Cổ chân là bộ phận chịu lực và tham gia vào hầu hết các hoạt động thường ngày như đi bộ, đứng lên, ngồi xuống và leo cầu thang.
Tuy nhiên, khi phải ngồi làm việc trong thời gian dài hoặc ít vận động, các khớp và cơ ở chi dưới có thể trở nên kém linh hoạt, gây cảm giác nặng chân, cứng khớp. Những động tác xoay, gấp và duỗi cổ chân không đòi hỏi dụng cụ, có thể thực hiện ngay tại nhà hoặc nơi làm việc.
Vậy vận động cổ chân mang lại lợi ích gì và thực hiện thế nào để an toàn?
1. Lợi ích của xoay cổ chân
1.1. Duy trì độ linh hoạt và phạm vi vận động của khớp cổ chân
Khớp cổ chân có vai trò quan trọng trong việc nâng đỡ cơ thể, giữ thăng bằng và giúp bàn chân thích nghi với các bề mặt khi di chuyển. Khả năng gấp, duỗi và xoay cổ chân giúp thực hiện các hoạt động như đi bộ, lên xuống cầu thang thuận lợi hơn.
Việc thường xuyên vận động nhẹ nhàng có thể giúp duy trì phạm vi chuyển động của khớp, hạn chế cảm giác cứng khớp do ít vận động. Đây cũng là những động tác thường được sử dụng trong các chương trình phục hồi chức năng sau một số chấn thương cổ chân, tùy theo giai đoạn hồi phục và hướng dẫn của nhân viên y tế.
1.2. Kích hoạt bơm cơ bắp chân, hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch
Khi cơ bắp chân co và giãn, các cơ này góp phần đẩy máu từ chi dưới trở về tim thông qua hệ thống tĩnh mạch. Cơ chế này thường được gọi là bơm cơ bắp chân.
Ngồi hoặc đứng bất động quá lâu có thể làm giảm hoạt động của cơ bắp chân, khiến máu tĩnh mạch lưu thông chậm hơn. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Phlebology năm 2024 cho thấy các động tác vận động cổ chân có thể làm tăng vận tốc dòng máu trong tĩnh mạch chi dưới ở người khỏe mạnh.
Vì vậy, gấp và duỗi cổ chân là một cách vận động đơn giản giúp kích hoạt cơ bắp chân, đặc biệt hữu ích khi phải ngồi lâu. Tuy nhiên, động tác này không thay thế các biện pháp dự phòng huyết khối tĩnh mạch sâu ở người có nguy cơ cao.

Xoay cổ chân là động tác đơn giản, giúp duy trì độ linh hoạt khớp và kích hoạt cơ bắp chân, hữu ích khi phải ngồi lâu. Ảnh minh họa AI.
1.3. Hạn chế cảm giác nặng chân khi ngồi lâu
Ngồi hoặc đứng ở một tư thế trong thời gian dài là một trong những nguyên nhân có thể gây phù ở bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân. Tình trạng này liên quan đến sự tích tụ dịch trong mô.
Xoay cổ chân kết hợp co cơ bắp chân có thể hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch, góp phần hạn chế tình trạng ứ trệ tuần hoàn do bất động. Người làm việc văn phòng có thể tranh thủ thực hiện các động tác này trong những khoảng nghỉ ngắn.
Cần lưu ý, phù chân còn có thể liên quan đến suy tĩnh mạch, bệnh tim, thận, gan, tác dụng phụ của thuốc hoặc huyết khối. Vì vậy, không nên tự điều trị tình trạng phù kéo dài chỉ bằng cách xoay cổ chân.
1.4. Hỗ trợ vận động và phục hồi chức năng chi dưới
Các động tác gấp, duỗi, xoay tròn cổ chân giúp người tập chủ động kiểm soát chuyển động của bàn chân và khớp cổ chân. Đây là những vận động nhẹ, có thể được đưa vào chương trình phục hồi chức năng trong một số trường hợp bong gân hoặc sau thời gian bất động.
Tuy nhiên, bài tập cần phù hợp với tình trạng tổn thương. Người đang đau, sưng nhiều hoặc mới bị chấn thương không nên cố xoay cổ chân với biên độ lớn. Việc tập luyện cần tuân theo hướng dẫn chuyên môn để tránh làm tổn thương nặng thêm.
1.5. Góp phần giảm thời gian bất động trong ngày
Một lợi ích thực tế của bài tập xoay cổ chân là giúp người tập có thêm cơ hội vận động trong những khoảng thời gian phải ngồi làm việc, đọc sách hoặc xem tivi. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo người trưởng thành nên hạn chế thời gian ít vận động và tăng cường hoạt động thể chất. Người trưởng thành nên duy trì 150 - 300 phút hoạt động thể lực aerobic cường độ trung bình mỗi tuần, hoặc mức tương đương; đồng thời tập tăng cường cơ bắp ít nhất 2 ngày mỗi tuần.
Xoay cổ chân có thể là một phần nhỏ trong thói quen vận động hằng ngày, nhưng không thể thay thế đi bộ, hoạt động aerobic hoặc các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp.
2. Hướng dẫn một số động tác vận động cổ chân đơn giản
Động tác 1: Xoay cổ chân khi nằm
- Nằm ngửa trên mặt phẳng, hai chân duỗi thoải mái.
- Nhấc nhẹ một chân hoặc giữ chân ở tư thế thư giãn.
- Dùng cổ chân vẽ vòng tròn chậm rãi theo chiều kim đồng hồ, sau đó đổi chiều.
- Thực hiện khoảng 5 - 10 vòng mỗi chiều rồi đổi chân.
Động tác 2: Gấp và duỗi cổ chân khi ngồi
- Ngồi trên ghế, hai bàn chân đặt thoải mái trên sàn.
- Nhấc các ngón chân và bàn chân lên về phía cẳng chân, giữ gót chân chạm sàn.
- Tiếp theo, hạ bàn chân và hướng các ngón chân xuống dưới trong phạm vi dễ chịu.
- Lặp lại khoảng 10 - 15 lần.
Động tác 3: Vẽ hình số 8 bằng bàn chân
- Ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, thả lỏng hai chân.
- Dùng bàn chân vẽ hình số 8 trong không khí bằng chuyển động nhẹ nhàng của cổ chân.
- Thực hiện chậm, đều, sau đó đổi chân.
Các động tác nên được thực hiện nhẹ nhàng, không cố xoay quá biên độ hoặc tập đến mức đau; có thể thay đổi tư thế và đi lại nhẹ nhàng sau những khoảng thời gian ngồi lâu.
3. Những trường hợp cần thận trọng khi xoay cổ chân
Người bị chấn thương cổ chân cấp tính, đau hoặc sưng nhiều cần được đánh giá trước khi thực hiện các động tác xoay cổ chân. Nếu một bên chân đột ngột sưng, đau, nóng hoặc đỏ, cần đi khám sớm để loại trừ huyết khối tĩnh mạch sâu.
Nếu xuất hiện khó thở đột ngột, đau ngực hoặc ho ra máu, cần cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu thuyên tắc phổi.
Đặc biệt, người bị phù chân kéo dài, có bệnh tim, thận, gan hoặc suy tĩnh mạch cần được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp. Xoay cổ chân chỉ là biện pháp hỗ trợ vận động, không thay thế điều trị y tế.
Bài viết mang tính tham khảo.
Mời bạn đọc xem thêm: