5 món cháo dưỡng phế thích hợp những ngày đầu thu

Món cháo không chỉ dễ tiêu hóa mà còn giúp dưỡng phế, nhuận táo, sinh tân để cơ thể thích ứng với sự thay đổi khí hậu. Theo ThS.BS. Lương y Nguyễn Đình Thục, Phó Viện trưởng Viện Đông y Việt Nam, mùa thu ứng với tạng phế. Khí hậu hanh táo của đầu thu dễ làm tổn thương tân dịch trong cơ thể, khiến phế mất chức năng tuyên phát (chức năng phát tán, phân bố và khuếch tán của phế), túc giáng (đưa khí và tân dịch đi xuống của phế). Vì vậy, chế độ ăn nên ưu tiên những món mềm, ấm, dễ tiêu hóa, có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, sinh tân, đồng thời hạn chế thức ăn quá cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc đồ nướng.

1. Các món cháo dưỡng phế

Cháo là món ăn phù hợp trong thời điểm này vì vừa dễ tiêu hóa, vừa giúp bổ sung nước cho cơ thể, có thể kết hợp nhiều nguyên liệu dưỡng sinh.

Đây là món cháo phù hợp khi thời tiết đầu thu bắt đầu hanh khô khiến nhiều người cảm thấy rát họng, khô miệng hoặc ho khan.

Nguyên liệu: 80 g gạo tẻ, 1 quả lê, 20 g bách hợp tươi (hoặc 10 g bách hợp khô), một ít đường phèn (nếu cần).

Cách chế biến: Gạo vo sạch, nấu thành cháo nhừ; lê gọt vỏ, bỏ lõi, cắt hạt lựu; khi cháo gần chín cho lê và bách hợp vào nấu thêm khoảng 10 phút.

Công dụng: Lê có tác dụng thanh nhiệt, nhuận phế, sinh tân, chỉ khát; bách hợp dưỡng âm, nhuận phế, thanh tâm, an thần. Món cháo thích hợp với người ho khan, khô họng, ít đờm hoặc cảm giác háo nước khi trời chuyển hanh.

Đầu thu cũng là thời điểm nhiều người khó ngủ do thời tiết thay đổi. Cháo hạt sen kết hợp táo đỏ vừa dưỡng phế vừa giúp an thần.

Nguyên liệu: 80 g gạo tẻ, 30 g hạt sen, 6-8 quả táo đỏ, một ít kỷ tử (tùy chọn 10-20 g).

Cách chế biến: Nấu cháo cùng hạt sen cho đến khi mềm; cho táo đỏ và kỷ tử vào trước khi tắt bếp khoảng 10 phút.

Công dụng: Hạt sen bổ tỳ, dưỡng tâm, ích thận, cố sáp; táo đỏ bổ khí huyết, dưỡng tỳ vị. Món cháo giúp cơ thể phục hồi sau mệt mỏi, hỗ trợ giấc ngủ và góp phần nuôi dưỡng tân dịch.

Theo Đông y, tỳ khỏe sẽ giúp sinh khí huyết và nuôi dưỡng phế tốt hơn.

Nguyên liệu: 80 g gạo tẻ, 30 g củ mài tươi (hoài sơn) hoặc 20 g hoài sơn khô, một ít thịt nạc băm (có thể thêm hoặc không).

Cách chế biến: Nấu cháo nhừ rồi cho củ mài thái nhỏ vào nấu tiếp khoảng 15 phút.

Công dụng: Hoài sơn có tác dụng bổ tỳ, ích khí, dưỡng phế, bổ thận. Cháo thích hợp cho người ăn kém, mệt mỏi, cơ thể suy nhược sau thời gian làm việc căng thẳng.

Ngân nhĩ từ lâu được xem là thực phẩm dưỡng sinh thích hợp trong mùa thu.

Nguyên liệu: 80 g gạo tẻ, 15 g ngân nhĩ, 10 g kỷ tử và một ít đường phèn.

Cách chế biến: Ngân nhĩ ngâm nở, cắt nhỏ. Nấu cùng cháo khoảng 30 phút, sau đó cho kỷ tử vào trước khi tắt bếp.

Công dụng: Ngân nhĩ dưỡng âm, nhuận phế, sinh tân; kỷ tử bổ can thận, dưỡng huyết. Món cháo phù hợp với người khô da, khô họng, táo bón nhẹ do thời tiết hanh khô.

Đây là món cháo thường được sử dụng khi xuất hiện các biểu hiện ho khan kéo dài do phế táo.

Nguyên liệu: 80 g gạo tẻ, 20 g bách hợp, 8-10 g hạnh nhân đã bỏ vỏ, một ít mật ong (cho sau khi cháo nguội bớt).

Cách chế biến: Nấu cháo chín nhừ rồi cho bách hợp và hạnh nhân vào nấu thêm khoảng 10 phút.

Công dụng: Bách hợp dưỡng âm nhuận phế, hạnh nhân chỉ khái bình suyễn, nhuận trường. Món ăn thích hợp với người ho khan, ít đờm, khô họng.

2. Những lưu ý khi ăn cháo

Theo ThS.BS. Lương y Nguyễn Đình Thục, các món cháo dưỡng sinh chỉ có tác dụng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, không thay thế điều trị bệnh.

Để đạt hiệu quả tốt hơn, nên:

• Ăn cháo khi còn ấm, tránh dùng quá nguội.
• Không ăn quá nhiều đường phèn, nhất là người mắc đái tháo đường hoặc thừa cân.
• Kết hợp uống đủ nước, ngủ sớm, hạn chế thức khuya để giúp dưỡng âm, bảo tồn tân dịch.
• Hạn chế các món nướng, chiên rán, quá cay nóng hoặc uống nhiều rượu bia vì dễ làm hao tổn tân dịch, khiến các triệu chứng khô họng, ho khan nặng hơn.
• Người ho kéo dài, sốt, khó thở, khạc đờm vàng xanh hoặc có bệnh mạn tính về hô hấp cần đi khám để được chẩn đoán và điều trị, không nên chỉ dựa vào các món ăn dưỡng sinh.

Tóm lại, trong dưỡng sinh mùa thu, Đông y nhấn mạnh nguyên tắc "thu dưỡng phế, nhuận táo, dưỡng âm, sinh tân". Bên cạnh việc lựa chọn các món cháo phù hợp, mỗi người nên duy trì giấc ngủ sớm hơn mùa hè, tập các bài tập nhẹ như đi bộ, dưỡng sinh hoặc hít thở sâu vào buổi sáng để giúp phế khí được điều hòa, nâng cao sức đề kháng khi thời tiết chuyển mùa.

Xem thêm bài đang được quan tâm:

7 món cháo thuốc tốt cho người bệnh cúm

SKĐS - Cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus gây ra, với biểu hiện như hắt hơi, chảy hoặc nghẹt mũi, đau họng, ho, sốt, nhức đầu, mỏi cơ; người bệnh thường được khuyên ăn cháo để dễ tiêu hóa.