5 món ăn giúp cơ thể khỏe mạnh khi trời hanh

Mùa thu, khí hậu khô, độ ẩm không khí thấp, dễ làm tổn thương tân dịch, gây ra các triệu chứng như da khô nứt nẻ, khô miệng, khát nước, ho khan, táo bón... Vì vậy, cần bổ sung một số món ăn có tác dụng dưỡng âm (phục hồi tân dịch (dịch thể), huyết và các chất nuôi dưỡng cơ thể), sinh tân (bổ sung lượng dịch của cơ thể đã bị hao tổn do khí hậu hanh khô của mùa thu).

Theo quan niệm y học cổ truyền (YHCT), mùa thu ứng với tạng Phế, khí hậu chủ về táo. Tân dịch là các chất dịch sinh lý của cơ thể, có tác dụng nuôi dưỡng tạng phủ, làm ẩm các mô, da, niêm mạc và duy trì hoạt động sinh lý bình thường.

Táo tà (tà khí khô hanh) khi xâm nhập vào cơ thể qua đường mũi miệng hoặc lỗ chân lông, ảnh hưởng tạng Phế, dễ làm hao tổn tân dịch, khiến cơ thể xuất hiện các biểu hiện như khô miệng, khát nước, khô họng, da khô, tâm phiền bứt rứt.

Vì vậy, phép dưỡng sinh trong thời tiết này thường chú trọng dưỡng âm, sinh tân, nhuận táo (cải thiện các triệu chứng do táo (khô) gây ra, đồng thời bảo vệ chức năng của Phế và Tỳ. Các món ăn phù hợp được ưu tiên là những thực phẩm có nhiều nước, mềm, dễ tiêu và chứa nhiều vitamin như táo, lê, dưa hấu, củ sen; kết hợp một số vị thuốc như kỷ tử, táo đỏ.

Theo YHCT, các vị này có tính mát, thanh nhuận, vừa thanh nhiệt (làm giảm nhiệt), vừa nhuận táo (làm ẩm, chống khô), có thể tác động đến các tạng phủ liên quan, trong đó Phế và Vị có vai trò quan trọng đối với sự vận hóa và phân bổ tân dịch. Nhờ đó, chúng góp phần hỗ trợ duy trì sự nhuận dưỡng (làm ẩm và nuôi dưỡng) của cơ thể, làm dịu các biểu hiện khô táo (cơ thể bị khô do thiếu tân dịch), hỗ trợ hoạt động của hệ tiêu hóa và hô hấp, đồng thời giúp duy trì sự mềm mại, khỏe mạnh của da và niêm mạc.

Lê hấp mật ong là một bài thuốc YHCT kinh điển giúp thanh nhiệt, sinh tân, nhuận phế (làm ẩm tạng phế (phổi)), tiêu đờm, giảm ho hiệu quả trong những ngày thời tiết hanh khô. Theo Y học cổ truyền, lê được gọi là “bách quả chi tông”, có vị ngọt, hơi chua, tính mát.

Lê chứa nhiều nước, đồng thời cung cấp chất xơ, một lượng vitamin C và các hợp chất thực vật có hoạt tính chống oxy hóa. Mật ong có vị ngọt, tính bình, bổ trung (tăng cường chức năng của tỳ và vị), nhuận táo, phối hợp với lê góp phần tăng tính thanh nhuận của món ăn, hỗ trợ sinh tân, giảm cảm giác khô rát ở họng và nhuận tràng. Đây là sự kết hợp phù hợp vừa bổ sung nước và các chất dinh dưỡng từ thực phẩm, phù hợp với chế độ ăn trong thời tiết hanh khô.

Nguyên liệu: 1 quả lê, 3 thìa cà phê mật ong, muối tinh, đường phèn, có thể thêm vài lát gừng hoặc kỷ tử tùy khẩu vị.

Cách làm: Lê rửa sạch, gọt vỏ, ngâm nước muối loãng 5 phút rồi để nguyên quả hoặc cắt miếng. Thêm mật ong, gừng thái sợi và đường phèn, ướp 10–15 phút. Hấp cách thủy bát lê ở lửa vừa khoảng 20–30 phút đến khi lê chín mềm. Tắt bếp, ủ thêm 5 phút rồi lấy ra dùng.

Lưu ý: Không sử dụng mật ong cho trẻ em dưới 1 tuổi. Người Tỳ Vị hư hàn, hay tiêu chảy nên dùng lượng vừa phải.

Củ sen là thực phẩm quen thuộc trong ẩm thực Việt Nam. Theo YHCT, củ sen được dùng với công năng dưỡng âm, sinh tân, nhuận phế. Ngoài ra, củ sen còn có tác dụng giúp dễ ngủ, ngủ ngon và sâu hơn, đồng thời tăng cường hệ miễn dịch, duy trì sức khỏe tim mạch và hỗ trợ quá trình tiêu hóa. Củ sen chứa phức hợp vitamin B6 làm giảm căng thẳng, lo âu, cải thiện tâm trạng.

