Sau khi bị cảm lạnh, nhiều người dù đã hết các triệu chứng như sốt, sổ mũi, đau đầu nhưng cơ thể vẫn còn mệt mỏi, ăn uống kém, dễ đầy bụng, tiêu hóa chậm. Theo Y học cổ truyền (YHCT), đây là biểu hiện cho thấy tỳ vị bị suy yếu, chưa hồi phục hoàn toàn. Vì vậy, bên cạnh các biện pháp tăng cường sức đề kháng, giữ ấm, có thể lựa chọn món ăn bài thuốc bồi bổ tỳ vị sau cảm lạnh.
- 1. Vì sao sau cảm lạnh cần bồi bổ tỳ vị?
- 2. Nguyên tắc lựa chọn món ăn bồi bổ tỳ vị
- 3. Một số món ăn bài thuốc bồi bổ tỳ vị sau cảm lạnh
- 3.1. Cháo gạo tẻ – gừng – hành hoa
- 3.2. Cháo đậu xanh nấu nhạt
- 3.3. Canh rau củ hầm nhừ
- 3.4. Trứng hấp hành gừng
- 3.5. Trà gừng táo đỏ loãng
- 4. Kết hợp sinh hoạt để tỳ vị nhanh hồi phục
1. Vì sao sau cảm lạnh cần bồi bổ tỳ vị?
ThS.BS. Nguyễn Quang Dương – Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh cho biết, trong YHCT, tỳ vị được coi là "hậu thiên chi bản", có vai trò tiêu hóa, hấp thu và sinh khí huyết nuôi dưỡng toàn cơ thể. Khi mắc cảm lạnh, cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng để chống lại tà khí. Bên cạnh đó, người bệnh thường ăn uống kém, có thể phải dùng thuốc, sinh hoạt thất thường, khiến tỳ vị bị tổn thương.
Nếu không chăm sóc tốt giai đoạn sau bệnh, tỳ vị suy yếu sẽ dẫn đến mệt mỏi kéo dài, ăn không ngon, dễ tái cảm khi gặp lạnh, sức đề kháng suy giảm. Do đó, ăn uống đúng cách, điều độ là bước "dưỡng sinh hậu bệnh" rất cần thiết.
2. Nguyên tắc lựa chọn món ăn bồi bổ tỳ vị
Theo YHCT, món ăn dùng sau cảm lạnh cần đảm bảo:
- Dễ tiêu, mềm, ấm nóng, giảm gánh nặng cho tỳ vị
- Tránh đồ lạnh, nhiều dầu mỡ, cay nóng quá mức
- Ăn không quá no...
3. Một số món ăn bài thuốc bồi bổ tỳ vị sau cảm lạnh
ThS.BS. Nguyễn Quang Dương giới thiệu một số món ăn bài thuốc bồi bổ tỳ vị sau cảm lạnh đơn giản, dễ thực hiện:
3.1. Cháo gạo tẻ – gừng – hành hoa
Cháo ấm, dễ tiêu, giúp làm ấm tỳ vị, thúc đẩy tiêu hóa. Gừng có tác dụng ôn dương, tán hàn, làm ấm trung tiêu, rất phù hợp khi cơ thể vừa khỏi cảm. Món cháo này phù hợp khi đã qua giai đoạn sốt, còn mệt, ăn kém, bụng lạnh, dễ đầy trướng.
Nguyên liệu (1 bát ăn):
- Gạo tẻ: 30–50 g
- Gừng tươi: 2–3 lát mỏng (khoảng 3–5 g)
- Hành hoa: 1–2 nhánh
- Nước: 500–600 ml
- Gia vị: một ít muối canh vừa đủ
Cách nấu: Vo sạch gạo, cho vào nồi cùng nước, nấu lửa vừa đến khi hạt gạo nở nhừ. Khi cháo sánh, cho gừng tươi đập dập hoặc thái sợi vào, khuấy đều, đun thêm 2–3 phút. Nêm nhạt với một chút muối. Tắt bếp, cho hành hoa thái nhỏ vào. Múc ra bát, ăn khi còn nóng.
