Việc chăm sóc và theo dõi sức khỏe thị lực cho trẻ cần được quan tâm ngay từ sớm. Điều đáng lưu ý là trẻ nhỏ thường chưa nhận biết được những bất thường về thị lực hoặc không biết cách diễn đạt với cha mẹ. Do đó, phụ huynh cần chủ động quan sát các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, giúp trẻ duy trì thị lực tốt, học tập hiệu quả và phát triển toàn diện.
Các dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt khám
Ngứa, đỏ mắt và thường xuyên dụi mắt
Khi trẻ xuất hiện tình trạng đỏ mắt, ngứa, cộm như có dị vật trong mắt và liên tục đưa tay dụi mắt, cha mẹ không nên chủ quan. Đây có thể là biểu hiện của viêm kết mạc (đau mắt đỏ) – bệnh lý thường gặp ở trẻ, đặc biệt trong thời điểm giao mùa hoặc khi dịch bệnh lưu hành.
Viêm kết mạc có thể do virus, vi khuẩn hoặc phản ứng dị ứng gây nên. Bệnh thường có biểu hiện đỏ mắt, chảy nước mắt, ghèn mắt, ngứa và cảm giác khó chịu. Mặc dù phần lớn các trường hợp có thể điều trị hiệu quả, phụ huynh không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc sử dụng thuốc không đúng có thể khiến bệnh kéo dài hoặc gây biến chứng như xuất huyết dưới kết mạc, hình thành giả mạc, viêm loét giác mạc và ảnh hưởng đến thị lực.
Đọc sách hay bị lạc dòng, phải dùng tay chỉ chữ
Nếu trẻ thường xuyên đọc sai dòng, bỏ sót chữ, phải dùng ngón tay để dò từng dòng hoặc khó tập trung nhìn vào một điểm trong thời gian dài thì có thể trẻ đang gặp vấn đề về khả năng hợp thị. Hợp thị là khả năng phối hợp hoạt động giữa hai mắt để tạo thành một hình ảnh duy nhất. Khi khả năng này suy giảm, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc đọc, viết và học tập.
Khi trẻ xuất hiện tình trạng đỏ mắt, ngứa, cộm và liên tục đưa tay dụi mắt, cha mẹ không nên chủ quan. Ảnh BS
Nguyên nhân có thể liên quan đến yếu tố bẩm sinh hoặc sự mất cân bằng của các cơ vận nhãn. Nếu không được điều trị, hợp thị kém có thể dẫn đến lác mắt hoặc nhược thị.
Việc phát hiện sớm và điều trị bằng các bài tập chức năng thị giác hoặc các phương pháp chuyên khoa sẽ giúp cải thiện đáng kể khả năng phối hợp giữa hai mắt.
Nheo mắt, nghiêng đầu hoặc dí sát mắt khi nhìn
Một trong những dấu hiệu phổ biến của tật cận thị là trẻ thường xuyên nheo mắt, dí sát mắt vào sách vở, màn hình hoặc tiến lại gần tivi để nhìn rõ hơn. Một số trẻ có thói quen nghiêng đầu khi quan sát nhằm tận dụng mắt có thị lực tốt hơn. Khi mắc cận thị, trẻ gặp khó khăn trong việc nhìn rõ các vật ở xa. Nếu không được phát hiện và điều chỉnh sớm bằng kính phù hợp, độ cận có thể tăng nhanh theo thời gian.
Đặc biệt, ở lứa tuổi học đường, nhãn cầu vẫn đang trong quá trình phát triển nên độ cận thường tiến triển nhanh hơn. Cận thị tăng nhanh không chỉ khiến trẻ phải thay kính thường xuyên mà còn làm hạn chế khả năng lựa chọn các phương pháp phẫu thuật khúc xạ khi trưởng thành. Đồng thời, cận thị còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm như bong võng mạc, thoái hóa võng mạc và đục thủy tinh thể.
Một số nghiên cứu cho thấy, ngay cả trẻ bị cận nhẹ (khoảng 1–3 điốp) cũng có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể cao gấp khoảng 2 lần và nguy cơ bong võng mạc cao gấp khoảng 3 lần so với người có thị lực bình thường.
Do vậy, trẻ em nên được khám mắt định kỳ 6 tháng/lần để theo dõi sự thay đổi của tật khúc xạ và có biện pháp kiểm soát cận thị phù hợp.
Lóa mắt, nhạy cảm với ánh sáng
Nếu trẻ thường xuyên than phiền bị chói mắt, lóa khi nhìn ánh sáng mạnh hoặc nhìn thấy quầng sáng quanh bóng đèn, đây có thể là dấu hiệu của tật loạn thị. Loạn thị xảy ra khi giác mạc hoặc thủy tinh thể có độ cong không đều, khiến hình ảnh hội tụ không chính xác trên võng mạc. Nguyên nhân có thể do yếu tố bẩm sinh, di truyền hoặc liên quan đến chấn thương, phẫu thuật hay một số bệnh lý ở mắt.
Khi mắc loạn thị, trẻ có thể nhìn hình ảnh bị méo, nhòe hoặc xuất hiện bóng mờ. Tình trạng này ảnh hưởng đáng kể đến việc đọc sách, học tập cũng như sinh hoạt hằng ngày.
Nếu phát hiện các biểu hiện trên, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám để được đo khúc xạ và đeo kính đúng số nhằm cải thiện thị lực.
Chảy nước mắt sống kéo dài không rõ nguyên nhân
Nhiều phụ huynh cho rằng trẻ chảy nước mắt thường xuyên là hiện tượng bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài mà không kèm khóc hoặc kích thích từ môi trường, đây có thể là dấu hiệu của tắc lệ đạo.
Khi lệ đạo bị tắc, nước mắt không thể dẫn lưu xuống mũi mà trào ngược ra ngoài, khiến mắt luôn ướt, dễ đọng ghèn và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
Nếu không điều trị kịp thời, trẻ có thể bị viêm túi lệ, đau nhức, sưng vùng góc mắt trong và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điều trị bằng thuốc, bơm rửa lệ đạo, thông lệ đạo hoặc phẫu thuật nếu cần thiết.
Chủ động khám mắt định kỳ để bảo vệ thị lực cho trẻ
Nhiều bệnh lý về mắt ở trẻ em diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện khi thị lực đã suy giảm đáng kể. Vì vậy, ngoài việc theo dõi các dấu hiệu bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt định kỳ ngay cả khi trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng.
Đặc biệt, trẻ có tiền sử sinh non, tiền sử gia đình mắc tật khúc xạ hoặc thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử cần được theo dõi sát hơn.
Bên cạnh đó, cha mẹ nên hướng dẫn trẻ xây dựng các thói quen bảo vệ mắt như hạn chế thời gian sử dụng màn hình, nghỉ mắt sau mỗi 20–30 phút học tập, tăng cường hoạt động ngoài trời, đảm bảo đủ ánh sáng khi đọc sách và duy trì chế độ dinh dưỡng giàu vitamin A, lutein cùng các chất chống oxy hóa.
Việc phát hiện sớm các bất thường về thị lực không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn góp phần bảo vệ khả năng nhìn, hỗ trợ quá trình học tập và sự phát triển toàn diện của trẻ.
