Não bộ là cơ quan chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng tiêu thụ tới 20% lượng oxy và năng lượng. Theo thời gian, quá trình lão hóa, căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ hay các bệnh mạn tính đều có thể ảnh hưởng đến trí nhớ và khả năng tập trung.
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng, vận động và luyện tập trí não, một số thảo dược có tác dụng hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức, tốt cho não bộ.
1. Bạch quả tốt cho não bộ
Bạch quả (Ginkgo biloba) là cây thuốc có lịch sử sử dụng lâu đời. Theo y học cổ truyền, hạt bạch quả được dùng trong một số bài thuốc, còn ngày nay, lá bạch quả được chiết xuất làm dược liệu và là đối tượng của nhiều nghiên cứu về sức khỏe não bộ.
Theo y học hiện đại, lá bạch quả chứa flavonoid và terpenoid - những hoạt chất có khả năng chống oxy hóa, giảm tổn thương do gốc tự do và cải thiện vi tuần hoàn. Chính vì vậy, bạch quả được kỳ vọng có thể giúp bảo vệ tế bào thần kinh và hỗ trợ chức năng nhận thức.
Một số nghiên cứu về cao lá bạch quả chuẩn hóa, đặc biệt là EGb 761, ghi nhận khả năng cải thiện khiêm tốn một số triệu chứng nhận thức và sinh hoạt ở người mắc sa sút trí tuệ nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu chưa đồng nhất và bạch quả chưa được chứng minh có tác dụng phòng ngừa hoặc làm chậm tiến triển bệnh Alzheimer.
Lưu ý: Bạch quả có khả năng ảnh hưởng đến đông máu và có thể tương tác với thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu; người đang dùng các thuốc này hoặc chuẩn bị phẫu thuật cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Một số thảo dược được nghiên cứu về tiềm năng hỗ trợ sức khỏe não bộ và chức năng nhận thức. Ảnh AI.
2. Nhân sâm
Trong y học cổ truyền, nhân sâm được xếp vào nhóm thuốc đại bổ nguyên khí, thường dùng cho người suy nhược, mệt mỏi, giảm sức làm việc và hay quên. Từ lâu, nhân sâm đã được coi là vị thuốc giúp "ích trí", dưỡng tâm và phục hồi thể lực sau bệnh.
Các nghiên cứu hiện đại cho thấy nhân sâm chứa nhóm hoạt chất ginsenosides có khả năng tác động lên một số chất dẫn truyền thần kinh, đồng thời góp phần giảm stress oxy hóa và phản ứng viêm. Đây là cơ sở để nhiều nhà khoa học nghiên cứu vai trò của nhân sâm đối với sức khỏe não bộ.
Một số thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ cho thấy nhân sâm có thể cải thiện sự tỉnh táo, khả năng tập trung, tốc độ phản ứng và một số chức năng nhận thức ở người trung niên. Tuy nhiên, kết quả không nhất quán và chưa đủ để kết luận nhân sâm cải thiện trí nhớ lâu dài hay phòng ngừa sa sút trí tuệ.
Lưu ý: Nhân sâm có thể gây mất ngủ, bồn chồn hoặc rối loạn tiêu hóa và có khả năng tương tác với thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc chống đông cùng một số thuốc khác. Người mắc bệnh mạn tính, bệnh tự miễn, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng nhiều thuốc nên tham khảo nhân viên y tế.
3. Rau má
Không chỉ là loại rau dùng để giải khát trong mùa hè, rau má còn là vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền. Rau má có vị đắng, tính mát, quy kinh can, tỳ và thận, thường được dùng để thanh nhiệt, giải độc, lương huyết và hỗ trợ làm lành tổn thương. Trong những năm gần đây, rau má thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học nhờ chứa nhiều hợp chất triterpenoid như asiaticoside, madecassoside và asiatic acid. Các hoạt chất này được cho là có khả năng chống oxy hóa, giảm phản ứng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh trước tác động của stress oxy hóa - một trong những cơ chế liên quan đến quá trình lão hóa não.
Một số nghiên cứu trên động vật và thử nghiệm quy mô nhỏ ở người ghi nhận chiết xuất rau má có thể hỗ trợ cải thiện trí nhớ, khả năng học tập hoặc giảm lo âu nhẹ.