Cách dùng:
- Ăn buổi sáng hoặc tối, ngày 1 lần.
- Dùng liên tục 2–3 ngày giúp tỳ vị hồi phục, cơ thể nhẹ nhõm hơn.
- Sau khi ăn nên giữ ấm bụng, tránh gió lạnh.
Cháo đậu xanh nấu nhạt giúp bổ tỳ vị sau cảm lạnh.
3.2. Cháo đậu xanh nấu nhạt
Món cháo này giúp thanh can, nhiệt, kiện tỳ vị, sinh tân chỉ khát, hỗ trợ cơ thể bổ sung tân dịch sau ốm, giảm tính táo của tỳ vị, không nên cho quá nhiều đường.
Nguyên liệu (1 bát ăn):
- Đậu xanh: 50 g
- Gạo tẻ: 30 g
- Nước: 600–700 ml
- Gia vị: Một ít đường hoặc muối rất nhạt.
Cách nấu: Vo sạch gạo, rửa đậu xanh, có thể ngâm đậu 1–2 giờ cho nhanh nhừ; cho gạo và đậu vào nồi cùng nước, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, ninh đến khi cháo nhừ, sánh mịn; nêm rất nhạt với một chút muối hoặc chút đường; tắt bếp, để cháo nguội bớt rồi dùng khi còn ấm.
Cách dùng:
- Ăn 1 lần/ngày, tốt nhất vào buổi sáng hoặc trưa.
- Dùng 2–3 ngày liên tiếp giúp tỳ vị hồi phục dần, cơ thể nhẹ nhõm hơn.
- Có thể ăn kèm rau củ luộc mềm (bí đỏ, cà rốt) nếu cần.
Canh rau củ hầm nhừ bổ tỳ vị.
3.3. Canh rau củ hầm nhừ
Cà rốt, khoai tây, bí đỏ… nấu mềm giúp cung cấp vitamin, dễ hấp thu, không gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Món ăn nhừ nát cũng giúp kích thích tỳ vị phục hồi. Món canh này thích hợp khi đã hết sốt, còn mệt, ăn uống kém, bụng dễ đầy trướng, nhất là ở người cao tuổi và trẻ nhỏ.
Nguyên liệu (2–3 bát ăn):
- Bí đỏ: 100 g
- Cà rốt: 1 củ nhỏ
- Khoai tây: 1 củ nhỏ
- Có thể thêm: củ cải trắng hoặc su hào (lượng vừa phải)
- Nước: 800–1.000 ml
- Gia vị: một ít muối
- (Tùy chọn) Gừng tươi: 1–2 lát mỏng
Cách nấu: Rửa sạch, gọt vỏ các loại rau củ, cắt miếng vừa ăn; cho rau củ vào nồi, thêm nước, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ; hầm đến khi rau củ chín mềm, nhừ (khoảng 20–30 phút); nêm nhạt với một chút muối (nếu dùng gừng, cho gừng vào 3–5 phút cuối để tạo mùi ấm nhẹ); tắt bếp, dùng khi canh còn ấm.
Cách dùng:
- Dùng trong bữa chính, ăn kèm cơm mềm hoặc cháo loãng.
- Có thể dùng 1–2 bữa/ngày trong 2–3 ngày để hỗ trợ phục hồi tỳ vị.
- Nên ăn khi canh còn ấm, tránh ăn nguội.
3.4. Trứng hấp hành gừng
Trứng gà bổ dưỡng, dễ tiêu; hành gừng giúp giải cảm nhẹ, làm ấm tỳ vị; phù hợp với người mệt, chán ăn sau cảm lạnh. Sự kết hợp này giúp món ăn ấm nhẹ, không gây nặng bụng, phù hợp với nhiều đối tượng.
