Trĩ đúng là một nguyên nhân hay gặp gây chảy máu hậu môn, song không phải là nguyên nhân duy nhất. Polyp đại trực tràng, viêm loét đại tràng, nứt kẽ hậu môn, nhiễm trùng đường ruột, bệnh lý túi thừa, thậm chí ung thư đại trực tràng cũng có thể bắt đầu bằng những thay đổi rất giống “trĩ”.
1. Vì sao nhiều người dễ nhầm mọi chảy máu là trĩ?
- 1. Vì sao nhiều người dễ nhầm mọi chảy máu là trĩ?
- 1.1 Đi ngoài ra máu tái diễn: khi nào không nên chủ quan?
- 1.2 Phân nhỏ dẹt kéo dài: vì sao đáng để ý?
- 1.3 Tiêu chảy và táo bón xen kẽ: đừng chỉ đổ cho ăn uống
- 1.4 Sụt cân, thiếu máu, mệt mỏi: dấu hiệu nằm ngoài nhà vệ sinh
- 1.5 Đau bụng hoặc bí trung đại tiện: khi nào là tình huống khẩn?
- 2. Khi nào có thể nghĩ nhiều đến trĩ hơn?
- 3. Đi khám sẽ phải làm gì?
Trĩ là bệnh quen thuộc, dễ nói với nhau, dễ tự mua thuốc. Người bệnh thường thấy máu đỏ tươi dính giấy vệ sinh, nhỏ giọt sau khi rặn hoặc kèm cảm giác cộm, đau, ngứa hậu môn. Vì đã từng bị một lần, nhiều người mặc định những lần sau cũng là trĩ.
Điều này nguy hiểm ở chỗ đường tiêu hóa dưới là một “đường ống” dài. Máu, thay đổi khuôn phân, táo bón, tiêu chảy, đau bụng có thể đến từ nhiều đoạn khác nhau, không chỉ từ hậu môn. Một tổn thương ở trực tràng hoặc đại tràng cũng có thể gây máu trong phân. Một khối u, polyp lớn hoặc vùng viêm có thể làm phân thay đổi hình dạng, thói quen đi ngoài đảo lộn.
Nói bình dân, trĩ là “cửa ra” có vấn đề. Nhưng không phải cứ thấy bất thường ở cửa ra thì nguyên nhân nằm ngay tại cửa.
Đi ngoài ra máu tái diễn không nên được mặc định là trĩ, nhất là khi kèm thay đổi khuôn phân, đau bụng hoặc mệt mỏi kéo dài
1.1 Đi ngoài ra máu tái diễn: khi nào không nên chủ quan?
Máu đỏ tươi sau đi ngoài có phải trĩ không? Có thể, nhưng không nên tự kết luận nếu tình trạng lặp lại.
Đi ngoài ra máu do trĩ thường gặp khi táo bón, rặn nhiều, máu đỏ tươi, xuất hiện sau phân. Tuy nhiên, nếu máu tái diễn nhiều lần, lượng máu tăng, máu lẫn trong phân, phân sẫm màu, hoặc kèm đau bụng, mệt, chóng mặt, người bệnh cần đi khám.
Lý do là chảy máu kéo dài dù ít vẫn có thể làm cơ thể mất máu âm thầm. Có người không thấy máu nhiều trong bồn cầu nhưng xét nghiệm lại thiếu máu. Đó là dấu hiệu không nên xem nhẹ.
Nên đi khám nếu:
Chảy máu lặp lại nhiều ngày hoặc nhiều đợt. Máu lẫn trong phân thay vì chỉ dính giấy. Phân đen, phân sẫm bất thường. Kèm mệt, da xanh, chóng mặt, hụt hơi. Người trên 40 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng.
1.2 Phân nhỏ dẹt kéo dài: vì sao đáng để ý?
Phân nhỏ dẹt, mỏng như bút chì có đáng lo không? Một vài lần có thể do táo bón, co thắt ruột hoặc chế độ ăn. Nhưng nếu kéo dài, cần kiểm tra.
Khi lòng ruột bị co hẹp hoặc đường đi của phân bị cản trở, khuôn phân có thể thay đổi. Người bệnh mô tả phân nhỏ hơn trước, dẹt hơn, đi không hết, phải rặn nhiều hoặc vừa đi xong lại muốn đi tiếp.
Không nên nghe một dấu hiệu rồi tự nghĩ ngay đến ung thư. Nhưng cũng không nên bỏ qua nếu sự thay đổi này là mới xuất hiện và kéo dài. Cơ thể đang báo rằng “đường đi” của phân có gì đó khác trước.
Cần chú ý nếu phân nhỏ dẹt đi kèm với đi ngoài ra máu; đau bụng âm ỉ hoặc quặn từng cơn; cảm giác đi không hết phân; táo bón mới xuất hiện, ngày càng nặng; sụt cân, ăn kém, mệt bất thường.
1.3 Tiêu chảy và táo bón xen kẽ: đừng chỉ đổ cho ăn uống
Lúc tiêu chảy, lúc táo bón có phải do rối loạn tiêu hóa thông thường? Có thể, nhưng nếu kéo dài nhiều tuần hoặc lặp lại nhiều đợt, cần tìm nguyên nhân.
Nhiều người có thói quen quy mọi rối loạn đại tiện cho “ăn linh tinh”, “đường ruột yếu”, “stress”. Điều này có phần đúng trong một số trường hợp. Nhưng khi thói quen đi ngoài thay đổi rõ so với trước, kéo dài, kèm máu, đau bụng, mót rặn hoặc sụt cân, không nên tự điều trị bằng men tiêu hóa, thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc nhuận tràng mãi.
