Theo y học cổ truyền, tăng huyết áp thường được quy vào các chứng như huyễn vựng (chóng mặt, hoa mắt), đầu thống (đau đầu), do các thể bệnh chủ yếu như can dương thượng cang (nôm na là phần dương của tạng Can - gan bị vọt lên, bốc lên phía trên quá mức), đàm thấp hoặc huyết ứ.
Bên cạnh việc điều trị bằng Tây y, việc kết hợp các món ăn - bài thuốc từ những loại rau xanh mọc quanh vườn nhà, bờ ao, bờ ruộng theo nguyên lý "dược thiện đồng nguyên" (thức ăn và thuốc có cùng nguồn gốc) mang lại hiệu quả hỗ trợ rất đáng ghi nhận.
Dưới đây là 5 loại rau dân dã quen thuộc có công năng bình can, tức phong, lợi niệu và hỗ trợ kiểm soát huyết áp:
1. Rau cần tốt cho người tăng huyết áp
Tên khoa học: Oenanthe javanica
Tên khác: Cần ta, cần thái...
Đặc điểm sinh thái: Rau cần ta là loài thực vật ưa nước, thường mọc thành đám lớn ở các vùng đất ẩm ướt, ao hồ, đầm lầy hoặc ruộng nước nông. Thân cây xốp, rỗng ở giữa, lá xẻ thùy sâu, có mùi thơm dịu đặc trưng.
Công năng theo YHCT: Theo các tài liệu y học cổ truyền, rau cần có vị ngọt, hơi đắng, tính lương (mát); quy vào hai kinh can và phế. Dược liệu có công năng thanh nhiệt, bình can, lợi tiểu, hóa đàm phong. Loại rau này đặc biệt thích hợp cho người tăng huyết áp thuộc thể can dương thượng cang (thường biểu hiện bằng các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, mặt đỏ bừng, bứt rứt).
Cơ chế và ứng dụng: Nghiên cứu dược lý hiện đại lẫn kinh nghiệm dân gian đều ghi nhận các hoạt chất tự nhiên trong rau cần giúp giãn mạch ngoại vi, hạ huyết áp và hỗ trợ giảm cholesterol máu.
Món ăn - bài thuốc: 30 - 50g rau cần tươi, rửa sạch, ngâm nước muối loãng, giã nát hoặc ép lấy nước cốt uống hằng ngày. Hoặc có thể chế biến thành các món ăn bài thuốc như rau cần xào thịt nạc, nấu canh chua.
Một số loại rau mọc quanh bờ ao, bờ ruộng nhưng lại rất tốt cho người tăng huyết áp. Ảnh AI.
2. Rau muống nước
Tên khoa học: Ipomoea aquatica
Tên khác: Úng thái
Đặc điểm sinh thái: Là loài cây thân thảo mọc bò trên mặt nước hoặc trên vùng đất bùn ẩm ướt dọc theo các bờ ao, bờ ruộng, mương nước khắp các vùng nông thôn nước ta.
Công năng theo YHCT: Sách cổ ghi nhận rau muống có vị ngọt, tính hàn; quy vào các kinh tâm, đại trường, tiểu trường. Rau muống có tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, giải độc, thông đại tiểu tiện. Việc sử dụng rau muống đúng cách giúp làm mát dòng máu, hỗ trợ hạ áp nhẹ nhàng thông qua cơ chế lợi niệu tự nhiên.
Cơ chế và ứng dụng: Rau muống chứa hàm lượng muối khoáng vô cùng phong phú, đặc biệt là kali. Theo Y học hiện đại và cổ truyền, kali đóng vai trò thiết yếu trong việc cân bằng áp suất thẩm thấu, đối kháng với tác dụng giữ natri của huyết áp cao, giúp bảo vệ thành mạch, tốt cho người tăng huyết áp.
Món ăn- bài thuốc: Luộc rau muống chín tới, ăn cả cái và uống nước luộc (thêm chút muối hoặc gừng tùy theo thể trạng). Dân gian cũng thường dùng rau muống nấu canh chua với me hoặc sấu để tăng khả năng thanh nhiệt.
Lưu ý: Rau muống có tác dụng giải độc nên khi uống thuốc Bắc người ta thường khuyên kiêng ăn rau muống, vì nếu ăn sẽ làm rã thuốc, thuốc kém tác dụng.
3. Rau sam
Tên khoa học: Portulaca oleracea.
Tên khác: Mã xỉ hiện.