Nguyên liệu (1 phần ăn):
- Trứng gà: 1–2 quả
- Gừng tươi: 2–3 lát mỏng
- Hành hoa: 1 nhánh
- Gia vị: Một chút muối
Cách nấu: Trứng gà đập ra bát, đánh nhẹ cho tan đều, không đánh quá bông; gừng rửa sạch, thái sợi mảnh; hành hoa thái nhỏ; cho gừng vào bát trứng, nêm rất nhạt với một chút muối, khuấy đều. Trứng hấp cách thủy trong 10–12 phút đến khi trứng chín mềm. Khi trứng gần chín, rắc hành hoa lên trên, hấp thêm 1–2 phút rồi tắt bếp; dùng khi còn nóng.
Cách dùng:
- Dùng trong bữa sáng hoặc bữa tối nhẹ.
- Có thể ăn kèm cháo trắng hoặc cơm mềm.
- Dùng 2–3 lần/tuần trong giai đoạn hồi phục sau cảm lạnh.
Trà gừng táo đỏ loãng phù hợp giai đoạn dưỡng bệnh sau cảm lạnh.
3.5. Trà gừng táo đỏ loãng
Uống ấm giúp kiện tỳ, cải thiện tuần hoàn, giảm cảm giác lạnh bụng. Sự kết hợp này tạo nên thức uống ấm nhẹ, không quá cay nóng, phù hợp với giai đoạn dưỡng bệnh.
Nguyên liệu (1–2 cốc):
- Gừng tươi: 2–3 lát mỏng
- Táo đỏ khô: 2–3 quả
- Nước: 300–400 ml
Cách pha: Táo đỏ rửa sạch, có thể bẻ đôi hoặc khía nhẹ để dễ tiết chất. Gừng rửa sạch, thái lát mỏng, không cần đập dập mạnh; cho táo đỏ và gừng vào ấm, thêm nước, đun sôi nhẹ 5–7 phút; tắt bếp, để trà ấm bớt rồi rót ra uống; có thể hãm như trà nếu không đun, nhưng nấu nhẹ sẽ cho hiệu quả tốt hơn.
Cách dùng:
- Uống khi còn ấm, ngày 1 lần.
- Nên uống buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, tránh uống muộn buổi tối.
- Dùng liên tục 3–5 ngày giúp tỳ vị hồi phục dần, cơ thể dễ chịu hơn.
Lưu ý: Chỉ pha loãng, không cho nhiều gừng hoặc nhiều táo đỏ. Không dùng khi còn sốt cao, khát nhiều, họng khô rát (biểu hiện phong nhiệt); Người nóng trong, hay táo bón không nên uống kéo dài. Không cho đường hoặc mật ong trong giai đoạn mới khỏi cảm.
4. Kết hợp sinh hoạt để tỳ vị nhanh hồi phục
Bên cạnh ăn uống, cần chú ý:
- Ăn đúng bữa, không bỏ bữa
- Giữ ấm vùng bụng, bàn chân
- Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya
- Vận động nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh...
Có thể kết hợp xoa bóp, day ấn huyệt Túc tam lý, Trung quản để kiện tỳ
Khi nào cần lưu ý đặc biệt?
Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh tiêu hóa mạn tính cần lựa chọn món ăn phù hợp thể trạng, tránh tự ý bồi bổ quá mức. Nếu sau cảm lạnh vẫn mệt kéo dài, sụt cân, ăn uống kém nhiều ngày, nên đi khám để được tư vấn chuyên môn.
Món ăn bài thuốc bồi bổ tỳ vị sau cảm lạnh không chỉ giúp cơ thể nhanh hồi phục mà còn tạo nền tảng sức khỏe vững chắc, nâng cao sức đề kháng, phòng bệnh tái phát. Chăm sóc tỳ vị đúng cách chính là bước quan trọng để cơ thể trở lại trạng thái cân bằng và khỏe mạnh.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