Tiêu chảy/táo bón xen kẽ có thể gặp trong hội chứng ruột kích thích, viêm đại tràng, rối loạn hệ vi sinh, tác dụng phụ thuốc, bệnh nội tiết, nhưng cũng có thể là tín hiệu của tổn thương thực thể trong đại trực tràng.
Nên tự hỏi 3 câu: Tình trạng này có mới xuất hiện không? Có kéo dài trên 2-3 tuần hoặc tái diễn nhiều đợt không? Có kèm máu, đau bụng, thiếu máu, sụt cân không?
Nếu câu trả lời là “có”, nên đi khám thay vì tự đổi thuốc liên tục.
1.4 Sụt cân, thiếu máu, mệt mỏi: dấu hiệu nằm ngoài nhà vệ sinh
Đại tiện bất thường nhưng vì sao bác sĩ lại hỏi cân nặng, da xanh, mệt? Vì bệnh đường ruột không chỉ biểu hiện bằng phân.
Một số tổn thương trong đại trực tràng có thể gây chảy máu rỉ rả, làm người bệnh thiếu máu mà không nhận ra. Khi thiếu máu, cơ thể dễ mệt, hoa mắt, tim đập nhanh, hụt hơi khi leo cầu thang, da xanh hơn trước. Sụt cân không rõ lý do cũng là dấu hiệu cần kiểm tra, nhất là khi đi kèm thay đổi đại tiện.
Đây là nhóm dấu hiệu rất dễ bị bỏ qua vì người bệnh nghĩ “dạo này làm việc nhiều nên mệt”, “ăn ít nên sụt cân”, “thiếu ngủ nên chóng mặt”. Nhưng khi chúng đi cùng máu trong phân hoặc rối loạn đại tiện, không nên tách rời từng triệu chứng.
Cần đi khám nếu có: sụt cân không chủ ý; mệt kéo dài, da xanh, chóng mặt; xét nghiệm cho thấy thiếu máu; ăn kém, đầy bụng, thay đổi đại tiện; có máu trong phân dù lượng ít.
1.5 Đau bụng hoặc bí trung đại tiện: khi nào là tình huống khẩn?
Đau bụng kèm không đi ngoài được có thể do táo bón không? Có thể, nhưng nếu đau tăng, bụng chướng, nôn, không trung tiện được, cần đi cấp cứu.
Táo bón thông thường thường gây khó chịu, đầy bụng, phải rặn. Nhưng nếu người bệnh đau bụng từng cơn hoặc đau tăng dần, bụng chướng, buồn nôn/nôn, không đi ngoài, không xì hơi được, đó có thể là dấu hiệu tắc ruột hoặc bán tắc ruột. Đây không còn là câu chuyện “uống thuốc nhuận tràng cho thông”.
Bí trung đại tiện là cụm từ dễ hiểu là không đi ngoài được và cũng không xì hơi được. Khi kèm đau bụng và chướng bụng, người bệnh không nên tự thụt tháo, tự uống thuốc xổ mạnh hoặc cố chịu qua đêm.
2. Khi nào có thể nghĩ nhiều đến trĩ hơn?
Có những tình huống trĩ là khả năng tương đối cao: máu đỏ tươi xuất hiện sau khi rặn, đau rát hậu môn, có búi sa, ngứa, triệu chứng tăng khi táo bón, ngồi lâu, ăn cay, uống rượu bia. Tuy vậy, ngay cả khi đã có trĩ, người bệnh vẫn có thể đồng thời mắc bệnh khác ở đại trực tràng.
Điểm mấu chốt là không để một chẩn đoán cũ che mắt triệu chứng mới.
3. Đi khám sẽ phải làm gì?
Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể khám hậu môn - trực tràng, hỏi kỹ thói quen đại tiện, kiểm tra thiếu máu, xét nghiệm phân, siêu âm, nội soi hậu môn - trực tràng hoặc nội soi đại tràng. Nhiều người ngại nội soi vì sợ đau, sợ phát hiện bệnh. Nhưng chính sự trì hoãn mới khiến bệnh có cơ hội tiến xa.
Người bệnh cần đi khám nếu thói quen đại tiện thay đổi kéo dài, phân nhỏ dẹt, tiêu chảy/táo bón xen kẽ hoặc có dấu hiệu thiếu máu.
Với những thay đổi kéo dài, tái diễn hoặc có dấu hiệu cảnh báo, khám sớm giúp phân biệt do trĩ, nứt kẽ, viêm ruột, polyp hay vấn đề nghiêm trọng hơn. Biết rõ nguyên nhân mới điều trị đúng.
Lưu ý: Đi ngoài ra máu không nên được mặc định là trĩ, nhất là khi máu tái diễn, thay đổi khuôn phân, rối loạn đại tiện kéo dài, thiếu máu, sụt cân hoặc đau bụng. Người bệnh càng tự mua thuốc kéo dài, bác sĩ càng khó đánh giá diễn biến thật của triệu chứng.
Lưu ý: Trĩ là bệnh phổ biến và thường không nguy hiểm nếu được chăm sóc đúng. Nhưng chính vì phổ biến, nó dễ trở thành cái nhãn tiện lợi cho mọi chuyện xảy ra trong nhà vệ sinh. Máu trong phân, phân nhỏ dẹt, tiêu chảy/táo bón xen kẽ, sụt cân, thiếu máu, đau bụng hoặc bí trung đại tiện đều là những tín hiệu cần lắng nghe kỹ hơn.
Cơ thể không yêu cầu người bệnh tự chẩn đoán. Cơ thể chỉ đang gửi dấu hiệu. Việc của chúng ta là đừng vội đặt tên cho nó là “trĩ” khi chưa được kiểm tra.
