Cây xương khỉ có vị ngọt, đắng nhẹ, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, thông lạc tiêu thũng, tán ứ chỉ thống, tục cốt liệu thương, thường được dùng trong điều trị các chứng sưng đau khớp, phong tê thấp, chấn thương gãy xương, điều hòa kinh nguyệt, viêm họng, lở loét lưỡi, viêm dạ dày, viêm gan, vàng da, u nhọt, hỗ trợ tiêu thũng…
Tuy nhiên, từ các đặc điểm của cây xương khỉ theo Đông y, kinh nghiệm lâm sàng Nam y, kết hợp cùng các nghiên cứu độc tính độc học quốc tế, dưới đây là những đối tượng tuyệt đối không nên dùng hoặc phải hết sức thận trọng khi sử dụng cây xương khỉ:
1. Người có thể chất hư hàn, tỳ vị hư hàn không nên dùng cây xương khỉ
Người có thể chất hư hàn hoặc tỳ vị hư hàn thường có các biểu hiện thấy lạnh trong người, sợ lạnh, thường xuyên bị lạnh bụng, tay chân lạnh, đại tiện phân lỏng nát, phân sống, hoặc dễ bị đau bụng tiêu chảy sau khi ăn đồ sống lạnh…
Cây xương khỉ có tính mát, người có thể chất hư hàn, tỳ vị hư hàn nếu dùng vị thuốc này chính là đã lạnh lại gặp lạnh hơn, làm tổn thương nghiêm trọng đến tỳ vị, thậm chí có thể làm suy tổn dương khí của cơ thể dẫn đến tình trạng hư hàn nặng hơn, gây tiêu chảy kéo dài, đầy bụng, đầy hơi, chán ăn, cơ thể mệt mỏi và suy giảm chức năng hấp thu dinh dưỡng.
Người có biểu hiện sợ lạnh, lạnh trong người... không nên dùng cây xương khỉ.
2. Phụ nữ mang thai và cho con bú
Trong thai kỳ, tử cung cần trạng thái tĩnh và tụ huyết để nuôi thai, Đông y thường tránh dùng các vị thuốc hoạt huyết mạnh làm ảnh hưởng đến sức khỏe thai nhi. Cây xương khỉ theo Đông y có công năng tán ứ hoạt huyết và thông lạc rất mạnh. Tính hoạt huyết, tán ứ mạnh của cây xương khỉ có thể làm tăng kích thích tử cung, gây động thai hoặc nguy hiểm hơn là sảy thai.
Một số nghiên cứu về độc tính sinh sản trên động vật của cây xương khỉ tuy chưa hoàn toàn đầy đủ, nhưng cũng chỉ ra rằng một số phân đoạn chiết xuất có chứa ancaloit và các hợp chất lưu huỳnh có thể đi qua hàng rào rau thai hoặc bài tiết qua sữa mẹ, gây ảnh hưởng đến hệ thống cơ quan chưa hoàn thiện của thai nhi và trẻ sơ sinh.
3. Người bị huyết áp thấp
Các nghiên cứu về hệ tim mạch chỉ ra rằng, hàm lượng kali hữu cơ cao trong dịch chiết cây xương khỉ có tác dụng lợi tiểu nhẹ và làm giãn mạch, từ đó hỗ trợ hạ huyết áp rõ rệt ở người huyết áp cao. Tuy nhiên đối với người vốn có mức huyết áp thấp, việc sử dụng cây xương khỉ liều cao hoặc liên tục sẽ khiến huyết áp tụt sâu hơn, dẫn đến các triệu chứng hoa mắt, chóng mặt, vã mồ hôi, thậm chí là ngất xỉu do thiếu máu lên não.
4. Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc có rối loạn đông máu
Cây xương khỉ chứa lượng lớn các flavonoid và phytosterol có hoạt tính ức chế sự ngưng tập tiểu cầu, có thể làm kéo dài thời gian chảy máu, khiến máu khó đông. Do đó, người bị xuất huyết dạ dày, xuất huyết nội tạng, hoặc bệnh nhân chuẩn bị bước vào phẫu thuật tuyệt đối không được dùng để tránh nguy cơ xuất huyết không kiểm soát.
5. Người đang điều trị phác đồ hóa trị, xạ trị ung thư nên thận trọng
Nhiều người tin rằng cây xương khỉ có khả năng hỗ trợ điều trị một số loại ung thư như ung thư gan, ung thư cổ tử cung, ung thư vú… Tuy nhiên tác dụng điều trị ung thư của cây xương khỉ mới chỉ dừng lại ở các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, chưa có các nghiên cứu lâm sàng, vì vậy không nên coi đây là một liệu pháp độc lập để tiêu diệt ung thư.
Cây xương khỉ có đặc tính chống oxy hóa cực mạnh và kích hoạt tế bào gan đào thải độc chất. Nếu uống xương khỉ liều cao cùng lúc, các hoạt chất trong cây có thể vô tình trung hòa hoặc thúc đẩy gan đào thải thuốc hóa trị ra ngoài quá nhanh, làm giảm hiệu lực của phác đồ điều trị chính thống. Chính vì vậy những người đang điều trị phác đồ hóa trị, xạ trị ung thư nên cân nhắc, tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi sử dụng cây xương khỉ.
Dù được y học hiện đại chứng minh có nhiều dược tính quý và Đông y coi là vị thuốc lành tính, nhưng do sở hữu tính vị, quy kinh và các hợp chất đặc thù, việc sử dụng cây xương khỉ vẫn có những kiêng kỵ nghiêm ngặt. Để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả cao nhất trên lâm sàng, việc xác định rõ đối tượng chống chỉ định của cây xương khỉ là điều hết sức quan trọng.
