Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, lựa chọn nguyên liệu phù hợp cho người bệnh dạ dày có thể hỗ trợ kiện tỳ, hòa vị, giúp chức năng tiêu hóa hoạt động thuận lợi hơn.
Trong y học cổ truyền, các triệu chứng đau vùng thượng vị, đầy bụng, ợ hơi, ợ chua, buồn nôn… thường được quy vào phạm vi chứng vị quản thống, vị thống.
Bệnh có thể liên quan đến nhiều thể khác nhau như can khí phạm vị, tỳ vị hư hàn, vị âm hư, thực tích… Vì vậy, chế độ ăn cũng nên được lựa chọn phù hợp với tình trạng mỗi người.
Cháo là món ăn mềm, nhiều nước, dễ chế biến và có thể kết hợp đa dạng các loại thực phẩm. Tuy nhiên, không phải cứ đau dạ dày là chỉ nên ăn cháo. Người bệnh vẫn cần chế độ ăn đa dạng, đủ năng lượng và điều trị nguyên nhân theo hướng dẫn của bác sĩ.
1. Một số món cháo tốt cho người bệnh dạ dày
1.1. Cháo gạo tẻ
Gạo tẻ là nguyên liệu quen thuộc trong các món cháo. Theo y học cổ truyền, gạo tẻ có vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ trung, ích khí, hòa vị, thường được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh cho người tỳ vị yếu. Khi người bệnh dạ dày đang có biểu hiện ăn uống kém, bụng khó chịu, mệt mỏi, đau bụng do thức ăn thô, cứng hoặc khó tiêu có thể gây kích thích vùng niêm mạc dạ dày đang bị viêm loét, có thể nấu cháo gạo tẻ thật nhừ, ăn ấm và với lượng vừa phải.
Cách nấu: Dùng khoảng 50-60 g gạo tẻ, vo nhẹ, cho vào nồi cùng 500-700 ml nước; ninh nhỏ lửa đến khi hạt gạo nở mềm, cháo sánh mịn; có thể nêm rất nhạt hoặc thêm một lượng nhỏ muối, không nên nêm quá nhiều gia vị.
Lưu ý: Không nên ăn cháo quá nóng hoặc quá đặc. Người bệnh cũng không nên chỉ ăn cháo trắng kéo dài vì có thể không cung cấp đủ protein, chất béo, vitamin và khoáng chất; có thể thêm các loại thực phẩm giàu protein chất lượng cao như trứng, cá, thịt nạc băm… để cung cấp đủ protein cho cơ thể.
Cháo gạo tẻ thịt băm phù hợp với người bệnh dạ dày. Ảnh: AI.
1.2. Cháo bí đỏ
Bí đỏ có vị ngọt, tính ấm, thường được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh với mục đích bổ trung, ích khí, kiện tỳ. Khi nấu cùng gạo tẻ thành cháo, bí đỏ chín mềm, dễ nghiền và có vị ngọt tự nhiên. Món cháo này phù hợp với người ăn uống kém, cơ thể mệt mỏi, tỳ vị hư yếu.
Cách nấu: Dùng 50 g gạo tẻ và khoảng 100 g bí đỏ. Bí đỏ gọt vỏ, bỏ hạt, cắt nhỏ rồi nấu cùng gạo đến khi cả hai nguyên liệu đều nhừ; có thể thêm thịt nạc băm nhỏ để tăng hàm lượng protein.
1.3. Cháo củ mài
Trong y học cổ truyền, sơn dược (củ mài, hoài sơn) có vị ngọt, tính bình, quy vào Tỳ, Phế, Thận; thường dùng với tác dụng bổ tỳ, ích khí, sinh tân, hỗ trợ vận hóa thức ăn. Cháo sơn dược với gạo tẻ là một món ăn dưỡng sinh đơn giản, dễ làm, được sử dụng để hỗ trợ người tỳ vị hư yếu, ăn uống kém.
