Ở trẻ nhỏ, dị ứng thức ăn có thể gây các biểu hiện từ nhẹ như nổi mề đay, nôn ói đến những phản ứng nghiêm trọng như khó thở, tụt huyết áp, thậm chí sốc phản vệ. Các thực phẩm thường gây dị ứng gồm sữa bò, trứng, lạc (đậu phộng), các loại hạt, lúa mì, đậu nành, cá, tôm, cua và các loại hải sản có vỏ. Mỗi trẻ có thể phản ứng với một hoặc nhiều loại thực phẩm khác nhau.
1. Vì sao trẻ bị dị ứng thức ăn?
Dị ứng thức ăn thường liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong thực phẩm. Ở một số trẻ có cơ địa dị ứng, hệ miễn dịch tạo ra kháng thể IgE đặc hiệu với một số protein nhất định.
Khi trẻ ăn phải thực phẩm chứa dị nguyên, các protein này có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch, khiến các tế bào giải phóng những chất trung gian như histamine. Đây là cơ chế gây ra nhiều biểu hiện dị ứng như ngứa, nổi mề đay, phù nề, nôn ói, khò khè hoặc khó thở.
Không phải tất cả các trường hợp dị ứng thức ăn đều thông qua IgE. Một số phản ứng không qua trung gian IgE chủ yếu ảnh hưởng đến đường tiêu hóa và có thể xuất hiện chậm hơn, khiến việc nhận biết nguyên nhân trở nên khó khăn.
2. Biểu hiện khi trẻ bị dị ứng thức ăn
Đối với dị ứng thức ăn qua trung gian IgE, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng vài phút đến khoảng 1 giờ sau khi trẻ ăn thực phẩm gây dị ứng.
- Biểu hiện trên da là một trong những triệu chứng thường gặp nhất, gồm nổi mề đay, ban đỏ, ngứa hoặc phù mạch.
- Triệu chứng tiêu hóa có thể bao gồm buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy.
- Triệu chứng hô hấp gồm ho, khò khè, khó thở, nghẹt mũi hoặc các triệu chứng giống cơn hen.
Trong một số trường hợp, trẻ có thể xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan cùng lúc. Sốc phản vệ là tình trạng cấp cứu, có thể gây khó thở, khàn tiếng, phù môi hoặc lưỡi, chóng mặt, lơ mơ, tụt huyết áp và đe dọa tính mạng.
Tôm, cua và hải sản có vỏ là nhóm thực phẩm có khả năng gây dị ứng. Ảnh AI
3. Những thực phẩm dễ gây dị ứng ở trẻ
- Sữa bò là một trong những thực phẩm có thể gây dị ứng ở trẻ nhỏ. Dị ứng protein sữa bò có thể biểu hiện ở da, đường tiêu hóa hoặc đường hô hấp. Trẻ có thể nổi ban, nôn ói, tiêu chảy, đau bụng hoặc khò khè.
- Trứng, đặc biệt protein trong lòng trắng trứng, cũng là một dị nguyên thường gặp ở trẻ.
- Lạc và các loại hạt có thể gây phản ứng dị ứng từ nhẹ đến nặng. Vì vậy, cha mẹ cần đặc biệt thận trọng khi cho trẻ sử dụng các loại thực phẩm này.
- Lúa mì và một số loại ngũ cốc cũng có thể gây dị ứng ở một số trẻ. Cần phân biệt dị ứng lúa mì với bệnh lý liên quan đến gluten vì đây là những tình trạng khác nhau.
- Cá, tôm, cua và hải sản có vỏ là nhóm thực phẩm có khả năng gây dị ứng. Nếu trẻ từng có phản ứng sau khi ăn một loại hải sản, cha mẹ không nên tự ý cho trẻ ăn lại mà cần trao đổi với bác sĩ.
4. Có nên kiêng các thực phẩm dễ gây dị ứng?
Cha mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ về những lo ngại khi trẻ bị dị ứng thức ăn. Không nên tự ý loại bỏ hàng loạt thực phẩm khỏi chế độ ăn của trẻ chỉ vì lo ngại dị ứng vì chưa biết chính xác trẻ có dị ứng hay không. Việc kiêng khem không cần thiết có thể khiến khẩu phần ăn thiếu năng lượng và dưỡng chất.
Các thực phẩm gây dị ứng phổ biến nên được đưa vào chế độ ăn dặm phù hợp với lứa tuổi, từng loại một và với lượng thích hợp. Với trẻ có nguy cơ dị ứng cao hoặc có tiền sử phản ứng với thực phẩm, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia dị ứng trước khi đưa một số thực phẩm vào khẩu phần.
Đặc biệt, không nên áp dụng một cách máy móc quan niệm phải kiêng cá, trứng, lạc hoặc các thực phẩm dễ dị ứng cho đến một độ tuổi cố định. Việc đưa thực phẩm vào khẩu phần cần căn cứ vào độ tuổi, khả năng ăn của trẻ và tình trạng sức khỏe cụ thể.
Xét nghiệm chẩn đoán dị ứng thức ăn
Để xác định trẻ có dị ứng với thực phẩm hay không, bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử, thời điểm xuất hiện triệu chứng, loại thực phẩm đã ăn và mức độ phản ứng.
Tùy trường hợp, trẻ có thể được chỉ định test lẩy da, xét nghiệm IgE đặc hiệu với dị nguyên nghi ngờ hoặc các phương pháp đánh giá khác.
Test thử thách thức ăn đường uống có thể được sử dụng trong những trường hợp cần xác định chẩn đoán. Phương pháp này phải được thực hiện dưới sự giám sát của nhân viên y tế có chuyên môn, đặc biệt vì có nguy cơ gây phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
5. Cha mẹ cần làm gì khi trẻ bị dị ứng thức ăn?
Khi nghi ngờ trẻ bị dị ứng thức ăn, cha mẹ cần ghi lại loại thực phẩm trẻ đã ăn, lượng ăn và thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho bác sĩ. Không nên tự ý loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm khỏi khẩu phần của trẻ khi chưa có chẩn đoán.
Sau khi xác định được dị nguyên, gia đình cần đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm và tránh cho trẻ tiếp xúc với thực phẩm gây dị ứng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Việc điều trị phụ thuộc vào mức độ và loại phản ứng. Một số trường hợp nhẹ có thể được bác sĩ chỉ định thuốc điều trị triệu chứng. Với phản ứng nặng hoặc sốc phản vệ, trẻ cần được cấp cứu kịp thời.
Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua và cho trẻ sử dụng thuốc chống dị ứng, corticoid hoặc các thuốc khác khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ. Phát hiện đúng dị nguyên, xử trí phù hợp và xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối sẽ giúp trẻ hạn chế tái phát dị ứng mà vẫn bảo đảm nhu cầu dinh dưỡng cho quá trình tăng trưởng.