Cách làm: Củ sen gọt vỏ, cắt lát, ngâm nước muối pha nước cốt chanh rồi rửa sạch. Sườn non chần qua 2 phút, rửa lại, ướp gia vị 15 phút rồi xào săn; thêm nước, đun sôi, cho củ sen và cà rốt vào hầm 30–45 phút; có thể thêm táo đỏ, kỷ tử, hạt sen. Khi các nguyên liệu chín mềm, thêm hành ngò, tắt bếp.

2.3. Chè nấm tuyết hạt sen táo đỏ kỷ tử

Nấm tuyết (mộc nhĩ trắng, tuyết nhĩ) thường được sử dụng trong các món chè và súp dưỡng sinh, có tác dụng dưỡng âm, sinh tân, nhuận táo. Ngoài ra, nấm tuyết chứa nhiều polysaccharide, chất xơ và một số vi chất. Khi ngâm và nấu, nấm có khả năng giữ nước và tạo kết cấu dạng gel, nên món ăn có độ mềm và chứa nhiều nước. Khi chế biến nên hạn chế đường, đặc biệt đối với người thừa cân hoặc cần kiểm soát đường huyết.

Nguyên liệu: 2 - 3 cái nấm tuyết, 15 - 20 quả táo đỏ khô, 200 g hạt sen tươi hoặc 100 g khô, 50 g long nhãn khô; 3 - 4 viên đường thốt nốt (hoặc 200 g đường phèn).

Cách làm: Nấm tuyết ngâm nở, bỏ gốc, rửa sạch, thái nhỏ. Hạt sen rửa sạch; nếu dùng hạt sen khô, ngâm nước ấm cho mềm. Táo đỏ và long nhãn ngâm, rửa sạch. Ninh hạt sen đến mềm, thêm táo đỏ và đường thốt nốt hoặc đường phèn. Cuối cùng cho nấm tuyết, long nhãn vào nấu thêm vài phút rồi tắt bếp. Chè để nguội, bảo quản ngăn mát và dùng trong 1–2 ngày.

2.4. Cháo nấm hạt sen - củ sen

Sự phối hợp của củ sen tính thanh nhuận, sinh tân, hạt sen và gạo giúp món ăn có tính mềm, dễ tiêu và hỗ trợ Tỳ Vị. Khi nấu thành cháo, món ăn đồng thời cung cấp nhiều nước, mềm, dễ tiêu, phù hợp với chế độ ăn trong thời tiết khô hanh.

Cách làm: Hạt sen rửa sạch, củ sen gọt vỏ, thái lát. Cho gạo, hạt sen và củ sen vào nồi, nấu đến khi nhừ. Có thể nấu cháo mặn hoặc ngọt, thêm nấm, ngô, cà rốt tùy khẩu vị.

2.5. Chè mè đen

Mè đen có vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết, nhuận táo. Đây là thực phẩm thường được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh, đặc biệt khi cơ thể có biểu hiện khô táo, giúp dưỡng tóc và da. Ngoài ra, mè đen cung cấp chất béo không bão hòa, protein thực vật, chất xơ và khoáng chất như canxi, magie, kẽm và sắt, chống oxy hóa với thành phần giàu sesamin và sesamolin.

Nguyên liệu: Mè đen 30-40 g, gạo nếp hoặc bột gạo lượng vừa đủ, đường phèn một lượng nhỏ, nước vừa đủ.

Cách làm: Mè đen rang thơm, xay hoặc nghiền nhỏ; nấu cùng bột gạo hoặc gạo nếp thành hỗn hợp sánh mịn; thêm lượng đường vừa phải.

- Đảm bảo uống đủ nước theo nhu cầu của cơ thể (khoảng 1,5-2 lít/ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh nếu không có chống chỉ định), ưu tiên nước lọc; có thể bổ sung nước thông qua canh, súp và trái cây.

- Ưu tiên thực phẩm tươi, mềm, nhiều nước và đa dạng như rau xanh, trái cây, canh và cháo.

- Hạn chế ăn quá nhiều đồ cay nóng, chiên rán, quá mặn hoặc quá ngọt nếu những thực phẩm này khiến cơ thể khó chịu hoặc làm chế độ ăn mất cân đối.

- Không nên lạm dụng thực phẩm "bổ âm" như lê, củ sen, ngân nhĩ, mè đen...

- Cách ăn uống cần căn cứ thể trạng và triệu chứng của từng người.

- Cần bảo đảm vệ sinh thực phẩm. Lưu ý thực phẩm không an toàn có thể gây nhiều bệnh do vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc chất hóa học; vì vậy thực phẩm dù được sử dụng theo truyền thống vẫn phải bảo đảm nguồn gốc và an toàn.

4 món ăn đơn giản tốt cho người bị gan nhiễm mỡ

SKĐS - Gan nhiễm mỡ hiện nay đang trở thành nỗi lo của rất nhiều người do lối sống ít vận động và chế độ ăn uống dư thừa năng lượng. Dưới đây là 4 món ăn đơn giản, dễ thực hiện giúp hỗ trợ giảm gan nhiễm mỡ hiệu quả mỗi ngày.