Khi thời tiết chuyển mùa, các yếu tố môi trường thay đổi tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều tác nhân gây bệnh truyền nhiễm phát triển, lây lan.
Vì sao giao mùa dễ phát sinh bệnh truyền nhiễm?
Bác sĩ Nguyễn Văn Thái cho rằng, sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ tự nhiên của niêm mạc đường hô hấp, trong khi một số virus đường hô hấp có điều kiện thuận lợi để tồn tại và lây truyền.
Các bệnh thường được quan tâm trong giai đoạn này gồm cúm, nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV), một số bệnh đã rất thường gặp do vi khuẩn như do phế cầu, ho gà; bên cạnh đó cộng đồng hết sức lưu ý khi sởi vẫn liên tục rải rác xuất hiện, sốt xuất huyết, tay chân miệng, COVID-19 có dấu hiệu gia tăng ở các tỉnh phía Bắc, một số các bệnh truyền nhiễm khác thủy đậu, viêm não Nhật Bản, kể cả bệnh do Não mô cầu vẫn xuất hiện.
Mặc dù không phải cứ giao mùa là chắc chắn mắc bệnh. Nhưng nguy cơ mắc bệnh khi giao mùa tăng lên là có và phụ thuộc vào tác nhân đang lưu hành, mức độ tiếp xúc, miễn dịch của từng người và điều kiện môi trường.
Nhiều vi khuẩn tồn tại trong nhà vệ sinh có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Những vị trí trong nhà cần được vệ sinh sạch sẽ, giúp phòng tránh nguy cơ lây bệnh
Không phải cứ nhìn thấy bụi bẩn mới là bề mặt cần vệ sinh. Trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều vật dụng trông vẫn sạch sẽ nhưng được nhiều người liên tục chạm vào. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) gọi đây là nhóm bề mặt tiếp xúc thường xuyên (high-touch surfaces) và khuyến cáo cần làm sạch định kỳ.
Tay nắm cửa và công tắc điện là hai ví dụ điển hình. Người vừa đi từ ngoài vào, người vừa hắt hơi, ho hoặc chạm vào nhiều đồ vật khác có thể tiếp tục chạm vào tay nắm cửa, công tắc. Nếu không được vệ sinh thường xuyên, những vị trí này trở thành nơi cần đặc biệt chú ý trong quy trình vệ sinh nhà cửa.
Tương tự, điều khiển tivi, điện thoại, máy tính bảng, bàn phím và chuột máy tính thường được sử dụng liên tục nhưng nhiều gia đình ít đưa vào danh sách vệ sinh. Với các thiết bị điện tử, cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất, tránh để dung dịch lọt vào khe hoặc đọng trên bề mặt.
Vòi nước, tay gạt vòi và khu vực bồn rửa cũng là những điểm không nên bỏ qua. Đây là nơi tay thường xuyên tiếp xúc trước hoặc sau khi rửa tay, trong khi khu vực nhà tắm có độ ẩm cao và dễ tích tụ chất bẩn. WHO cũng xếp tay nắm, khu vực nhà bếp, mặt bàn, bề mặt phòng tắm, bồn cầu và vòi nước vào nhóm bề mặt cần được chú ý khi vệ sinh, đặc biệt trong gia đình có người bệnh.
Bàn ăn, mặt bàn bếp và tay cầm tủ lạnh là nhóm thứ tư. Không chỉ được chạm vào nhiều lần, đây còn là những nơi liên quan trực tiếp đến việc chuẩn bị và sử dụng thực phẩm. Việc giữ sạch các bề mặt này cần được thực hiện thường xuyên, nhất là sau khi chế biến thực phẩm sống.
Vị trí cuối cùng thường bị bỏ quên là nhà vệ sinh, đặc biệt là nút xả bồn cầu, nắp bồn cầu, tay cầm cửa và vòi nước. Đây là những bề mặt có nguy cơ bị nhiễm bẩn cao hơn và cần được vệ sinh phù hợp. Trong hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn, CDC đặc biệt lưu ý các bề mặt thường xuyên tiếp xúc tại khu vực nhà vệ sinh như vòi nước, tay nắm, bệ/ngồi bồn cầu và tay nắm cửa.
