Bác sĩ nội trú Nguyễn Thị Trà, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội cho biết, theo Đông y, mùa hè thuộc hành Hỏa, chủ về Nhiệt. Nhiệt tà dễ xâm nhập kết hợp với thói quen ăn uống đồ cay nóng, ít vận động dễ dẫn tới tình trạng nội nhiệt (nóng trong), khiến tân dịch hao tổn gây ra táo bón.
Ngoài việc uống đủ nước, ăn nhiều rau xanh, việc sử dụng một số vị thuốc có tính thanh nhiệt, sinh tân, nhuận táo cũng giúp hỗ trợ cải thiện tình trạng này.
Dưới đây là 5 vị thuốc quen thuộc thường được dùng trong dân gian và Y học cổ truyền:
1. Rau má - cải thiện tình trạng táo bón
Rau má là loại rau quen thuộc thường được dùng trong mùa hè để hỗ trợ giảm nóng trong, rôm sảy, khô khát; có tính mát, vị đắng nhẹ, quy kinh can, tỳ, vị; tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu. Trong táo bón, rau má giúp thanh nhiệt ở phủ vị và đại trường, từ đó làm giảm tình trạng phân khô kết do nhiệt độc tích tụ.
Có thể dùng rau má nấu canh, ăn sống hoặc ép lấy nước uống. Tuy nhiên, không nên uống quá nhiều nước rau má trong thời gian dài vì có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy ở người tỳ vị hư hàn.
Rau má hỗ trợ giảm táo bón, nóng trong, rôm sảy, khô khát vào mùa hè.
2. Rau mồng tơi
Rau mồng tơi có tính hàn, vị chua nhẹ, quy kinh tâm, can, tỳ; tác dụng thanh nhiệt, hoạt tràng, nhuận táo. Đây là thực phẩm rất phù hợp với người bị táo bón do nóng trong vào mùa hè.
Chất nhầy của mồng tơi được coi là "tân dịch tự nhiên" giúp bôi trơn đường ruột (đại tràng), rất hiệu quả cho chứng nhiệt kết gây táo bón. Hàm lượng chất xơ dồi dào trong mồng tơi giúp làm mềm phân, hỗ trợ đi tiêu dễ dàng hơn. Ngoài ra, mồng tơi còn giúp bổ sung nước và khoáng chất cho cơ thể trong ngày nắng nóng.
Mồng tơi có thể nấu canh với cua, tôm hoặc thịt bằm. Người đang tiêu chảy hoặc có cơ địa lạnh bụng nên dùng với lượng vừa phải.
Rau mồng tơi thanh nhiệt, hoạt tràng, nhuận táo.
3. Râu ngô
Râu ngô là vị thuốc dân gian quen thuộc của người Việt Nam. Dược liệu có vị ngọt, tính bình, quy kinh can, thận, bàng quang; có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, hỗ trợ đào thải nhiệt độc qua đường tiết niệu. Khi cơ thể bị nóng trong, tiểu ít, táo bón kèm cảm giác bứt rứt khó chịu, nước râu ngô giúp hỗ trợ làm mát cơ thể và cải thiện phần nào triệu chứng.
Có thể dùng râu ngô tươi hoặc khô nấu nước uống hằng ngày. Để tăng tác dụng thanh nhiệt, có thể phối hợp với mã đề hoặc lá dứa. Tuy nhiên, không nên uống thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài.
Râu ngô có tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, hỗ trợ đào thải nhiệt độc qua đường tiết niệu.
4. Hạt chia và hạt é
Hạt é có tính mát, giúp thanh nhiệt, nhuận tràng. Khi ngâm nước, hạt tạo lớp gel nhầy giúp hỗ trợ làm mềm phân và giảm táo bón. Tương tự, hạt chia giàu chất xơ hòa tan, hỗ trợ tăng khối lượng phân và giúp việc đi tiêu thuận lợi hơn. Đây là lựa chọn phù hợp cho người ít ăn rau xanh hoặc thường xuyên bị táo bón trong mùa nóng.
Có thể ngâm hạt é hoặc hạt chia với nước ấm, kết hợp cùng nước chanh hoặc mật ong để uống. Tuy nhiên, cần uống đủ nước khi dùng các loại hạt này để tránh đầy bụng, khó tiêu.
Hạt é có tính mát, giúp thanh nhiệt, nhuận tràng.
5. Rau diếp cá
Rau diếp cá có tính mát, vị cay nhẹ, quy kinh phế, đại trường; tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu. Đây là vị thuốc thường được dùng để hỗ trợ cải thiện thấp nhiệt ở hạ tiêu, hỗ trợ giảm nóng trong, táo bón, trĩ và mụn nhọt. Loại rau này chứa nhiều chất xơ và nước, giúp hỗ trợ tiêu hóa, giảm khô nóng đường ruột. Ngoài ra, rau diếp cá còn giúp làm mát cơ thể trong những ngày thời tiết oi bức.
Có thể ăn sống, xay lấy nước uống hoặc nấu canh. Người có cơ địa lạnh bụng nên hạn chế dùng quá nhiều vì có thể gây khó chịu tiêu hóa.
Rau diếp cá tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi tiểu.
6. Lưu ý khi dùng các vị thuốc thanh nhiệt mùa hè
Bác sĩ nội trú Nguyễn Thị Trà cho biết, dù là các vị thuốc, thực phẩm quen thuộc nhưng không nên lạm dụng với mục đích "giải độc" hoặc uống thay nước lọc hoàn toàn. Việc sử dụng quá nhiều đồ mát có thể gây lạnh bụng, tiêu chảy, mệt mỏi, đặc biệt ở người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người tỳ vị hư hàn.
Để cải thiện nóng trong, táo bón mùa hè, cần kết hợp uống đủ nước; tăng cường ăn rau xanh, trái cây; hạn chế đồ cay nóng, rượu bia; duy trì vận động nhẹ nhàng; không nhịn đại tiện.
Nếu táo bón kéo dài, đau bụng, chảy máu khi đi ngoài hoặc sụt cân bất thường, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tự ý dùng thuốc hoặc các bài thuốc dân gian kéo dài.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
