1. Công dụng của ý dĩ theo y học cổ truyền và hiện đại
Theo bác sĩ nội trú Nguyễn Thanh Hằng, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, ý dĩ (bo bo) - dược liệu có tên là dĩ nhân; vị ngọt, nhạt; tính hơi hàn; quy kinh tỳ, vị và phế.
Ý dĩ có tác dụng kiện tỳ, ích vị, lợi thấp, lợi thủy, thanh nhiệt, bài nùng. Vì vậy, vị thuốc này thường được dùng trong các trường hợp tỳ hư, ăn uống kém, đầy bụng, tiêu chảy, cơ thể nặng nề, phù nhẹ, mệt mỏi kéo dài do thấp nhiệt hoặc suy nhược sau ốm.
Trong các y thư cổ, ý dĩ được xem là vị thuốc vừa có tác dụng bổ dưỡng vừa giúp loại bỏ thấp tà - nguyên nhân thường gây cảm giác uể oải, nặng người, chán ăn, đặc biệt vào những ngày thời tiết nóng ẩm của mùa hè. Việc sử dụng ý dĩ đúng cách có thể giúp cải thiện chức năng tiêu hóa, tăng hấp thu dinh dưỡng, hỗ trợ phục hồi thể lực và giảm cảm giác mệt mỏi.
Dưới góc độ dinh dưỡng hiện đại, hạt ý dĩ chứa nhiều carbohydrate phức hợp, protein, chất xơ, vitamin nhóm B cùng các khoáng chất như kali, magie, phospho và sắt. Một số nghiên cứu bước đầu cho thấy các hoạt chất trong ý dĩ có đặc tính chống oxy hóa, có thể hỗ trợ điều hòa chuyển hóa và tăng cường miễn dịch. Nhờ hàm lượng chất xơ khá cao, ý dĩ còn giúp tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và cải thiện hoạt động của hệ tiêu hóa.
Lưu ý: Phụ nữ mang thai cần thận trọng khi sử dụng ý dĩ với lượng lớn hoặc kéo dài vì một số tài liệu Đông y cho rằng vị thuốc này có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tử cung. Việc sử dụng nên có sự tư vấn của thầy thuốc.
Cháo ý dĩ đậu đỏ giúp kiện tỳ, lợi thấp, hỗ trợ giảm cảm giác mệt mỏi.
2. Dược thiện từ ý dĩ giúp bồi bổ cơ thể trong ngày oi bức
Từ lâu, ý dĩ không chỉ được dùng làm thực phẩm mà còn là vị thuốc quý trong nhiều bài thuốc dưỡng sinh. Kết hợp ý dĩ với các nguyên liệu phù hợp sẽ tạo nên những món ăn bài thuốc giúp kiện tỳ, hóa thấp, bồi bổ cơ thể và giảm mệt mỏi hiệu quả trong mùa hè.
2.1. Cháo ý dĩ - đậu đỏ
Món cháo này giúp kiện tỳ, lợi thấp, hỗ trợ giảm cảm giác mệt mỏi, nặng người khi thời tiết nắng nóng kéo dài. Đây là bài thuốc dưỡng sinh phổ biến trong Đông y, phù hợp với người hay đầy bụng, ăn uống kém, cơ thể uể oải vào mùa hè.
Nguyên liệu: Ý dĩ 30g, đậu đỏ 30g, gạo tẻ 50g.
Cách làm: Ngâm ý dĩ và đậu đỏ vài giờ cho mềm, nấu cùng gạo thành cháo nhừ, ăn khi còn ấm.
2.2. Canh ý dĩ sườn non
Theo Đông y, sườn non có vị ngọt, tính bình, tác dụng bổ trung ích khí, dưỡng huyết. Kết hợp với ý dĩ giúp món ăn thanh nhẹ mà vẫn cung cấp đủ năng lượng, phù hợp với người mới ốm dậy, cơ thể suy nhược hoặc lao động mệt mỏi trong ngày nắng nóng.
Nguyên liệu: Ý dĩ 30-40g, sườn non 200g, cà rốt hoặc bí đỏ vừa đủ.
Cách làm: Sườn chần sơ qua nước sôi rồi hầm mềm cùng ý dĩ, thêm rau củ, nêm nhạt vừa ăn.
2.3. Gà hầm ý dĩ
Gà hầm ý dĩ giúp bồi bổ cơ thể.
Món ăn giúp bồi bổ cơ thể nhưng không quá ngấy, phù hợp với người suy nhược, mệt mỏi kéo dài hoặc sau lao động nặng.
Nguyên liệu: Gà ta vừa đủ, ý dĩ 30g, táo đỏ, gừng vài lát.
Cách làm: Gà làm sạch, hầm cùng ý dĩ, táo đỏ và gừng đến khi mềm nhừ; nêm nhạt, dùng nóng.
Lưu ý: Gà có tính ấm, bổ dưỡng, không nên dùng món này khi đang sốt hoặc mắc các bệnh cấp tính như cảm mạo, ho, đau họng vì có thể làm cơ thể khó phục hồi hơn.
2.4. Chè ý dĩ - hạt sen
Hạt sen có tác dụng dưỡng tâm, an thần; ý dĩ giúp kiện tỳ, hỗ trợ tiêu hóa. Đây là món ăn phù hợp với người mất ngủ nhẹ, cơ thể mệt mỏi do thời tiết oi bức.
Nguyên liệu: Ý dĩ 30g, hạt sen 30g, đường phèn vừa đủ.
Cách làm: Nấu mềm ý dĩ và hạt sen, thêm lượng nhỏ đường phèn, không nên để quá ngọt.
Lưu ý: Dùng quá nhiều đường có thể gây lên men trong ruột, làm tăng cảm giác đầy bụng, khó tiêu, vì vậy chỉ thêm đường vừa đủ để dịu vị.
2.5. Nước ý dĩ rang
Rang vàng giúp giảm tính hàn của ý dĩ, phù hợp hơn với người có tỳ vị hư hàn hoặc tiêu hóa yếu, đồng thời tạo hương thơm dễ chịu. Đây là thức uống thanh nhẹ, giúp cơ thể dễ chịu hơn trong thời tiết nắng nóng.
Cách làm: Ý dĩ rang vàng thơm rồi nấu nước uống trong ngày; có thể thêm lá dứa để tăng hương vị tự nhiên.
3. Một số lưu ý khi dùng ý dĩ
Ý dĩ có tính hơi hàn nên những đối tượng sau cần thận trọng khi sử dụng:
- Người có cơ địa lạnh, tỳ vị hư hàn: Nên rang ý dĩ trước khi dùng để giảm tính hàn.
- Người tiêu chảy kéo dài do hàn: Ý dĩ lợi thấp có thể làm tình trạng nặng hơn nếu dùng không đúng thể bệnh.
- Phụ nữ mang thai: Cần thận trọng khi sử dụng với lượng lớn hoặc kéo dài, nên tham khảo ý kiến thầy thuốc.
- Người mệt lả do mất nước, say nắng: Cần ưu tiên bù nước và điện giải trước; các món ăn từ ý dĩ chỉ nên dùng sau khi tình trạng đã ổn định.
- Không nên lạm dụng bất kỳ loại thực phẩm hoặc dược thiện nào trong thời gian dài. Người có bệnh lý nền hoặc đang dùng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi sử dụng thường xuyên.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
