Thời gian gần đây, dịch Ebola đang có chiều hướng gia tăng, lan truyền sang cả châu Âu và Mỹ, tuy nhiên, Ebola không gây thảm họa như những đại dịch lớn đã từng diễn ra trong quá khứ vì 5 lý do dưới đây.
Con người sắp sản xuất được vaccin
Năm 2005, nhà virut học Heinz Feldmann đã tạo ra một loại vaccin để làm ngưng sự lây lan của virut Ebola trước hoặc sau khi bị nhiễm trùng. Vì thời điểm đó không có ai mắc bệnh nên ít được quan tâm, không tiến hành thử nghiệm trên người. Tuy nhiên, đến năm 2009, nó được sử dụng trên một nữ công nhân người Đức vô tình bị nhiễm bệnh từ kim tiêm có Ebola và kết quả đã cứu được mạng cho người phụ nữ này. Đây không phải là loại vaccin Ebola duy nhất bởi đến nay con người đã bào chế được nhiều chủng vaccin khác nhau, đã và đang được thử nghiệm trên người và sẽ được đưa vào sử dụng trong tương lai gần.
Khả năng đột biến và lây nhiễm của virut Ebola qua đường không khí rất thấp.
Chúng ta từng bị nhiễm virut Marburg, họ hàng với Ebola
Năm 2008, một phụ nữ Mỹ tên là Michelle Barnes khi đi từ Uganda trở về bị nhiễm virut Marburg, họ hàng gần với Ebola, sau đó vài ngày xuất hiện triệu chứng lâm bệnh và tiếp xúc với khoảng 260 người ở thị trấn quê hương Colorado, tất cả những người đã tiếp xúc với Barnes đều không bị nhiễm bệnh. Tại Hà Lan, một người phụ nữ cũng trở về từ Uganda đã bị nhiễm virut tương tự nhưng không một ai tiếp xúc với người phụ nữ này bị lâm bệnh, mặc dù cơ quan chức năng xác định 64 người thuộc diện có nguy cơ cao. Năm 1975, tại Johannesburg, Nam Phi bùng nổ dịch Marburg, nhưng chỉ có 3 người bị nhiễm bệnh và 1 tử vong. Ngay cả thời kỳ đầu khi Ebola được phát hiện năm 1967 cũng chỉ có 31 người bị nhiễm bệnh và 7 người tử vong. Giai đoạn này kiến thức của con người về virut rất sơ khai, dịch vụ y tế còn hạn chế nhưng thiệt hại do Ebola cũng không đáng kể, thậm chí còn thấp hơn cả số ca chết vì bệnh hen suyễn gây ra trong một ngày.
Không có giai đoạn ủ bệnh viêm nhiễm
Một trong những điều đáng sợ nhất đối với virut là giai đoạn ủ bệnh, thời gian này được tính từ khi nhiễm cho đến khi xuất hiện triệu chứng. Trong thời gian nói trên, người bệnh có thể lan truyền virut trong khi không hề hay biết mình mắc bệnh. May mắn thay, trường hợp này không xảy ra đối với virut Ebola.
Theo WHO, bệnh nhân Ebola không thể lây lan bệnh cho đến khi bắt đầu có triệu chứng. Thậm chí nếu dùng chung cây kim hay hộp chứa nôn với người mắc bệnh cũng không bị lây nhiễm. Điều này là cực kỳ hữu ích trong việc phòng chống bệnh Ebola bởi hầu hết mọi người đều có quan điểm muốn chăm sóc người bệnh, kể cả khi bị nhiễm Ebola, trong khi đó, chuyên môn vẫn theo dõi tất cả các diễn biến và tiến hành kiểm dịch sau tiếp xúc. Ngoài ra, virut Ebola sẽ ngưng lây nhiễm khi các triệu chứng không còn, điều này cho thấy khả năng lây nhiễm không dễ dàng.
Khả năng đột biến và lây nhiễm qua đường không khí rất thấp
Theo quy luật, hầu hết các loại virut thường tiến hóa để tồn tại, thậm chí có loại virut còn tiến hóa và tồn tại rất lâu trong cơ thể con người như virut HSV-1, lây nhiễm tới 90% dân số Mỹ độ tuổi trên 60. Riêng Ebola, nó giết chết vật chủ nhanh đến nỗi không còn đủ thời gian để lây lan. Vì vậy, khả năng đột biến của Ebola tương đối nhỏ và nếu đột biến thì mối nguy của nó cũng không đáng ngại so với các chủng virut khác.
Trong số tất cả những mối lo ngại xung quanh Ebola, đáng sợ nhất vẫn là khi lan truyền qua con đường không khí. Các nhà khoa học đảm bảo rằng, việc lây lan qua con đường không khí sẽ không xảy ra, cho dù khả năng đột biến là có. Theo WHO, về mặt lý thuyết không hề có bằng chứng cho thấy Ebola lây nhiễm qua đường không khí, thậm chí ngay cả năm 1989, Ebola được phát hiện đột biến tại Reston, Virginia (Mỹ), cũng không xuất hiện hiện tượng lây lan qua không khí. Và cho đến nay, không hề có tài liệu nào trong lịch sử nói về cách mà các loại virut đã thay đổi để lan truyền bệnh. Ngay cả các loại virut có tốc độ đột biến siêu nhanh như HIV hay virut cúm cũng chưa thay đổi phương thức lan truyền và như vậy, Ebola cũng không phải là ngoại lệ.
Có người cho rằng, Ebola có khả năng lây lan qua ho và hắt hơi giống như cúm thông thường, tạp chí Scientific American số ra gần đây cho biết, Ebola không tái tạo để có đủ số lượng trong phổi và cổ họng gây lây nhiễm qua hắt hơi. Virut Ebola cũng không có các triệu chứng giống như cảm lạnh. Nhân đây, phải nói thêm rằng, nếu Ebola đã lây nhiễm qua con đường hô hấp thì chỉ vài ngày, thậm chí vài tuần có thể làm cho cả thế giới mắc bệnh, nhưng điều này không hề xảy ra như mọi người đã biết.
Mối đe dọa được thổi phồng bởi truyền thông
Không ai phủ nhận mức độ nguy hiểm của Ebola, song những câu chuyện được báo giới thêu dệt đôi khi lại quá mức, làm cho dư luận có cảm giác sắp đến ngày tận thế. Ví dụ, trong thời gian diễn ra dịch SARS, tờ DailyMail của Anh đã giật tít SARS more serious than AIDS (SARS còn nghiêm trọng hơn AIDS) và dự báo sẽ có trên 1 tỷ người bị bệnh. Nhưng thực tế, từ năm 2004 đến nay không xuất hiện thêm ca mới nào. Còn đối với dịch cúm lợn, giới đa phương tiện còn cảnh báo có tới 120 triệu người bị thiệt mạng. Tại Anh, ảnh hưởng do hoảng loạn gây nên bởi truyền thông còn tệ hơn cả thiệt hại do chính dịch cúm lấy đi. Mùa hè năm 2009, chỉ có 30 người chết vì cúm, nhưng các phương tiện truyền thông đã gây ra những cơn hoảng loạn, làm tê liệt toàn bộ hệ thống dịch vụ y tế quốc gia. Hay mới đây, tại Mỹ người ta còn đổ lỗi cho Tổng thống Obama là thủ phạm gây tàn phá nước Mỹ thông qua bài viết 10 Reasons Ebola Will Destroy America And It’s All Obama’s Fault (10 lý do Ebola gây tàn phá nước Mỹ do lỗi của ông Obama). (Theo LV, 10/2014)
Khắc Nam
