Nhân sâm là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền phương Đông, thường được sử dụng với mục đích bồi bổ cơ thể, hỗ trợ phục hồi sức khỏe và giảm mệt mỏi. Ngày nay, nhiều sản phẩm bổ sung nhân sâm được quảng bá với các công dụng như tăng cường miễn dịch, kiểm soát đường huyết và bảo vệ tim mạch. Tuy nhiên, những lợi ích này có mức độ bằng chứng khác nhau và không phải tất cả đều đã được xác nhận qua các thử nghiệm lâm sàng.
- 1. Các loại nhân sâm phổ biến
- 2. Lợi ích tiềm năng của nhân sâm đối với sức khỏe
- 2.1. Có thể hỗ trợ giảm mệt mỏi, cải thiện năng lượng
- 2.2. Tăng cường miễn dịch
- 2.3. Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
- 2.4. Ảnh hưởng đến một số yếu tố nguy cơ tim mạch
- 2.5. Nhân sâm hỗ trợ giảm viêm
- 3. Cách sử dụng lưu ý khi dùng nhân sâm
1. Các loại nhân sâm phổ biến
Hai loại nhân sâm được nghiên cứu và sử dụng phổ biến là nhân sâm châu Á (Panax ginseng) và nhân sâm Mỹ (Panax quinquefolius). Cả hai đều thuộc chi Panax, nhưng có thành phần hoạt chất và đặc điểm sinh học khác nhau. Trong đó, nhân sâm châu Á còn được gọi là sâm Triều Tiên, sâm Hàn Quốc hoặc sâm Trung Quốc. Nhân sâm Mỹ có nguồn gốc từ Bắc Mỹ.
Nhân sâm châu Á còn được phân loại theo phương pháp chế biến thành sâm tươi, sâm trắng và sâm đỏ. Theo cách phân loại truyền thống tại Hàn Quốc, sâm tươi thường được thu hoạch khi cây dưới 4 năm tuổi; sâm trắng thường từ 4-6 năm tuổi, được làm sạch, bóc vỏ và phơi hoặc sấy khô; sâm đỏ thường được thu hoạch khi cây khoảng 6 năm tuổi, sau đó hấp chín và sấy khô.
Thành phần được quan tâm nhiều trong nhân sâm là ginsenoside (còn gọi là panaxoside), thuộc nhóm saponin. Hàm lượng và thành phần các ginsenoside có thể thay đổi tùy loài, tuổi cây và phương pháp chế biến.

Nhân sâm được nghiên cứu về tác dụng hỗ trợ giảm mệt mỏi, điều hòa đường huyết và phản ứng viêm… Ảnh AI.
2. Lợi ích tiềm năng của nhân sâm đối với sức khỏe
2.1. Có thể hỗ trợ giảm mệt mỏi, cải thiện năng lượng
Nhân sâm được nghiên cứu về khả năng tác động đến hệ thần kinh và một số cơ chế liên quan đến chuyển hóa năng lượng. Một số thử nghiệm cho thấy sử dụng nhân sâm có thể giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi ở một số người.
Theo tổng quan năm 2023 được Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH) dẫn lại, phân tích 19 nghiên cứu với 2.413 người tham gia cho thấy nhân sâm châu Á có thể mang lại lợi ích nhỏ đối với tình trạng mệt mỏi nói chung. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu chưa đồng nhất. Hiệu quả ở người mệt mỏi do ung thư hoặc bệnh lý mạn tính cũng chưa được xác lập chắc chắn. Nhân sâm không thể thay thế việc tìm nguyên nhân và điều trị tình trạng mệt mỏi kéo dài.
2.2. Tăng cường miễn dịch
Ginsenoside trong nhân sâm được nghiên cứu về khả năng điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch. Một số nghiên cứu cho thấy các chế phẩm nhân sâm có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tế bào miễn dịch và các chất trung gian miễn dịch.
2.3. Hỗ trợ kiểm soát đường huyết
Một số nghiên cứu cho thấy nhân sâm châu Á có thể ảnh hưởng đến đường huyết lúc đói, độ nhạy insulin và một số chỉ số chuyển hóa ở người tiền đái tháo đường hoặc đái tháo đường type 2. Tổng quan năm 2022 được NCCIH đề cập, phân tích 20 nghiên cứu với 1.295 người tham gia, ghi nhận một số cải thiện về đường huyết lúc đói, cholesterol toàn phần và các chỉ dấu viêm.
Tuy nhiên, người mắc bệnh cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng và không tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc điều trị.