Đặc điểm sinh thái: Rau sam là loài thực vật mọng nước, mọc bò sát mặt đất, thường xuất hiện ở các khu vườn hoang, bờ ruộng khô hoặc các chân ruộng sau vụ gặt. Thân cây có màu đỏ tía, lá nhỏ dày hình trứng ngược.
Công năng theo YHCT: Theo dược học cổ truyền, rau sam có vị chua, tính hàn; quy vào các kinh đại trường, can, thận. Có công năng thanh nhiệt giải độc, lương huyết, trừ thấp, lợi niệu.
Cơ chế và ứng dụng: Nhờ hàm lượng kali tự nhiên dồi dào cùng các hoạt chất sinh học, rau sam giúp thúc đẩy quá trình bài tiết natri dư thừa qua nước tiểu, làm giảm thể tích tuần hoàn máu, từ đó hỗ trợ ổn định huyết áp an toàn. Đồng thời, các chất chống oxy hóa trong rau sam còn giúp bảo vệ nội mạc mạch máu, phòng ngừa xơ vữa.
Món ăn - bài thuốc: Dùng 30–50g rau sam tươi (có thể dùng cả cây gồm cả rễ), rửa sạch thật kỹ, sắc lấy nước uống thay trà trong ngày. Hoặc dùng nấu canh tôm, canh thịt băm ăn trong bữa cơm chính.
4. Rau má
Tên khoa học: Centella asiatica.
Tên khác: Tích tuyết thảo.
Đặc điểm sinh thái: Rau má ưa ẩm mát, mọc bò lan ở các bờ ruộng, ven đường đi, dưới bóng râm của các lũy tre làng hoặc quanh vườn nhà. Lá hình tròn hoặc hình thận, mép có răng cưa tròn.
Công năng theo YHCT: Đông y xếp rau má vào nhóm thuốc thanh nhiệt lương huyết. Rau má có vị đắng, hơi ngọt, tính mát; quy vào các kinh can, tỳ, thận. Tác dụng chính là thanh nhiệt, giải độc, lợi thấp, lương huyết và hoạt huyết.
Cơ chế và ứng dụng: Các hợp chất triterpenoid (như asiaticoside) trong rau má có tác dụng củng cố sự bền vững của mô liên kết ở thành mạch máu, cải thiện vi tuần hoàn, giảm lực cản của dòng máu ngoại vi, qua đó hỗ trợ hạ huyết áp và ngăn ngừa các nguy cơ biến chứng tim mạch.
Món ăn - bài thuốc: Lấy 30 - 40g rau má tươi rửa sạch, ngâm nước muối, giã nát vắt lấy nước cốt uống tươi hoặc xay làm nước giải khát hằng ngày. Có thể nấu canh tôm hoặc thịt nạc với rau má.
5. Rau dừa nước
Tên khoa học: Ludwigia adscendens.
Tên khác: Du long Thái.
Đặc điểm sinh thái: Là loài cỏ mọc nổi trên mặt nước ao hồ, đầm lầy hoặc bám dọc theo các bờ thửa ruộng nước. Thân cây mềm, ở các nách lá thường có các phao xốp màu trắng giúp cây nổi trên mặt nước.
Công năng theo YHCT: Sách thuốc nam và y học cổ truyền ghi nhận rau dừa nước có vị ngọt nhạt, tính hàn; không độc; có công năng thanh nhiệt, lợi thấp, tiêu thũng, giải độc và lương huyết.
Cơ chế và ứng dụng: Trong kinh nghiệm dân gian lâu đời của bà con nông dân, rau dừa nước là vị thuốc nam đắc lực cho những người bị tăng huyết áp kèm theo các chứng tiểu gắt, phù thũng nhẹ hoặc mỡ máu cao. Tính năng lợi tiểu mạnh của dược liệu giúp cơ thể đào thải nước và muối thừa, làm giảm gánh nặng cho hệ thống tim mạch.
Món ăn – bài thuốc: Dùng 40- 50g cây tươi (cắt bỏ rễ bẩn, rửa sạch), sắc kỹ lấy nước uống thay nước trà trong ngày. Hoặc dùng nấu canh chua với cá đồng, thịt nạc.
Các loại rau dân dã này mọc tự nhiên có dược tính hỗ trợ rất tốt, tuy nhiên người bệnh tăng huyết áp cần rửa thật sạch, ngâm nước muối để đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Đồng thời, các bài thuốc từ rau xanh mang tính chất hỗ trợ điều trị, người bệnh tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc điều trị đặc hiệu từ bác sĩ Tây y mà cần tuân thủ phác đồ y khoa kết hợp chế độ dinh dưỡng, luyện tập khoa học.
