Tình trạng này thường liên quan đến chế độ ăn uống, lối sống, bệnh lý nền hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc. Nhận biết nguyên nhân giúp mỗi người chủ động kiểm soát chỉ số mỡ máu và bảo vệ sức khỏe.
Triglyceride cao ảnh hưởng sức khỏe ra sao?
Triglyceride là một dạng chất béo có trong máu, được cơ thể sử dụng để dự trữ và cung cấp năng lượng. Sau khi ăn, lượng calo dư thừa, đặc biệt từ đường và tinh bột, có thể được chuyển hóa thành triglyceride và lưu trữ trong các tế bào mỡ. Khi cơ thể cần năng lượng, hormone sẽ kích thích giải phóng triglyceride từ mô mỡ.
Tuy nhiên, nếu nồng độ triglyceride trong máu thường xuyên ở mức cao, tình trạng này có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Triglyceride cao thường đi kèm với các rối loạn chuyển hóa khác như giảm cholesterol HDL (cholesterol tốt), tăng cholesterol LDL (cholesterol xấu), béo phì và kháng insulin. Những yếu tố này có thể thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Đáng lưu ý, khi triglyceride tăng rất cao, người bệnh có nguy cơ bị viêm tụy cấp – một biến chứng nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Triglyceride cao cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo một số vấn đề sức khỏe như tiền đái tháo đường, đái tháo đường type 2, hội chứng chuyển hóa, suy giáp, bệnh thận mạn tính hoặc các rối loạn di truyền hiếm gặp liên quan đến chuyển hóa chất béo.
Những nguyên nhân khiến chỉ số triglyceride tăng cao
Tình trạng triglyceride cao thường không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà có thể là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp. Trong đó, chế độ ăn uống, lối sống, bệnh lý nền, di truyền và việc sử dụng một số loại thuốc đều có thể tác động đến chỉ số này.
Người có tiền sử gia đình mắc rối loạn lipid máu hoặc triglyceride cao cần được thăm khám để đánh giá nguy cơ. Ảnh BV
1. Chế độ ăn uống không hợp lý
Thường xuyên tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa, đồ uống có đường và carbohydrate tinh chế có thể khiến triglyceride tăng cao.
Các loại thực phẩm như thịt mỡ, nội tạng động vật, đồ chiên rán, thức ăn nhanh, bánh kẹo, nước ngọt và trà sữa nếu được sử dụng quá thường xuyên có thể làm tăng lượng năng lượng nạp vào cơ thể. Đặc biệt, đường và tinh bột tinh chế khi tiêu thụ quá mức sẽ làm tăng lượng glucose, phần dư thừa có thể được gan chuyển hóa thành triglyceride.
Bên cạnh đó, việc ăn uống quá nhiều chất béo, nhất là chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa, có thể làm rối loạn các chỉ số lipid máu, đồng thời làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
2. Lối sống ít vận động, hút thuốc và uống rượu bia
Ít vận động khiến cơ thể tiêu hao năng lượng kém, dễ dẫn đến tích tụ mỡ thừa và tăng cân. Tình trạng thừa cân, béo phì, đặc biệt là béo bụng, thường đi kèm với kháng insulin và tăng triglyceride máu.
Hút thuốc lá cũng có thể làm rối loạn chuyển hóa lipid, ảnh hưởng đến chức năng mạch máu và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Đáng chú ý, uống nhiều rượu bia là một nguyên nhân quan trọng khiến triglyceride tăng cao. Rượu có thể thúc đẩy gan sản xuất triglyceride, đồng thời làm nặng thêm tình trạng rối loạn chuyển hóa ở người có sẵn yếu tố nguy cơ.
3. Yếu tố di truyền
Một số người có triglyceride cao do yếu tố di truyền. Các biến thể gene ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, vận chuyển và phân giải triglyceride có thể khiến chất béo tích tụ trong máu.
Theo các nghiên cứu, đột biến ở một số gene như LPL, APOC2, APOA5, LMF1 và GPIHBP1 có thể gây ra những rối loạn di truyền hiếm gặp, làm suy giảm khả năng phân giải triglyceride. Người có tiền sử gia đình mắc rối loạn lipid máu hoặc triglyceride tăng rất cao từ sớm cần được thăm khám để đánh giá nguy cơ.
4. Bệnh lý có thể làm tăng triglyceride
Nhiều bệnh lý có thể làm tăng triglyceride hoặc khiến tình trạng này trở nên nghiêm trọng hơn. Trong đó, đái tháo đường type 2 và hội chứng chuyển hóa là những nguyên nhân thường gặp. Khi cơ thể kháng insulin, khả năng kiểm soát đường huyết và chuyển hóa chất béo bị ảnh hưởng, khiến gan tăng sản xuất triglyceride.
Ngoài ra, béo phì, suy giáp, bệnh thận mạn tính và một số bệnh lý gan cũng có thể liên quan đến tình trạng tăng triglyceride. Vì vậy, khi phát hiện chỉ số này cao, người bệnh cần được đánh giá tổng thể để tìm nguyên nhân, thay vì chỉ tập trung vào việc giảm mỡ máu.
5. Tác dụng phụ của một số loại thuốc
Một số loại thuốc có thể làm tăng triglyceride ở những mức độ khác nhau, đặc biệt khi người bệnh có sẵn yếu tố nguy cơ chuyển hóa. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi nghi ngờ thuốc làm tăng triglyceride. Cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và cân nhắc phương án điều trị phù hợp.
Làm gì khi chỉ số triglyceride cao?
Để kiểm soát triglyceride, người bệnh cần điều chỉnh chế độ ăn theo hướng giảm đồ uống có đường, bánh kẹo, tinh bột tinh chế, thực phẩm chiên rán và hạn chế rượu bia. Nên tăng cường rau xanh, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các nguồn chất béo không bão hòa phù hợp.
Duy trì vận động thể lực thường xuyên, kiểm soát cân nặng, không hút thuốc và điều trị tốt các bệnh lý nền cũng là những biện pháp quan trọng. Người có triglyceride tăng cao cần được bác sĩ đánh giá nguy cơ tim mạch, kiểm tra các chỉ số lipid máu và cân nhắc điều trị bằng thuốc khi cần thiết.
Đặc biệt, triglyceride từ 500 mg/dL (khoảng 5,6 mmol/L) trở lên được xem là tăng nặng, nguy cơ viêm tụy tăng rõ hơn khi chỉ số đạt từ 1.000 mg/dL (khoảng 11,3 mmol/L). Vì vậy, người có kết quả xét nghiệm ở mức này cần được khám và tư vấn y tế sớm, không nên chỉ chờ đợi điều chỉnh ăn uống tại nhà.
Kiểm tra mỡ máu định kỳ, phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ là cách giúp kiểm soát triglyceride, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.
