Thời tiết nóng bức khiến cơ thể tăng tiết mồ hôi để điều hòa thân nhiệt, kéo theo sự mất nước và điện giải. Nếu không được bổ sung đầy đủ, nhiều người có thể cảm thấy mệt mỏi, giảm cảm giác thèm ăn, uể oải hoặc làm việc kém tập trung. Theo khuyến cáo của các chuyên gia dinh dưỡng, mùa hè nên ưu tiên các thực phẩm giàu nước, chất xơ, vitamin và khoáng chất; đồng thời hạn chế các món nhiều dầu mỡ, quá cay hoặc quá mặn.
Ở góc nhìn của y học cổ truyền, Lương y Nguyễn Đình Cự, Hội Đông y tỉnh Hưng Yên cho biết, mùa hè thuộc hành Hỏa, khí hậu nóng dễ làm hao tổn tân dịch, khiến cơ thể xuất hiện các biểu hiện như khát nước, bứt rứt, nóng trong hoặc ăn uống kém. Vì vậy, Đông y thường khuyến khích sử dụng những thực phẩm có tính mát hoặc bình, giúp thanh nhiệt, sinh tân, dưỡng âm và hỗ trợ tiêu hóa.
Dưới đây là 5 thực phẩm vừa giàu giá trị dinh dưỡng, vừa được Đông y đánh giá phù hợp trong mùa hè.
1. Mướp - giàu nước, dễ tiêu hóa
Theo Đông y, mướp có vị ngọt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân dịch, nhuận táo và hỗ trợ làm dịu cảm giác nóng trong.
Mướp là loại rau quả chứa trên 90% nước, đồng thời cung cấp vitamin C, vitamin nhóm B, kali và chất xơ. Nhờ hàm lượng nước cao và ít năng lượng, mướp giúp bữa ăn trở nên thanh nhẹ hơn trong những ngày nắng nóng. Chất xơ trong mướp góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa, trong khi kali giúp duy trì cân bằng điện giải sau khi cơ thể đổ nhiều mồ hôi.
Gợi ý món ăn: Mướp xào cà chua là món ăn đơn giản nhưng giàu dinh dưỡng. Cà chua bổ sung vitamin C, lycopene và tạo vị chua ngọt tự nhiên, giúp món ăn ngon miệng hơn. Nên xào nhanh trên lửa lớn để giữ độ giòn và hạn chế thất thoát vitamin.
Đông y thường khuyến khích sử dụng những thực phẩm có tính mát hoặc bình, giúp thanh nhiệt, sinh tân, dưỡng âm và hỗ trợ tiêu hóa trong mùa hè.
2. Thịt vịt - nguồn protein chất lượng cho mùa hè
Theo Đông y, thịt vịt có vị ngọt, tính hàn, được sử dụng để dưỡng âm, thanh nhiệt, bổ hư và sinh tân dịch. Đây cũng là lý do thịt vịt thường xuất hiện trong các món ăn bồi bổ vào mùa hè. Thịt vịt là nguồn cung cấp protein chất lượng cao cùng nhiều vitamin nhóm B, sắt, kẽm, selen và phốt pho. Đây đều là những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo năng lượng, duy trì khối cơ và hỗ trợ hệ miễn dịch.
Khác với quan niệm cho rằng thịt vịt "mát" theo nghĩa làm hạ thân nhiệt, dinh dưỡng hiện đại đánh giá cao loại thực phẩm này nhờ giá trị dinh dưỡng cân đối. Tuy nhiên, phần da vịt chứa khá nhiều chất béo nên người mắc rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch nên hạn chế.
Gợi ý món ăn: Vịt hầm hạt sen và ý dĩ là món ăn kết hợp hài hòa giữa dinh dưỡng và quan niệm dưỡng sinh. Hạt sen bổ sung protein thực vật, magie và kali; ý dĩ giàu chất xơ và carbohydrate phức hợp. Nên chần sơ thịt vịt với gừng trước khi hầm để giảm mùi đặc trưng và giúp nước dùng trong hơn. Lưu ý, không nên ăn vịt quay vào mùa hè.
