễm lạnh
- 2. Duy trì vận động để hạn chế tình trạng ít hoạt động
- 3. Ăn uống đủ chất, ưu tiên món ăn ấm nóng và cân bằng dinh dưỡng
- 4. Ngủ đủ giấc, giữ môi trường sống thông thoáng khi thời tiết lạnh
- 5. Chú ý dấu hiệu bất thường, không chủ quan với tình trạng lạnh tay chân
Theo y học hiện đại, cảm lạnh thông thường là bệnh nhiễm virus đường hô hấp trên, không phải hậu quả trực tiếp của việc cơ thể bị lạnh. Hơn 200 loại virus có thể gây cảm lạnh, trong đó rhinovirus là một trong những tác nhân phổ biến. Việc tiếp xúc gần với người bệnh, ở trong không gian kín, đông người và thông khí kém có thể làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
Trong y học cổ truyền (YHCT), mùa lạnh thường được xem là thời điểm ngoại tà thuộc hàn dễ tác động đến cơ thể. Các biểu hiện như sợ lạnh, tay chân lạnh, đau nhức khi gặp lạnh được đánh giá dựa trên tổng thể triệu chứng và thể trạng, không đồng nghĩa với chẩn đoán nguyên nhân bệnh theo y học hiện đại.
Để cơ thể thích nghi tốt hơn với thời tiết lạnh, mỗi người nên duy trì 5 thói quen sau.
1. Mặc đủ ấm, chú ý bảo vệ các vùng dễ bị nhiễm lạnh
Giữ ấm cơ thể là việc cần thiết khi nhiệt độ xuống thấp, đặc biệt đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh tim mạch hoặc tuần hoàn ngoại vi kém; nên mặc quần áo thành nhiều lớp để dễ điều chỉnh theo nhiệt độ và mức độ hoạt động. Khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc buổi tối, cần chú ý giữ ấm cổ, ngực, bụng, lưng, bàn tay và bàn chân.
Người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính cần hạn chế tiếp xúc lâu với môi trường lạnh, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Khi ở trong nhà, nên duy trì nhiệt độ dễ chịu, tránh để cơ thể bị lạnh kéo dài.
2. Duy trì vận động để hạn chế tình trạng ít hoạt động
Thời tiết lạnh khiến nhiều người ngại ra ngoài, dành nhiều thời gian ngồi một chỗ, làm việc hoặc xem tivi. Ít vận động có thể khiến cơ bắp hoạt động kém, làm giảm khả năng duy trì thể lực và khiến cảm giác lạnh ở tay chân rõ hơn; nên duy trì khoảng 20-30 phút vận động mỗi ngày tùy theo thể trạng, có thể lựa chọn đi bộ, đạp xe trong nhà, tập dưỡng sinh hoặc các bài tập giãn cơ.
Người ít vận động nên bắt đầu từ cường độ nhẹ rồi tăng dần, không cần tập quá sức hoặc cố gắng vận động ngoài trời khi nhiệt độ xuống thấp. Trước khi tập cần khởi động kỹ, lựa chọn thời điểm nhiệt độ tương đối ổn định và mặc trang phục phù hợp. Người mắc bệnh tim mạch, hô hấp hoặc có hạn chế vận động nên lựa chọn bài tập theo tư vấn của nhân viên y tế.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên vận động thể lực cường độ trung bình ít nhất 150 phút mỗi tuần. Vì vậy, duy trì vận động đều đặn trong mùa lạnh có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe lâu dài.

Duy trì vận động đều đặn khi thời tiết lạnh. Ảnh AI.
3. Ăn uống đủ chất, ưu tiên món ăn ấm nóng và cân bằng dinh dưỡng
Trong mùa lạnh, có thể lựa chọn các món ăn nóng như cháo, súp gà, súp cá, canh rau củ hoặc các món hầm để tạo cảm giác dễ chịu. Tuy nhiên, điều quan trọng vẫn là bảo đảm chế độ ăn đa dạng, cân đối giữa protein, rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nhóm thực phẩm cần thiết.