Lưu ý: Rau má có thể được dùng như thực phẩm hoặc đồ uống trong chế độ ăn hằng ngày. Tuy nhiên, không nên lạm dụng nước rau má với lượng lớn trong thời gian dài, đặc biệt ở người mắc bệnh gan hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc khác.
4. Đinh lăng
Ít có cây thuốc nào gần gũi với người Việt như đinh lăng. Từ lâu, lá và rễ đinh lăng đã được sử dụng trong nhiều bài thuốc dân gian cũng như y học cổ truyền để bồi bổ cơ thể, giảm mệt mỏi và phục hồi sức khỏe sau ốm.
Theo y học cổ truyền, đinh lăng có tác dụng bổ khí huyết, tăng cường sức khỏe, an thần và ích trí. Trong dân gian, rễ đinh lăng đôi khi được ví là "nhân sâm của người Việt". Một số tài liệu cũng ghi nhận việc dùng đinh lăng trong các trường hợp suy giảm thể lực, nhưng không nên xem đây là thuốc điều trị suy giảm trí nhớ. Tuy nhiên, đây chỉ là cách gọi dựa trên kinh nghiệm sử dụng, không đồng nghĩa với việc hai dược liệu có tác dụng tương đương.
Các nghiên cứu hiện đại cho thấy đinh lăng chứa saponin, flavonoid, polyphenol và nhiều acid amin. Một số nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam ghi nhận chiết xuất đinh lăng có khả năng chống oxy hóa, giảm tổn thương tế bào thần kinh và cải thiện khả năng ghi nhớ trên mô hình động vật.
Lưu ý: Người dân không nên tự ý ngâm rượu hoặc sử dụng rễ đinh lăng với liều lượng lớn trong thời gian dài vì có thể gây tác dụng không mong muốn.
5. Nghệ
Nghệ không chỉ là gia vị quen thuộc mà còn là vị thuốc được sử dụng từ lâu trong cả y học cổ truyền và y học hiện đại. Theo y học cổ truyền, nghệ có tác dụng hành khí, hoạt huyết, giảm đau và hỗ trợ tiêu hóa. Điều khiến nghệ được quan tâm trong lĩnh vực thần kinh là curcumin - hoạt chất tạo nên màu vàng đặc trưng của củ nghệ. Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy curcumin có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa, đồng thời có thể tác động đến một số cơ chế liên quan đến sự hình thành mảng amyloid và tổn thương tế bào thần kinh.
Theo Trung tâm Quốc gia về Y học Bổ sung và Tích hợp (Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), kết quả từ các thử nghiệm lâm sàng ở người vẫn chưa thống nhất. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận curcumin có thể cải thiện nhẹ trí nhớ hoặc sự chú ý ở người lớn tuổi khỏe mạnh, trong khi nhiều nghiên cứu khác không tìm thấy lợi ích rõ rệt đối với người mắc Alzheimer. Một trong những hạn chế là curcumin hấp thu kém qua đường tiêu hóa, khiến hiệu quả trên lâm sàng chưa như kỳ vọng.
Lưu ý: Nghệ là thực phẩm an toàn khi dùng trong bữa ăn. Việc sử dụng các chế phẩm curcumin liều cao nên được tư vấn bởi nhân viên y tế, nhất là với người mắc bệnh túi mật hoặc đang dùng thuốc chống đông.
Mặc dù một số thảo dược cho thấy tiềm năng hỗ trợ chức năng nhận thức, nhưng chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị hay các biện pháp phòng bệnh đã được chứng minh. Để bảo vệ sức khỏe não bộ cần thực hành lối sống lành mạnh như kiểm soát huyết áp, đường huyết và cholesterol; duy trì hoạt động thể chất; ngủ đủ giấc; ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá và các loại hạt; đồng thời thường xuyên học tập, đọc sách và duy trì giao tiếp xã hội. Đối với người cao tuổi hoặc đang mắc bệnh mạn tính, dùng thuốc… nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi dùng bất kỳ thảo dược nào để đảm bảo an toàn và phù hợp.
Mời bạn xem thêm video:
Thiếu máu não có nguy hiểm không, điều trị thế nào? | SKĐS