2.4. Ảnh hưởng đến một số yếu tố nguy cơ tim mạch
Nhân sâm được nghiên cứu về tác động đối với chuyển hóa lipid, huyết áp và chức năng mạch máu. Một số phân tích gộp ghi nhận nhân sâm có thể làm giảm nhẹ cholesterol toàn phần và LDL-cholesterol. Tuy nhiên, kết quả không đồng nhất giữa các nghiên cứu. Người có rối loạn mỡ máu vẫn cần kiểm soát chế độ ăn, vận động và sử dụng thuốc theo chỉ định.
2.5. Nhân sâm hỗ trợ giảm viêm
Ginsenoside có đặc tính chống oxy hóa và khả năng tác động đến một số con đường truyền tín hiệu liên quan đến phản ứng viêm trong các nghiên cứu thực nghiệm. Một số thử nghiệm trên người ghi nhận sự thay đổi của các chỉ dấu viêm như protein phản ứng C (CRP), interleukin-6 (IL-6) và yếu tố hoại tử khối u (TNF).
Tổng quan phân tích gộp năm 2024 về sức khỏe tim mạch cũng ghi nhận mức giảm CRP và IL-6 ở nhóm sử dụng nhân sâm. Tuy nhiên, các nghiên cứu có sự khác biệt về đối tượng, liều lượng và chế phẩm sử dụng.
3. Cách sử dụng lưu ý khi dùng nhân sâm
Nhân sâm có thể được sử dụng dưới nhiều dạng như rễ khô, lát thái, bột, trà, viên nang, viên nén hoặc cao chiết xuất. Tuy nhiên, không có một liều dùng chung phù hợp cho tất cả các loại nhân sâm. Liều lượng phụ thuộc vào loài, cách chế biến, dạng bào chế và hàm lượng ginsenoside trong sản phẩm.
Nhân sâm có an toàn không?
Nhân sâm châu Á được xem là tương đối an toàn với phần lớn người trưởng thành khi sử dụng đường uống, đúng liều trong thời gian ngắn, tối đa khoảng 6 tháng. Tuy nhiên, dữ liệu về độ an toàn khi sử dụng kéo dài còn hạn chế.
Tác dụng phụ thường gặp nhất là mất ngủ. Một số người có thể gặp đau đầu, rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, tiêu chảy, hồi hộp hoặc tim đập nhanh. Hiếm gặp hơn có thể xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng hoặc tổn thương gan.
Trẻ em, phụ nữ mang thai và cho con bú không nên tự ý sử dụng nhân sâm do dữ liệu an toàn còn thiếu. Người mắc bệnh tự miễn cũng cần thận trọng vì nhân sâm châu Á có thể làm nặng thêm một số tình trạng bệnh.
Những tương tác thuốc cần lưu ý
Nhân sâm có thể tương tác với một số thuốc, làm thay đổi hiệu quả điều trị hoặc tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ:
Thuốc điều trị đái tháo đường: Nhân sâm có thể làm giảm đường huyết, tăng nguy cơ hạ đường huyết khi dùng cùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết.
Thuốc chống đông máu: Tương tác giữa nhân sâm và warfarin có kết quả nghiên cứu chưa thống nhất. Riêng nhân sâm Mỹ có dữ liệu cho thấy có thể làm giảm tác dụng chống đông của warfarin.
Thuốc ức chế miễn dịch: Nhân sâm có thể ảnh hưởng đến hoạt động miễn dịch, tiềm ẩn nguy cơ làm thay đổi hiệu quả của thuốc ức chế miễn dịch.
Thuốc điều trị bệnh mạn tính: Một số tương tác với thuốc hạ huyết áp, thuốc hạ lipid máu và thuốc chuyển hóa qua gan vẫn đang được nghiên cứu.
Người đang sử dụng thuốc điều trị bệnh mạn tính, chuẩn bị phẫu thuật hoặc có bệnh lý nền nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng nhân sâm.
Khi lựa chọn sản phẩm bổ sung, cần kiểm tra nguồn gốc, thành phần, hàm lượng và thông tin đăng ký hoặc công bố theo quy định tại Việt Nam. Không nên chỉ dựa vào quảng cáo hoặc các lời giới thiệu về công dụng bồi bổ.
Nhân sâm là dược liệu có nhiều thành phần sinh học đáng quan tâm, nhưng không phải ai cũng cần sử dụng. Chế độ dinh dưỡng cân đối, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và kiểm soát tốt bệnh lý nền vẫn là những nền tảng quan trọng để duy trì sức khỏe.
Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn và điều trị của bác sĩ.
Mời bạn xem thêm video:
nhân sâm yến xào.
