Khô mắt là tình trạng phim nước mắt không duy trì được độ ẩm và sự ổn định cần thiết trên bề mặt nhãn cầu. Người bệnh có thể cảm thấy khô, cộm như có dị vật, nóng rát, đỏ mắt, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn mờ. Nguyên nhân của tình trạng này rất đa dạng như: Tuổi tác, bệnh lý tuyến lệ và tuyến Meibomius, đeo kính áp tròng, sử dụng màn hình kéo dài đến một số bệnh tự miễn và thuốc đang dùng…
Dinh dưỡng không phải phương pháp điều trị chính, nhưng một chế độ ăn hợp lý có thể giúp bảo đảm các chất dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe mắt. Một số dưỡng chất đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ người bị khô mắt.
1. Cá béo và các thực phẩm giàu omega-3
Omega-3, đặc biệt EPA và DHA, có nhiều trong cá béo như cá hồi, cá thu, cá mòi; ngoài ra còn có ALA trong quả óc chó, hạt lanh và hạt chia. Một số nghiên cứu cho thấy bổ sung omega-3 có thể giúp giảm triệu chứng khô mắt. Tuy nhiên, kết quả giữa các nghiên cứu không hoàn toàn thống nhất.
Phân tích tổng hợp năm 2023 gồm 8 thử nghiệm với 1.107 người cho thấy, omega-3 cải thiện điểm triệu chứng chủ quan nhưng không chứng minh được lợi ích rõ ràng trên một số chỉ số khách quan như thời gian vỡ phim nước mắt, Schirmer (một xét nghiệm đơn giản dùng để đánh giá khả năng tiết nước mắt, đặc biệt trong chẩn đoán khô mắt) và nhuộm giác mạc.
Đáng chú ý, phân tích tổng hợp công bố năm 2026, gồm 27 thử nghiệm ngẫu nhiên, cho thấy hiệu quả của omega-3 có thể khác nhau tùy dạng chế phẩm và nguyên nhân gây khô mắt. Do đó, không nên xem omega-3 là phương pháp điều trị chắc chắn có hiệu quả cho mọi trường hợp.
Với chế độ ăn thông thường, ưu tiên cá thay vì tự ý dùng liều cao thực phẩm bổ sung là lựa chọn phù hợp đối với đa số người.
Cá béo và các thực phẩm giàu omega-3 hỗ trợ người bị khô mắt.
2. Thực phẩm giàu vitamin A
Vitamin A có vai trò quan trọng đối với thị giác và duy trì các mô bề mặt của mắt. Thiếu vitamin A nghiêm trọng có thể gây quáng gà và xerophthalmia (khô mắt do thiếu vitamin A) – một phổ tổn thương mắt do thiếu vitamin A, trong đó có khô kết mạc, khô giác mạc và trường hợp nặng có thể gây tổn thương giác mạc nghiêm trọng.
Các nguồn vitamin A và tiền vitamin A trong thực phẩm gồm gan, trứng, sữa và chế phẩm từ sữa; beta-carotene có nhiều trong cà rốt, bí đỏ, rau lá xanh đậm và một số loại rau quả màu vàng, cam. Tuy nhiên, cần phân biệt khô mắt do thiếu vitamin A với hội chứng khô mắt thông thường. Không nên tự uống vitamin A liều cao chỉ vì bị khô mắt, bởi dư thừa vitamin A có thể gây độc.
3. Vitamin D
Một số nghiên cứu nhận thấy người có nồng độ vitamin D thấp có nguy cơ hoặc mức độ khô mắt cao hơn. Phân tích tổng hợp năm 2024 gồm 8 nghiên cứu với 439 người cho thấy, bổ sung vitamin D có thể cải thiện lượng nước mắt, độ ổn định phim nước mắt và một số triệu chứng khô mắt. Tuy nhiên, các tác giả cho rằng vẫn cần thêm nghiên cứu để xác định liều và cách sử dụng tối ưu.
Vitamin D có trong cá béo, lòng đỏ trứng và một số thực phẩm được tăng cường vitamin D. Nếu nghi ngờ thiếu vitamin D, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá nguy cơ và nhu cầu bổ sung thay vì tự dùng liều cao.
4. Rau xanh, trái cây và các nguồn chất chống oxy hóa
Một chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, các loại hạt và thực phẩm tự nhiên giúp cung cấp vitamin, khoáng chất và nhiều hợp chất chống oxy hóa cần thiết cho sức khỏe nói chung và sức khỏe mắt.
Lutein và zeaxanthin là các carotenoid tập trung ở võng mạc, có nhiều trong rau lá xanh đậm, bông cải xanh, lòng đỏ trứng và một số loại rau quả. Một số thử nghiệm đã ghi nhận khả năng cải thiện triệu chứng hoặc độ ổn định phim nước mắt khi bổ sung lutein, nhưng bằng chứng hiện vẫn chưa đủ mạnh để khẳng định đây là phương pháp điều trị khô mắt. Vì vậy, thay vì tìm một loại thực phẩm riêng lẻ có tác dụng "chữa khô mắt", nên duy trì khẩu phần đa dạng gồm rau xanh, trái cây, cá, trứng, các loại hạt và ngũ cốc nguyên hạt.
5. Uống đủ nước và điều chỉnh thói quen hằng ngày
Bên cạnh dinh dưỡng, các biện pháp sinh hoạt có vai trò thiết thực trong kiểm soát khô mắt. Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI) khuyến nghị uống đủ nước, hạn chế khói thuốc, gió và môi trường quá khô.
Người thường xuyên sử dụng máy tính, điện thoại nên nghỉ mắt và tránh nhìn màn hình liên tục trong thời gian dài. Khi nhìn màn hình, tần suất chớp mắt thường giảm, khiến phim nước mắt dễ mất ổn định. Vì vậy, chủ động chớp mắt thường xuyên, nghỉ mắt định kỳ và điều chỉnh môi trường làm việc có thể hữu ích.
Khô mắt là bệnh lý đa yếu tố và việc điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân. Các biện pháp điều trị cần được lựa chọn theo cơ chế và nguyên nhân gây bệnh; thay đổi lối sống và bổ sung dinh dưỡng có thể đóng vai trò hỗ trợ bên cạnh các phương pháp điều trị phù hợp.
Nước mắt nhân tạo thường được sử dụng trong trường hợp nhẹ; người bệnh có thể cần thuốc điều trị theo nguyên nhân nếu tình trạng nặng hơn. Nếu mắt khô kéo dài, đau, đỏ nhiều, nhìn mờ hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, nên khám bác sĩ nhãn khoa để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp.
Không có một loại thực phẩm nào được chứng minh có thể chữa hội chứng khô mắt. Cá béo và các thực phẩm giàu omega-3, rau xanh, trái cây, trứng, các loại hạt và khẩu phần ăn đa dạng có thể là một phần của chế độ dinh dưỡng tốt cho sức khỏe mắt. Quan trọng hơn, người bị khô mắt cần xác định nguyên nhân và phối hợp dinh dưỡng với các biện pháp điều trị, chăm sóc mắt phù hợp.
Một số loại thực phẩm ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe mắt bằng cách làm tăng tình trạng viêm, từ đó có thể góp phần gây ra các triệu chứng khô mắt. Các loại thực phẩm cần tránh bao gồm: Ngũ cốc tinh chế, đồ chiên rán, nước ép và nước ngọt, thức ăn nhanh, thịt chế biến sẵn, bánh mì và mì ống, thực phẩm có đường…
Mời bạn xem thêm video:
Khô mắt : Nguyên nhân và cách phòng ngừa
