1. Ung thư có thể phòng ngừa từ những lựa chọn hằng ngày
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 30–50% ca ung thư có thể phòng ngừa được nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, dinh dưỡng không hợp lý, ít vận động và thừa cân béo phì. Trong đó, chế độ ăn đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy, những cộng đồng có khẩu phần ăn giàu rau củ, trái cây, thực phẩm có nguồn gốc thực vật thường có tỷ lệ mắc nhiều loại ung thư thấp hơn. Điều này không có nghĩa thực phẩm có thể "chữa" ung thư, nhưng chúng góp phần tạo nên một môi trường sinh học lành mạnh, giúp tế bào chống lại tổn thương, viêm mạn tính và stress oxy hóa – những yếu tố nền tảng thúc đẩy ung thư hình thành.
2. Nên bổ sung những thực phẩm nào để ngăn ngừa ung thư?
Dưới đây là 5 nhóm thực phẩm được xem là "siêu thực phẩm" nhờ chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi, đã được nghiên cứu rộng rãi trong phòng ngừa ung thư:
2.1. Bông cải xanh và các loại rau họ cải
Bông cải xanh, súp lơ trắng, bắp cải, cải Brussels… thuộc nhóm rau họ cải (Brassicaceae) – một trong những nhóm thực phẩm được nghiên cứu nhiều nhất liên quan đến phòng ngừa ung thư. Điểm nổi bật của nhóm rau này là chứa glucosinolate. Khi được nhai hoặc cắt nhỏ, glucosinolate sẽ phân giải thành các hợp chất hoạt tính sinh học như sulforaphane.
Các chất này có khả năng:
- Hỗ trợ cơ thể trung hòa các chất gây ung thư.
- Kích hoạt các enzyme giải độc trong gan.
- Ức chế sự phát triển và nhân lên bất thường của tế bào...
Nhiều nghiên cứu quan sát cho thấy, việc tiêu thụ thường xuyên rau họ cải có liên quan đến nguy cơ thấp hơn của một số ung thư phổ biến như ung thư vú, tuyến tiền liệt, phổi và đại tràng.
Cách sử dụng đúng: Để giữ lại tối đa hoạt chất có lợi, nên hấp nhẹ hoặc xào nhanh, tránh nấu quá lâu vì nhiệt độ cao có thể làm giảm hàm lượng sulforaphane.
Các loại rau họ cải phòng ngừa ung thư.
2.2. Các loại quả mọng
Dâu tây, việt quất, mâm xôi, dâu đen… không chỉ hấp dẫn về hương vị mà còn là "kho" chất chống oxy hóa tự nhiên. Nhóm quả này giàu anthocyanin – sắc tố tạo màu tím, đỏ sẫm; vitamin C; nhiều hợp chất polyphenol khác... Các chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương DNA do gốc tự do – một trong những cơ chế quan trọng thúc đẩy quá trình hình thành ung thư. Một số thí nghiệm trong phòng thí nghiệm cho thấy quả mọng có thể làm chậm sự phát triển của khối u và giảm phản ứng viêm.
Cách bổ sung đơn giản: Thêm một bát nhỏ quả mọng vào bữa sáng, sữa chua, sinh tố hoặc dùng như bữa ăn nhẹ là cách dễ dàng để tăng lượng dưỡng chất bảo vệ cơ thể.
2.3. Cà chua
Cà chua là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn người Việt nhưng lại sở hữu giá trị sinh học đáng chú ý nhờ lycopene – một chất chống oxy hóa mạnh. Lycopene được ghi nhận có liên quan đến việc giảm nguy cơ một số ung thư, đặc biệt là: Ung thư tuyến tiền liệt, ung thư phổi, ung thư dạ dày... Chất này giúp chống lại stress oxy hóa và các yếu tố gây rối loạn quá trình phân chia tế bào.
Không giống nhiều vitamin khác, lycopene dễ hấp thụ hơn khi cà chua được nấu chín. Các món như canh, súp, nước sốt cà chua giúp cơ thể hấp thu lycopene tốt hơn so với cà chua sống. Kết hợp cà chua với chất béo lành mạnh như dầu ô liu còn giúp tăng khả năng hấp thụ lycopene.
2.4. Nghệ
Nghệ từ lâu đã được sử dụng trong y học cổ truyền và ẩm thực Á Đông. Thành phần được nghiên cứu nhiều nhất trong nghệ là curcumin – hợp chất có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh.
Các nghiên cứu cho thấy curcumin có thể:
- Can thiệp vào các tín hiệu tăng sinh của tế bào ung thư.
- Làm chậm sự phát triển của khối u.
- Thúc đẩy quá trình chết theo chương trình của các tế bào bị tổn thương...
Curcumin không phải là thuốc điều trị ung thư, nhưng được xem là một thành phần hỗ trợ trong chế độ ăn lành mạnh.
Cách dùng hiệu quả: Curcumin hấp thu kém khi dùng đơn lẻ. Khi kết hợp với hạt tiêu đen (chứa piperine), khả năng hấp thu có thể tăng lên đáng kể. Nghệ có thể được thêm vào cà ri, món xào, cơm hoặc sữa ấm.
Nhờ chứa nhiều hợp chất sinh học có lợi, nghệ đã được nghiên cứu rộng rãi trong phòng ngừa ung thư.
2.5. Trà xanh
Trà xanh chứa nhiều polyphenol, đặc biệt là epigallocatechin gallate (EGCG) – hợp chất đã được nghiên cứu rộng rãi trong phòng ngừa ung thư. EGCG có khả năng:
- Ức chế sự phát triển của tế bào ung thư.
- Bảo vệ tế bào khỏe mạnh khỏi tổn thương.
- Giảm viêm và stress oxy hóa...
Nhiều nghiên cứu quan sát cho thấy, người uống trà xanh thường xuyên có nguy cơ thấp hơn đối với một số ung thư như ung thư vú, đại trực tràng và gan.
Khuyến nghị sử dụng: Uống 2–3 tách trà xanh mỗi ngày giúp bổ sung chất chống oxy hóa, đồng thời không cung cấp calo hay đường, phù hợp cho việc duy trì cân nặng lành mạnh.
3. Ăn uống lành mạnh – một phần trong chiến lược phòng ngừa toàn diện
Cần nhấn mạnh rằng, không có thực phẩm nào có thể ngăn ngừa ung thư tuyệt đối. Hiệu quả phòng ngừa chỉ đạt được khi kết hợp nhiều yếu tố:
- Chế độ ăn cân đối.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Vận động thể lực đều đặn Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
- Khám sức khỏe và tầm soát ung thư định kỳ...
Việc bổ sung các siêu thực phẩm kể trên vào bữa ăn hằng ngày là cách đơn giản, an toàn và phù hợp với người Việt, góp phần xây dựng nền tảng sức khỏe vững chắc và giảm nguy cơ bệnh tật lâu dài.
Mời bạn xem thêm video:
Bác sĩ chỉ ra các dấu hiệu của ung thư tinh hoàn | SKĐS