Salmonella và Campylobacter là hai loại vi khuẩn có khả năng sống sót dai dẳng trong môi trường nhà vệ sinh.
Hai bước quan trọng giữ sạch không gian sống
Một sai lầm khá phổ biến là cho rằng muốn phòng bệnh tốt thì phải dùng hóa chất khử khuẩn cho tất cả các bề mặt trong nhà. Thực tế, làm sạch và khử khuẩn là hai bước khác nhau.
Làm sạch bằng nước cùng xà phòng hoặc chất tẩy rửa giúp loại bỏ bụi bẩn, chất hữu cơ và nhiều vi sinh vật khỏi bề mặt, từ đó làm giảm nguy cơ lây nhiễm. Khử khuẩn là sử dụng hóa chất nhằm tiêu diệt các vi sinh vật còn lại trên bề mặt. CDC lưu ý rằng trong hầu hết tình huống sinh hoạt thông thường, làm sạch bằng xà phòng và nước hoặc chất tẩy rửa là đủ; khử khuẩn thường được cân nhắc khi có người mắc bệnh hoặc người bệnh vừa ở trong nhà.
Vì vậy, thay vì biến việc vệ sinh nhà thành một cuộc “tổng khử khuẩn” mỗi ngày, gia đình nên tập trung vào những bề mặt được sử dụng nhiều, vệ sinh ngay khi có chất bẩn nhìn thấy và tăng cường làm sạch khi có người đang mắc bệnh.
Một nguyên tắc quan trọng là làm sạch trước rồi mới khử khuẩn khi cần. Bụi bẩn và các chất cặn trên bề mặt có thể làm giảm hiệu quả của hóa chất khử khuẩn.
Vệ sinh đúng cách để không biến nhà thành nơi phát tán hóa chất
Khi vệ sinh nhà cửa, không nên tùy ý pha trộn nhiều loại hóa chất với nhau. Đặc biệt, không trộn các sản phẩm tẩy rửa hoặc khử khuẩn khác nhau nếu nhãn sản phẩm không hướng dẫn, bởi một số hỗn hợp có thể tạo ra khí gây kích ứng hoặc nguy hiểm cho đường hô hấp.
Với các chất khử khuẩn, cần đọc kỹ nhãn, sử dụng đúng nồng độ, thời gian tiếp xúc và loại bề mặt được nhà sản xuất cho phép. Khi sử dụng hóa chất, nên bảo đảm không gian thông thoáng và thực hiện các biện pháp bảo hộ được hướng dẫn.
Đặc biệt, không nên phun hóa chất khử khuẩn tràn lan vào không khí hoặc lên những khu vực không cần thiết. Mục tiêu của vệ sinh nhà cửa là giảm nguy cơ lây nhiễm chứ không phải làm cho mọi bề mặt trở nên vô khuẩn.
Các hướng dẫn về vệ sinh môi trường của WHO và CDC đều nhấn mạnh việc xác định những bề mặt được tiếp xúc thường xuyên để ưu tiên làm sạch. Khi trong nhà có người mắc bệnh, việc vệ sinh các bề mặt này càng cần được chú ý. Tuy nhiên, vệ sinh bề mặt chỉ là một phần trong phòng bệnh. Với các bệnh lây qua đường hô hấp, thông khí, vệ sinh tay, che miệng khi ho/hắt hơi, hạn chế tiếp xúc khi đang mắc bệnh và tiêm chủng theo khuyến cáo vẫn là những biện pháp quan trọng.
Một ngôi nhà sạch không nhất thiết phải có mùi hóa chất nồng nặc hay được lau chùi từ trần xuống sàn mỗi ngày. Điều quan trọng hơn là gia đình hình thành được thói quen vệ sinh đúng: tập trung vào những nơi được chạm vào nhiều, làm sạch phù hợp với từng loại bề mặt, khử khuẩn khi thực sự cần và luôn giữ vệ sinh tay.
Đây cũng là cách đơn giản để biến việc dọn dẹp nhà cửa từ một công việc mang tính đối phó thành một phần của thói quen phòng bệnh cho cả gia đình.