Nội tiết tố (hormone) đóng vai trò như các "chất truyền tin" của cơ thể, tham gia điều hòa nhiều hoạt động quan trọng như chuyển hóa, giấc ngủ, sinh sản, tâm trạng và mức năng lượng. Khi hormone bị mất cân bằng, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa, thay đổi tâm trạng, giảm ham muốn hoặc khó ngủ.
Bên cạnh chế độ ăn uống lành mạnh, vận động và ngủ đủ giấc, một số loại thảo dược truyền thống được cho là có thể hỗ trợ hoạt động của hệ nội tiết.
1. Thảo dược Ashwagandha – hỗ trợ cân bằng nội tiết tố
Ashwagandha (Withania somnifera) là một trong những dược liệu nổi tiếng của y học Ayurveda (Ấn Độ). Loại thảo dược này thuộc nhóm adaptogen – nhóm dược liệu được cho là giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với các tác nhân gây căng thẳng.
Khi căng thẳng kéo dài, cơ thể tiết ra nhiều cortisol – hormone do tuyến thượng thận sản xuất. Nồng độ cortisol tăng cao trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều hormone khác, bao gồm hormone sinh dục và hormone tuyến giáp.
Một số nghiên cứu cho thấy ashwagandha có thể góp phần giảm mức cortisol, hỗ trợ cân bằng nội tiết tố ở một số đối tượng, từ đó hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ, giảm lo âu và tăng cảm giác khỏe mạnh. Tuy nhiên, cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định hiệu quả đối với cân bằng nội tiết tố.
Ashwagandha (withania somnifera) - hỗ trợ cân bằng nội tiết tố.
2. Rễ maca – hỗ trợ sức khỏe sinh sản và giảm triệu chứng mãn kinh
Rễ maca (Lepidium meyenii) được sử dụng trong nhiều thế kỷ như một loại thực phẩm tăng cường sức khỏe. Điểm đáng chú ý là maca không chứa hormone, nhưng được cho là có thể hỗ trợ hoạt động của hệ nội tiết thông qua tác động gián tiếp lên trục điều hòa hormone của cơ thể.
Một số nghiên cứu cho thấy phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh sử dụng maca có thể cải thiện một số triệu chứng như bốc hỏa, thay đổi tâm trạng hoặc giảm năng lượng. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay vẫn còn hạn chế và chưa đủ để khuyến cáo sử dụng rộng rãi như một phương pháp điều trị.
3. Húng quế thiêng (Tulsi)
Húng quế thiêng (Ocimum tenuiflorum) còn gọi là tulsi, là một loại thảo dược quen thuộc trong y học Ayurveda. Giống như ashwagandha, tulsi cũng được xếp vào nhóm adaptogen. Theo kinh nghiệm y học cổ truyền, loại cây này giúp cơ thể tăng khả năng chống chịu với căng thẳng về thể chất và tinh thần.
Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy tulsi có thể góp phần cải thiện phản ứng của cơ thể trước stress. Khi mức cortisol được kiểm soát tốt hơn, hoạt động của hệ nội tiết cũng có thể ổn định hơn. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện tại chủ yếu có quy mô nhỏ nên vẫn cần thêm bằng chứng để xác định hiệu quả lâu dài.
4. Shatavari – thảo dược truyền thống dành cho sức khỏe phụ nữ
Shatavari (Asparagus racemosus) - một loại thảo dược thuộc họ măng tây được sử dụng phổ biến trong y học Ayurveda của Ấn Độ, từ lâu đã được xem là một trong những dược liệu quan trọng trong Ayurveda dành cho phụ nữ. Theo y học cổ truyền, shatavari thường được sử dụng để hỗ trợ sức khỏe sinh sản, giảm đau bụng kinh, tăng khả năng sinh sản và cải thiện các triệu chứng trong giai đoạn mãn kinh.
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật cho thấy shatavari có chứa các hợp chất thực vật có hoạt tính tương tự estrogen (phytoestrogen). Tuy nhiên, bằng chứng trên người vẫn còn hạn chế và chưa đủ để kết luận về hiệu quả điều hòa hormone. Vì vậy, người có tiền sử ung thư nhạy cảm với hormone hoặc đang điều trị nội tiết cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Shatavari (Asparagus racemosus) - thảo dược dành cho sức khỏe phụ nữ.
5. Rễ cam thảo
Rễ cam thảo (Glycyrrhiza glabra) được sử dụng trong y học cổ truyền. Một số hoạt chất trong cam thảo có thể tác động đến chức năng của tuyến thượng thận – cơ quan chịu trách nhiệm sản xuất nhiều hormone quan trọng, trong đó có cortisol.
Các nghiên cứu cho thấy rễ cam thảo có thể góp phần giảm một số biểu hiện liên quan đến mất cân bằng hormone. Tuy nhiên, sử dụng cam thảo kéo dài hoặc với liều cao có thể gây giữ nước, tăng huyết áp, giảm kali máu và ảnh hưởng đến tim mạch. Vì vậy, người mắc bệnh tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận cần đặc biệt thận trọng và chỉ nên sử dụng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Lưu ý, mặc dù nhiều loại thảo dược được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền và một số nghiên cứu hiện đại ghi nhận tiềm năng hỗ trợ cân bằng nội tiết tố, nhưng phần lớn bằng chứng khoa học vẫn còn ở mức hạn chế.
Nếu thường xuyên gặp các dấu hiệu như rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa kéo dài, giảm ham muốn, mệt mỏi không rõ nguyên nhân, tăng hoặc giảm cân bất thường, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguyên nhân thay vì tự điều trị bằng thảo dược. Bên cạnh đó, việc duy trì chế độ ăn cân đối, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng vẫn là những biện pháp nền tảng giúp hệ nội tiết hoạt động ổn định.
Mời bạn xem thêm video:
Bí quyết giúp chị em tìm lại 'lửa yêu' sau mãn kinh.