Cách nấu: Dùng khoảng 50 g gạo tẻ và 50-100 g củ mài tươi. Củ mài gọt vỏ, rửa sạch, thái nhỏ; nấu cùng gạo với lượng nước vừa đủ đến khi cháo nhừ; có thể dùng món cháo này vào bữa sáng hoặc bữa phụ với lượng vừa phải.
Lưu ý: Người đang đầy bụng, chướng bụng do ăn uống khó tiêu nên ăn lượng nhỏ và theo dõi đáp ứng của cơ thể.
1.4. Cháo cá nấu gừng
Cá là nguồn protein dễ chế biến thành món cháo, có thể lựa chọn cá quả hoặc một số loại cá ít béo, hấp hoặc luộc chín rồi gỡ kỹ xương, sau đó cho vào cháo. Theo y học cổ truyền, gừng tươi có vị cay, tính ấm, có tác dụng ôn trung, hòa vị, thường được sử dụng trong những trường hợp có biểu hiện hàn ở trung tiêu như bụng lạnh, ăn đồ lạnh dễ khó chịu. Vì vậy, cháo cá thêm vài lát gừng có thể phù hợp hơn với người có biểu hiện tỳ vị hư hàn, thường đau bụng khi lạnh, thích chườm ấm, tay chân lạnh, ăn uống kém.
Cách nấu: Nấu nhừ khoảng 50 g gạo tẻ. Cá hấp hoặc luộc chín, gỡ bỏ hoàn toàn xương, cho vào cháo cùng 2-3 lát gừng tươi, nấu thêm vài phút rồi tắt bếp.
Lưu ý: Không nên cho nhiều gừng. Người có biểu hiện nóng rát vùng thượng vị, ợ chua, khô miệng hoặc dễ táo bón không nên tự ý dùng nhiều gừng. Mặt khác, với người thường xuyên bị lạnh bụng, có thể nướng sơ củ gừng rồi thái lát cho vào cháo.
1.5. Cháo hạt sen
Theo y học cổ truyền, hạt sen có vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, an thần. Cháo hạt sen có thể phù hợp với người ăn uống kém, cơ thể mệt mỏi, ngủ không ngon và có biểu hiện tỳ vị hư yếu.
Cách nấu: Dùng 50 g gạo tẻ và 30-40 g hạt sen. Hạt sen bỏ tâm, ngâm mềm nếu dùng hạt khô, sau đó nấu cùng gạo đến khi nhừ; có thể thêm một ít thịt nạc băm để món cháo đủ chất hơn.
Lưu ý: Hạt sen có hàm lượng tinh bột tương đối cao, vì vậy người đái tháo đường cần tính toán khẩu phần phù hợp.
2. Lưu ý khi ăn cháo
Không chỉ nguyên liệu, cách ăn cũng rất quan trọng, người bệnh dạ dày nên:
- Ăn cháo khi còn ấm, tránh ăn quá nóng hoặc quá lạnh.
- Ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá no.
- Có thể chia thành nhiều bữa nhỏ nếu thường xuyên đầy bụng, khó chịu sau ăn.
- Hạn chế các gia vị cay, chua, nhiều dầu mỡ; rượu bia và những thực phẩm mà bản thân nhận thấy làm triệu chứng nặng hơn.
- Không nên ăn cháo kéo dài thay cho các bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng.
Cháo chỉ là một lựa chọn trong chế độ ăn hỗ trợ, không có tác dụng thay thế thuốc điều trị viêm loét dạ dày, nhiễm H. pylori hoặc các bệnh lý tiêu hóa khác. Các trường hợp viêm dạ dày có liên quan đến H. pylori cần được chẩn đoán, điều trị nguyên nhân. Đặc biệt, nếu đau thượng vị kéo dài hoặc tái diễn, nôn ói, sụt cân không rõ nguyên nhân, đại tiện phân đen, nôn ra máu hoặc thiếu máu, người bệnh cần đi khám sớm thay vì chỉ điều chỉnh chế độ ăn.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
