Đau bụng kinh phổ biến ở phụ nữ, tình trạng này xảy ra ở 50 - 90% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đặc biệt là ở phụ nữ trẻ. Thông thường, đau bụng kinh sẽ giảm dần khi phụ nữ già đi.
Nếu các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn theo tuổi tác, đó có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiềm ẩn.
1. Nguyên nhân gây đau bụng kinh là gì?
Đau bụng kinh thường đau âm ỉ đến dữ dội lan ra lưng, đùi, kèm theo buồn nôn, chóng mặt, tiêu chảy.
Đau bụng kinh gây ra bởi prostaglandins - chất điều tiết quá trình viêm, lưu thông máu, hình thành cục máu đông và quá trình chuyển dạ khi sinh con. Prostaglandins được tiết ra bởi lớp niêm mạc tử cung trong kỳ kinh nguyệt. Cơn đau phát sinh từ sự co bóp tử cung, có các đặc điểm:
- Đau không đều.
- Tử cung co bóp thường xuyên khoảng 4 - 5 lần mỗi 10 phút.
- Cơn đau tiến triển từ nhẹ đến dữ dội.
- Tương tự như đau đẻ nhưng ít nghiêm trọng hơn.
- Hút thuốc và căng thẳng (stress) khiến đau bụng kinh trầm trọng hơn.
2. Phân loại đau bụng kinh
Đau bụng kinh không đơn thuần là một triệu chứng duy nhất mà được phân tách rõ rệt thành hai loại dựa trên căn nguyên, đặc điểm lâm sàng như đau bụng kinh nguyên phát và đau bụng kinh thứ phát. Việc nhận diện đúng loại hình đau đóng vai trò quyết định trong chẩn đoán và điều trị hiệu quả cho phụ nữ.
2.1. Đau bụng kinh nguyên phát
Đây là tình trạng đau phổ biến nhất, thường xuất hiện ngay từ những chu kỳ kinh nguyệt đầu tiên ở tuổi dậy thì. Cơn đau chủ yếu do sự gia tăng nồng độ prostaglandin làm tử cung co bóp mạnh để đẩy lớp nội mạc ra ngoài.
Đặc điểm nhận diện của loại này là tính chất khu trú, cơn đau chỉ xảy ra trong kỳ kinh, diễn ra ngắn ngủi và thường tự thuyên giảm trong vòng 12 - 72 giờ. Đáng chú ý, cường độ đau có xu hướng mạnh hơn ở độ tuổi trẻ và giảm dần theo thời gian hoặc sau khi sinh con.
2.2. Đau bụng kinh thứ phát
Ngược lại với dạng nguyên phát, đau bụng kinh thứ phát thường là hệ quả của các bệnh lý thực thể trong cơ quan sinh dục. Cơn đau có xu hướng bắt đầu sớm trước kỳ kinh và kéo dài dai dẳng ngay cả khi kỳ kinh đã kết thúc. Thay vì giảm dần theo tuổi tác, loại đau này thường trở nên trầm trọng hơn khi phụ nữ lớn tuổi.
Bên cạnh cơn đau bụng dưới dữ dội, bệnh nhân có thể gặp các triệu chứng đi kèm như:
- Kinh nguyệt không đều hoặc xuất huyết bất thường.
- Đau ngoài kỳ kinh hoặc đau khi quan hệ tình dục.
- Các triệu chứng toàn thân như buồn nôn, nôn, đau đầu.
- Nguy cơ liên quan đến vô sinh, hiếm muộn.
Các bác sĩ sản phụ khoa cảnh báo rằng đau bụng kinh thứ phát thường liên quan mật thiết đến các bệnh lý nguy hiểm như lạc nội mạc tử cung, u xơ tử cung hoặc viêm vùng chậu. Do đó, khi nhận thấy các dấu hiệu đau tiến triển theo tuổi tác, việc thăm khám y khoa chuyên sâu là cực kỳ cần thiết để loại trừ các biến chứng và bảo vệ sức khỏe sinh sản.
3. Đau bụng kinh có biểu hiện bệnh lý tiềm ẩn nào không?
Phụ nữ nên đi khám nếu đau bụng kinh dữ dội không giảm khi dùng thuốc, kéo dài, kèm kinh nguyệt bất thường hoặc đau khi quan hệ.
Nếu là đau bụng kinh nguyên phát thì không cần can thiệp y tế. Nhưng nếu là đau bụng kinh thứ phát hoặc chưa từng bị đau trước đó nhưng bắt đầu thấy đau khi lớn tuổi và cơn đau nặng dần, có thể có các bệnh lý tiềm ẩn như:
- Lạc nội mạc tử cung ở buồng trứng (hay còn gọi là nang lạc nội mạc).
- Lạc nội mạc trong cơ tử cung.
- U xơ tử cung.
- Viêm vùng chậu…
4. Loại thuốc giảm đau nào phù hợp cho đau bụng kinh?
Các thuốc thông dụng gồm:
Paracetamol: Là thuốc giảm đau phổ biến. Nếu không quá liều, hiếm khi có tác dụng phụ. Liều khuyến cáo là 500 mg (1 - 2 viên, tùy cân nặng), mỗi 6 giờ.
Thuốc chống viêm không steroid: Có nhiều loại nhưng loại được khuyên dùng là acid mefenamic, ví dụ: Ponstan. Chỉ dùng trong kỳ kinh và không quá 3 ngày. Tác dụng phụ có thể gây viêm dạ dày, vì vậy nên uống sau khi ăn.
Thuốc ức chế chọn lọc COX-2: Phù hợp cho người bị đau dạ dày.
5. Các lựa chọn điều trị cho đau bụng kinh
Hãy đi khám để bác sĩ chẩn đoán chính xác, đảm bảo không có bệnh lý tiềm ẩn. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm khám phụ khoa và siêu âm vùng chậu.
Siêu âm vùng chậu: Có thể thực hiện qua thành bụng hoặc ngả âm đạo. Siêu âm ngả âm đạo cho hình ảnh rõ nét hơn, giúp phát hiện các bất thường hoặc dính trong vùng chậu.
Lạc nội mạc tử cung: Khuyên phẫu thuật. Nếu nang nhỏ, có thể cân nhắc liệu pháp hormone trước.
U xơ tử cung: Nếu ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày hoặc dùng thuốc không hiệu quả, nên phẫu thuật.
Nếu không có bệnh lý tiềm ẩn, có thể dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc nội tiết dưới sự hướng dẫn của bác sĩ. Nếu thuốc không hiệu quả, có thể cần phẫu thuật nội soi để chẩn đoán các tổn thương hoặc dính vùng chậu.