Protein từ thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu giúp duy trì khối cơ, hỗ trợ các chức năng của cơ thể. Rau xanh và trái cây cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ; uống đủ nước trong ngày, kể cả khi trời lạnh và cảm giác khát giảm; có thể sử dụng nước ấm nếu phù hợp với sở thích.
Theo quan niệm YHCT, việc lựa chọn thực phẩm có thể cân nhắc tính vị và thể trạng từng người. Những món ăn có gừng hoặc gia vị ấm thường được sử dụng trong bữa ăn mùa lạnh. Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định uống trà gừng hoặc ăn gà xào dầu mè có thể phòng ngừa cảm lạnh hay điều trị tình trạng lạnh tay chân.
Người bị tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận cần chú ý lượng muối, chất béo và nước trong khẩu phần theo hướng dẫn điều trị. Không nên tự ý sử dụng các loại thuốc bổ, rượu thuốc hoặc bài thuốc làm ấm cơ thể khi chưa được người có chuyên môn đánh giá.
4. Ngủ đủ giấc, giữ môi trường sống thông thoáng khi thời tiết lạnh
Giấc ngủ có vai trò quan trọng đối với quá trình phục hồi thể chất và duy trì hoạt động bình thường của hệ miễn dịch. Người trưởng thành nên ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm, duy trì giờ đi ngủ và thức dậy tương đối ổn định, hạn chế thức khuya kéo dài.
Trước khi ngủ, nên hạn chế sử dụng thiết bị điện tử, tránh các hoạt động gây kích thích và không uống quá nhiều đồ uống chứa caffeine vào buổi tối. Phòng ngủ cần đủ ấm, sạch sẽ và yên tĩnh.
Khi thời tiết lạnh, nhiều gia đình thường đóng kín cửa trong thời gian dài. Tuy nhiên, không gian kín và thông khí kém có thể tạo điều kiện cho virus đường hô hấp tích tụ trong không khí. Vì vậy, nên tranh thủ thông gió khi điều kiện thời tiết cho phép, vệ sinh nhà cửa và giữ môi trường sống sạch sẽ. Nếu không khí trong nhà khô, có thể cân nhắc điều chỉnh độ ẩm ở mức phù hợp, đồng thời tránh để phòng quá ẩm, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển.
5. Chú ý dấu hiệu bất thường, không chủ quan với tình trạng lạnh tay chân
Tay chân lạnh khi nhiệt độ môi trường giảm thường liên quan đến phản ứng co mạch ngoại vi nhằm hạn chế thất thoát nhiệt. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, xuất hiện ngay cả khi đã giữ ấm hoặc đi kèm các triệu chứng khác, cần tìm hiểu nguyên nhân.
Theo y học hiện đại, lạnh tay chân có thể liên quan đến thiếu máu, suy giáp, bệnh lý mạch máu hoặc hiện tượng Raynaud. Trong hội chứng Raynaud, các mạch máu nhỏ ở ngón tay, ngón chân co thắt quá mức khi gặp lạnh hoặc căng thẳng, khiến vùng da có thể chuyển sang màu trắng, xanh tím rồi đỏ khi được làm ấm. Người bệnh có thể kèm đau, tê hoặc cảm giác châm chích; màu sắc bất thường ở ngón tay, ngón chân, nên đi khám để xác định nguyên nhân. Đặc biệt, khi đau dữ dội, xuất hiện vết loét hoặc một ngón tay, ngón chân đột ngột đổi màu kéo dài, cần được đánh giá y tế sớm.
Theo YHCT, tình trạng lạnh tay chân cần được phân biệt dựa trên biểu hiện hàn nhiệt, khí huyết và các triệu chứng toàn thân. Không phải ai bị lạnh tay chân cũng cần sử dụng các vị thuốc có tính ấm hoặc phương pháp bổ dưỡng. Việc lựa chọn phương pháp chăm sóc, điều trị cần căn cứ vào thể trạng và được thầy thuốc có chuyên môn đánh giá.
Mời bạn xem thêm video:
Trời rét, nên ăn gì để giữ ấm cho cơ thể?
