Nhiều cha mẹ cho rằng trẻ lười ăn vào mùa nóng là chuyện bình thường. Tuy nhiên, nếu biếng ăn đi kèm mệt lả, tiểu ít, sốt, nôn ói hoặc sụt cân, đó có thể là tín hiệu cơ thể trẻ đang gặp vấn đề cần được theo dõi sát.
Trời nắng nóng, trẻ thường ăn ít hơn. Không khí oi bức khiến cơ thể mệt, trẻ khát nước nhiều hơn, thích đồ mát và dễ từ chối các món đặc, nóng, nhiều dầu mỡ.
Với trẻ nhỏ, cảm giác thèm ăn cũng có thể thay đổi theo từng ngày. Hôm nay trẻ ăn ngon, ngày mai lại chỉ muốn uống sữa, ăn trái cây hoặc vài miếng cơm là quay đi.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp biếng ăn mùa nóng đều là "kén ăn". Kén ăn thông thường thường diễn ra trong khi trẻ vẫn chơi, ngủ, tăng trưởng tương đối ổn, không có dấu hiệu bệnh rõ ràng. Ngược lại, nếu trẻ đột ngột bỏ ăn, uống kém, mệt bất thường hoặc có triệu chứng đi kèm, cha mẹ cần nghĩ đến nguyên nhân sức khỏe.
Trẻ ăn ít trong ngày nắng nóng có thể là phản ứng tạm thời, nhưng cha mẹ cần theo dõi dấu hiệu mất nước, sốt và mệt lả.
Dưới đây là 5 dấu hiệu cho thấy trẻ biếng ăn mùa nóng có thể không đơn giản là do lười ăn.
1. Trẻ tiểu ít, môi khô, khóc không có nước mắt
Mất nước là một trong những vấn đề thường gặp vào mùa nóng, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Trẻ mất nước qua mồ hôi, hơi thở, nước tiểu; nếu lại chạy nhảy ngoài trời, sốt, nôn hoặc tiêu chảy, lượng nước mất đi càng nhiều.
Khi cơ thể thiếu nước, trẻ thường mệt, khát, khô miệng và không muốn ăn. Một số dấu hiệu cha mẹ cần chú ý là môi khô, lưỡi khô, mắt trũng, khóc ít hoặc không có nước mắt, trẻ sơ sinh ít ướt tã hơn bình thường, trẻ lớn đi tiểu ít, nước tiểu sẫm màu.
Đáng lưu ý, nhiều trẻ mất nước không kêu khát rõ ràng. Trẻ có thể chỉ quấy, nằm nhiều, cáu gắt, bỏ bữa. Nếu trẻ không đi tiểu trong nhiều giờ, lừ đừ, uống rất ít hoặc không thể uống, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm thay vì chỉ cố ép ăn.
Việc cần làm trước tiên không phải là cho trẻ ăn thật nhiều, mà là bù dịch đúng cách. Có thể cho trẻ uống từng ngụm nhỏ nước, dung dịch bù nước đường uống theo hướng dẫn, sữa mẹ hoặc sữa công thức với trẻ còn bú. Không nên cho trẻ uống nhiều nước ngọt, nước có gas hoặc đồ uống quá lạnh để "dụ" trẻ ăn, vì có thể làm đầy bụng và khiến trẻ càng chán ăn.
2. Trẻ mệt lả, vã mồ hôi nhiều, buồn nôn hoặc đau đầu
Một trẻ chỉ kén ăn thường vẫn có lúc chơi, phản ứng nhanh và tỉnh táo. Nhưng nếu trẻ đang ở ngoài trời nóng, sau đó mệt lả, vã mồ hôi, da lạnh ẩm, chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, yếu người hoặc cáu gắt bất thường, cha mẹ cần nghĩ tới kiệt sức vì nóng.
Nắng nóng làm cơ thể phải tăng tiết mồ hôi để hạ nhiệt. Khi trẻ mất nước và muối qua mồ hôi nhưng không được bù đủ, trẻ dễ rơi vào tình trạng mệt mỏi, ăn không nổi, thậm chí nôn ói. Trẻ nhỏ có nguy cơ cao hơn người lớn vì khả năng điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện và thường không tự nhận biết khi cần nghỉ ngơi, uống nước.
Khi thấy dấu hiệu này, cần đưa trẻ vào nơi mát, cởi bớt quần áo, lau người bằng khăn mát, cho uống từng ngụm nước hoặc dung dịch bù nước nếu trẻ tỉnh táo. Nếu sau khi nghỉ ở nơi mát trẻ vẫn không cải thiện, sốt cao, lú lẫn, thở nhanh, co giật hoặc ngất, cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Đây không còn là câu chuyện biếng ăn.
3. Biếng ăn kèm sốt, ho, đau họng, loét miệng
Mùa nóng không có nghĩa là trẻ ít mắc bệnh nhiễm trùng. Trẻ vẫn có thể bị viêm họng, cảm virus, tay chân miệng, sốt siêu vi hoặc các bệnh lây qua đường hô hấp, tiêu hóa. Khi bị bệnh, cơ thể ưu tiên chống nhiễm trùng, vị giác thay đổi, cổ họng đau, miệng loét hoặc nghẹt mũi khiến trẻ không muốn ăn.
Dấu hiệu gợi ý không phải kén ăn là trẻ đột ngột bỏ món thường thích, nuốt đau, chảy nước dãi, hôi miệng, sốt, ho, sổ mũi, nổi ban, nổi bóng nước ở tay chân hoặc trong miệng. Với trẻ nhỏ, biểu hiện đôi khi chỉ là quấy khóc khi ăn, ngậm lâu, nhè thức ăn, đòi uống nhưng lại bỏ bú hoặc bú ít.
Trong giai đoạn này, cha mẹ không nên ép trẻ ăn cơm hoặc món khô cứng. Nên ưu tiên thức ăn mềm, nguội vừa, dễ nuốt như cháo loãng, súp, sữa chua, trái cây mềm, sữa hoặc món trẻ chấp nhận được. Quan trọng hơn là theo dõi nước uống, sốt và mức độ tỉnh táo.
Nếu trẻ sốt cao kéo dài, khó thở, bỏ uống, đau họng nặng, loét miệng nhiều, phát ban bất thường hoặc có dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đi khám.
4. Đau bụng, nôn ói, tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài
Thời tiết nóng làm thực phẩm dễ ôi thiu nếu bảo quản không đúng. Trẻ cũng có xu hướng ăn kem, nước đá, đồ ăn vặt, uống nước lạnh nhiều hơn. Những yếu tố này có thể làm rối loạn tiêu hóa hoặc tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột.
Khi đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, đầy hơi, trẻ thường sợ ăn vì ăn vào khó chịu hơn. Một số trẻ lại bị táo bón do uống ít nước, ăn ít rau, đổ mồ hôi nhiều. Táo bón cũng có thể khiến trẻ đầy bụng, nhanh no, cáu gắt trong bữa ăn.
Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ biếng ăn đi kèm nôn nhiều, tiêu chảy nhiều lần, phân có máu, đau bụng từng cơn, bụng chướng, sốt hoặc lừ đừ. Với trẻ tiêu chảy, ưu tiên bù nước và điện giải, tiếp tục cho ăn nhẹ từng ít một, không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định.
Nếu trẻ táo bón, cần tăng nước, rau quả phù hợp độ tuổi, vận động nhẹ và điều chỉnh thói quen đi vệ sinh. Trường hợp táo bón kéo dài, đau khi đi ngoài, nứt hậu môn hoặc sụt cân nên được bác sĩ đánh giá.
Không nên ép trẻ ăn khi đang mệt hoặc buồn nôn; hãy ưu tiên bù nước, món mềm dễ nuốt và đưa trẻ đi khám nếu có dấu hiệu cảnh báo.
5. Trẻ sụt cân, chậm tăng cân, giảm năng lượng
Biếng ăn do thời tiết thường chỉ thoáng qua. Khi trời mát hơn, trẻ ngủ đủ, uống đủ nước, khẩu vị thường cải thiện. Điều đáng lo là trẻ ăn kém kéo dài nhiều ngày đến nhiều tuần, quần áo rộng hơn, cân nặng giảm, không tăng cân theo lứa tuổi hoặc ít năng lượng rõ rệt.
Sụt cân, chậm tăng cân, xanh xao, mệt mỏi, giảm chơi, ngủ nhiều bất thường hoặc cáu gắt kéo dài là những dấu hiệu không nên quy cho "kén ăn". Đằng sau đó có thể là thiếu vi chất, thiếu máu, bệnh tiêu hóa, nhiễm trùng kéo dài, vấn đề răng miệng, rối loạn nuốt hoặc những nguyên nhân cần được bác sĩ kiểm tra.
Cha mẹ có thể ghi lại trong vài ngày: trẻ ăn gì, uống bao nhiêu, số lần đi tiểu, phân, giấc ngủ, cân nặng và các triệu chứng đi kèm. Nhật ký này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn, thay vì chỉ dựa vào cảm giác "con ăn ít".
Cha mẹ nên làm gì khi trẻ ăn kém vào mùa nóng?
Trước hết, hãy giảm áp lực trong bữa ăn. Ép ăn, dọa nạt hoặc kéo dài bữa quá lâu có thể khiến trẻ càng sợ ăn. Nên chia nhỏ bữa, chọn món mềm, mát vừa, ít dầu mỡ, dễ tiêu. Cho trẻ ăn vào thời điểm mát hơn trong ngày, chẳng hạn sáng sớm hoặc chiều tối. Bữa ăn nên ngắn, vui vẻ, không biến thành cuộc "đấu sức" giữa cha mẹ và con.
Thứ hai, ưu tiên nước. Trẻ cần được uống nước đều trong ngày, đặc biệt khi ra mồ hôi, vận động, sốt, nôn hoặc tiêu chảy. Với trẻ còn bú, tăng cữ bú có thể quan trọng hơn việc cố thêm bột, cháo trong lúc trẻ đang mệt.
Thứ ba, giữ môi trường mát và an toàn. Hạn chế cho trẻ chơi ngoài trời vào thời điểm nắng gắt, cho đội mũ, mặc quần áo thoáng, nghỉ giữa các đợt vận động. Không để trẻ trong ô tô đang đỗ, kể cả trong thời gian ngắn.
Cuối cùng, cha mẹ cần nhớ: trẻ có thể ăn ít hơn vào ngày nóng, nhưng không nên lừ đừ, tiểu ít, sốt cao, nôn nhiều, tiêu chảy nặng, đau bụng kéo dài hoặc sụt cân. Khi biếng ăn đi cùng những dấu hiệu này, điều trẻ cần không phải là bị ép thêm vài thìa cơm, mà là được đánh giá sức khỏe kịp thời.