3. Dưa chuột - thực phẩm cung cấp nước cho cơ thể
Theo Đông y, dưa chuột có vị ngọt, tính mát, giúp thanh nhiệt, giải khát và lợi tiểu. Dưa chuột có khoảng 95–96% là nước, đồng thời chứa vitamin K, vitamin C, kali và nhiều hợp chất chống oxy hóa. Nhờ hàm lượng nước cao, dưa chuột giúp tăng lượng nước đưa vào cơ thể thông qua thực phẩm, đồng thời ít calo nên phù hợp với người muốn kiểm soát cân nặng.
Gợi ý món ăn: Salad dưa chuột kết hợp mộc nhĩ và đậu phụ là món ăn giàu chất xơ, bổ sung thêm protein thực vật và tạo cảm giác dễ chịu trong ngày hè. Có thể sử dụng nước tương ít muối, giấm và một lượng nhỏ dầu mè để tăng hương vị mà không làm món ăn quá nhiều năng lượng.
4. Bí đao - thanh nhẹ và ít năng lượng
Theo Đông y, bí đao có vị ngọt, tính mát, được cho là có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, lợi thủy và hỗ trợ giảm cảm giác nóng bức trong mùa hè. Bí đao là thực phẩm chứa hơn 95% nước, rất ít calo nhưng vẫn cung cấp vitamin C, kali cùng một lượng chất xơ nhất định. Đây là loại thực phẩm thích hợp với người muốn duy trì cân nặng hoặc cần bổ sung nước thông qua bữa ăn. Tuy nhiên, những công dụng này chủ yếu dựa trên lý luận của y học cổ truyền và chưa nên hiểu là tác dụng điều trị bệnh.
Gợi ý món ăn: Canh bí đao nấu tôm là món ăn thanh mát, dễ tiêu hóa. Bí đao kết hợp với tôm giúp bổ sung thêm protein, i-ốt, selen và canxi, thích hợp cho bữa cơm gia đình trong những ngày nắng nóng.
5. Khổ qua (mướp đắng) - giàu hợp chất chống oxy hóa
Theo Đông y, khổ qua có vị đắng, tính hàn, thường được dùng để thanh nhiệt, giải thử, sáng mắt và hỗ trợ tiêu hóa. Khổ qua là loại quả đặc trưng của mùa hè, chứa vitamin C, folate, kali và nhiều hợp chất thực vật như polyphenol, flavonoid và charantin.
Một số nghiên cứu cho thấy các hợp chất này có hoạt tính chống oxy hóa và có thể hỗ trợ chuyển hóa đường huyết. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ để khuyến cáo sử dụng khổ qua như một phương pháp điều trị bệnh đái tháo đường.
Gợi ý món ăn: Khổ qua nhồi thịt là món ăn quen thuộc của nhiều gia đình Việt. Để món ăn cân đối hơn, nên sử dụng thịt nạc hoặc kết hợp thêm nấm. Người có thể trạng hàn, thường xuyên lạnh bụng hoặc đang bị tiêu chảy không nên ăn quá nhiều khổ qua. Lương y Nguyễn Đình Cự lưu ý, người huyết áp thấp không nên ăn nhiều mướp đắng. Khi nấu mướp đắng dùng cho người huyết áp thấp nên thêm vài lát gừng tươi.
Mặc dù các thực phẩm này đều phù hợp trong mùa hè, nhưng không có loại thực phẩm nào có thể thay thế một chế độ ăn cân bằng. Lương y Nguyễn Đình Cự, Hội Đông y tỉnh Hưng Yên khuyến cáo, mỗi người nên: Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể; ăn đa dạng các nhóm thực phẩm, ưu tiên rau xanh và trái cây theo mùa; hạn chế đồ uống có đường, rượu bia và các món quá nhiều dầu mỡ; bảo quản thực phẩm đúng cách để giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong thời tiết nóng ẩm.
Việc kết hợp hợp lý giữa nguyên tắc dinh dưỡng hiện đại và những kinh nghiệm dưỡng sinh phù hợp của y học cổ truyền có thể giúp bữa ăn mùa hè phong phú, ngon miệng và góp phần duy trì sức khỏe cho cả gia đình.
Mời độc giả xem thêm:
