Khi kiểm soát bệnh đái tháo đường, hầu hết mọi người chỉ nghĩ nên kiêng các thực phẩm ngọt và tinh bột. Tuy nhiên, đồ uống cũng có thể làm tăng lượng đường trong máu nhanh không kém, có khi còn nhanh hơn.
Do không chứa chất xơ, đường trong đồ uống được hấp thu nhanh, khiến đường huyết tăng và có thể làm lượng đường nạp vào cơ thể vượt mức cần thiết chỉ sau một lần uống.
Đặc biệt, các loại nước giải khát có đường, nước ép trái cây hay đồ uống pha sẵn thường chứa lượng đường đáng kể, ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đường huyết.
Dưới đây là 5 nhóm đồ uống người bệnh đái tháo đường nên hạn chế trong chế độ ăn uống hằng ngày.
1. Nước ngọt có gas và đồ uống nhiều đường
Nước ngọt có gas, nước trái cây đóng chai, nước chanh pha đường và các loại nước giải khát có thêm siro là những đồ uống người bệnh đái tháo đường nên hạn chế tối đa.
Những sản phẩm này thường chứa nhiều đường bổ sung nhưng ít chất xơ và giá trị dinh dưỡng. Khi uống, lượng đường trong đồ uống được hấp thu tương đối nhanh, có thể khiến đường huyết tăng đáng kể trong thời gian ngắn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lượng đường tự do tiêu thụ nên được giữ ở mức dưới 10% tổng năng lượng hàng ngày (tốt nhất là dưới 5% ≈ 25 g/ngày). Một lon cola (330 ml) chứa khoảng 35 - 40 g đường; chỉ riêng lựa chọn này cũng có thể vượt quá giới hạn lý tưởng hàng ngày.
Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) cũng khuyến cáo, người bệnh đái tháo đường nên tránh xa đồ uống có đường hoặc ít nhất là hạn chế tối đa và chỉ nên uống với lượng rất nhỏ.
2. Trà sữa và cà phê pha sẵn
Trà sữa, cà phê sữa đóng chai, cà phê hòa tan có đường và các loại đồ uống pha chế nhiều siro thường chứa lượng đường và calo cao.
Ngoài đường bổ sung, những loại đồ uống này còn có thể chứa carbohydrate từ sữa đặc, bột kem béo và các thành phần khác. Đặc biệt, topping như trân châu, thạch ngọt hay kem cheese có thể làm tăng thêm lượng carbohydrate trong mỗi khẩu phần.
Các loại trà sữa thường khiến lượng đường trong máu tăng nhanh, do đó người bệnh đái tháo đường nên hạn chế tiêu thụ. Ảnh: MT.
Người bệnh nên hạn chế các loại đồ uống này, ưu tiên trà hoặc cà phê không đường. Nếu muốn thêm sữa, có thể lựa chọn một lượng nhỏ sữa tươi không đường và nhớ kiểm soát khẩu phần.
3. Nước ép trái cây và sinh tố đóng chai
Nước ép trái cây và sinh tố thường được xem là đồ uống lành mạnh nhờ chứa vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, chúng vẫn có thể cung cấp lượng đường và carbohydrate đáng kể, ngay cả khi không thêm đường.
Quá trình ép trái cây thường loại bỏ phần lớn chất xơ, khiến người uống dễ tiêu thụ lượng đường từ nhiều loại quả trong một lần. Các sản phẩm đóng chai còn có thể được bổ sung thêm đường hoặc siro.
Theo Diabetes UK, người trưởng thành nên giới hạn tổng lượng nước ép trái cây và sinh tố ở mức tối đa 150 ml mỗi ngày. Một khẩu phần nhỏ này vẫn cần được tính vào tổng lượng carbohydrate trong chế độ ăn.
Một ly (250 ml) nước cam chứa khoảng 20 - 25 g đường; do không có chất xơ nên đường được hấp thụ nhanh chóng. Người bệnh đái tháo đường nên giữ lượng nước cam nguyên chất ≤100 ml và pha loãng với nước.
Thay vì uống nước ép, người bệnh nên ưu tiên ăn trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp giúp cân bằng lượng đường huyết hơn nhờ chất xơ và kiểm soát lượng carbohydrate tốt hơn.
4. Nước tăng lực và đồ uống thể thao
Nước tăng lực và đồ uống thể thao thường được sử dụng để bổ sung năng lượng hoặc chất điện giải. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm chứa đường bổ sung, carbohydrate và calo có thể ảnh hưởng đến đường huyết.
Một số loại nước tăng lực còn chứa caffeine với hàm lượng cao. Vì vậy, người bệnh nên kiểm tra kỹ thành phần dinh dưỡng trước khi sử dụng và không nên dùng những sản phẩm này như đồ uống giải khát hằng ngày.
Trong trường hợp vận động kéo dài hoặc ra nhiều mồ hôi, nhu cầu bổ sung nước và điện giải cần được cân nhắc theo cường độ hoạt động và tình trạng sức khỏe. Không phải ai mắc bệnh đái tháo đường cũng cần sử dụng đồ uống thể thao.
5. Người bệnh đái tháo đường nên kiêng hẳn đồ uống có cồn
Bia, rượu vang và rượu mạnh có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đường huyết theo nhiều cách khác nhau.
Tùy loại đồ uống và lượng sử dụng, carbohydrate trong bia, rượu vang hoặc đồ uống pha chế có thể khiến đường huyết tăng. Trong khi đó, cồn có thể cản trở gan giải phóng glucose, làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, đặc biệt ở người sử dụng insulin hoặc một số thuốc điều trị đái tháo đường.
Theo hướng dẫn của ADA, người bệnh không nên bắt đầu uống rượu bia vì mục đích sức khỏe. Những người đã sử dụng đồ uống có cồn cần trao đổi với bác sĩ về nguy cơ ảnh hưởng đến đường huyết và thuốc đang dùng, tốt nhất là nên kiêng hẳn.
Người bệnh đái tháo đường không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn mọi loại đồ uống có vị ngọt nhưng cần chú ý lượng đường và carbohydrate trong mỗi khẩu phần. Nên đọc kỹ bảng thành phần dinh dưỡng, đặc biệt là lượng đường tổng số và đường bổ sung.
Nước lọc vẫn là lựa chọn ưu tiên trong sinh hoạt hằng ngày. Trà, cà phê không đường và đồ uống không calo có thể là những lựa chọn thay thế phù hợp.
Lưu ý: Một ngoại lệ quan trọng là khi xảy ra hạ đường huyết. Trong trường hợp này, đồ uống chứa đường như nước ép trái cây hoặc nước ngọt thông thường có thể được sử dụng để bổ sung glucose nhanh theo hướng dẫn điều trị. Vì vậy, người bệnh không nên nhầm lẫn giữa việc hạn chế đồ uống có đường hằng ngày và việc sử dụng chúng để xử trí hạ đường huyết.
