1. Vì sao HIV thường khó nhận biết ở giai đoạn đầu?
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người phát hiện HIV muộn là do virus này thường không gây biểu hiện đặc hiệu trong thời gian dài. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, HIV sẽ tấn công các tế bào miễn dịch, làm suy giảm dần khả năng bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.
Diễn biến của HIV thường trải qua nhiều giai đoạn khác nhau. Trong vài tuần đầu sau khi phơi nhiễm, một số người có thể xuất hiện các triệu chứng giống cúm. Sau đó, bệnh bước vào giai đoạn tiềm ẩn, có thể kéo dài nhiều năm mà người nhiễm vẫn cảm thấy khỏe mạnh.
Chính vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng để khẳng định một người có nhiễm HIV hay không. Xét nghiệm vẫn là cách duy nhất để chẩn đoán chính xác. Tuy nhiên, việc nhận biết các dấu hiệu cảnh báo sớm có thể giúp người dân chủ động đi kiểm tra và tiếp cận điều trị kịp thời.
Xét nghiệm là cách duy nhất để chẩn đoán HIV.
2. Biểu hiện thường gặp khi hệ miễn dịch bị HIV tấn công
2.1. Sốt kéo dài hoặc sốt tái đi tái lại không rõ nguyên nhân
Sốt là một trong những biểu hiện thường gặp nhất ở giai đoạn nhiễm HIV cấp tính, thường xuất hiện từ 2-4 tuần sau khi virus xâm nhập vào cơ thể. Người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt vừa, cảm giác mệt mỏi, đau đầu, đau cơ, đau khớp tương tự như khi mắc cúm hoặc cảm lạnh. Nhiều trường hợp triệu chứng kéo dài vài ngày đến vài tuần rồi tự hết nên dễ bị bỏ qua.
Ở giai đoạn muộn hơn, sốt kéo dài cũng có thể xuất hiện do hệ miễn dịch suy giảm, khiến cơ thể dễ mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Tuy nhiên, sốt là triệu chứng rất phổ biến của nhiều bệnh lý khác nhau nên không thể xem đây là dấu hiệu đặc hiệu của HIV. Một điểm cần lưu ý, sốt kéo dài trên 1 tháng mà không tìm được một nguyên nhân cụ thể nào là một tình trạng sức khỏe đáng quan tâm, khi đó, nhiễm HIV là một tình trạng nên được nghĩ tới và cần sàng lọc loại trừ bằng xét nghiệm
2.2. Nổi hạch ở nhiều vị trí trên cơ thể
Hạch bạch huyết là một phần quan trọng của hệ miễn dịch. Khi cơ thể chống lại virus hoặc vi khuẩn, các hạch có thể sưng to. Ở giai đoạn đầu, người nhiễm HIV có thể có biểu hiện hạch to toàn thân - đây là một biểu hiện khá điển hình và gợi ý HIV. Hạch to toàn thân thường xuất hiện từ 2 vùng trở lên ở cổ, nách hoặc bẹn và kéo dài nhiều tháng (> 3 tháng). Các hạch này thường mềm, di động và có thể tồn tại trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Một số người chỉ phát hiện tình cờ khi sờ thấy các cục nhỏ dưới da mà không kèm đau nhức. Ở giai đoạn muộn hơn, một số bệnh cơ hội như lao, ung thư hạch Lymphoma cũng có thể gây hạch to kéo dài. Dù nổi hạch có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác như viêm họng, lao, nhiễm virus thông thường hoặc bệnh tự miễn, nhưng nếu hạch tồn tại kéo dài không rõ nguyên nhân thì nên đi khám để được đánh giá tình trạng HIV.
2.3. Sụt cân không chủ ý
Giảm cân bất thường là dấu hiệu thường gặp khi HIV tiến triển. Người bệnh có thể ăn uống bình thường nhưng vẫn giảm cân liên tục do cơ thể bị ảnh hưởng bởi tình trạng viêm kéo dài, rối loạn chuyển hóa hoặc các bệnh nhiễm trùng đi kèm. Trong những trường hợp nặng, người bệnh có thể mất đáng kể khối lượng cơ, cơ thể gầy yếu và suy kiệt.
Nếu giảm từ 5-10% trọng lượng cơ thể trong thời gian ngắn mà không thay đổi chế độ ăn uống hay vận động, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Cần đặc biệt lưu ý khi sụt cân nghiêm trọng, >10% trọng lượng cơ thể, vì đó có thể gợi ý đến HIV giai đoạn tiến triển.
2.4. Đổ mồ hôi đêm kéo dài
Đổ mồ hôi nhiều vào ban đêm là triệu chứng khá phổ biến ở người nhiễm HIV, đặc biệt khi hệ miễn dịch bắt đầu suy giảm. Người bệnh có thể thức dậy giữa đêm vì quần áo hoặc ga giường ướt đẫm mồ hôi dù thời tiết không nóng. Triệu chứng này đôi khi đi kèm sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc nhiễm trùng tiềm ẩn.
Tuy nhiên, đổ mồ hôi đêm cũng có thể xuất hiện ở người mắc lao, cường giáp, rối loạn nội tiết hoặc một số bệnh lý khác. Vì vậy cần được bác sĩ đánh giá toàn diện thay vì tự kết luận nguyên nhân.
2.5. Nhiễm trùng tái diễn hoặc lâu khỏi
Khi HIV làm suy yếu hệ miễn dịch, cơ thể sẽ khó chống lại các tác nhân gây bệnh hơn người bình thường.
Một số tình trạng nghi ngờ nhiễm HIV:
- Nấm miệng ở người lớn.
- Tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần không rõ nguyên nhân.
- Zona thần kinh tái phát >2 lần/năm...
Ngoài ra, người nhiễm HIV có thể mắc các bệnh thông thường tái đi tái tái lại hoặc lâu khỏi:
- Viêm da kéo dài.
- Viêm xoang tái phát.
- Viêm phổi.
Một đặc điểm đáng chú ý là các bệnh nhiễm trùng này thường xuất hiện nhiều lần hoặc điều trị lâu khỏi hơn bình thường. Đây là dấu hiệu cho thấy hệ miễn dịch có thể đang bị tổn thương và cần được kiểm tra chuyên khoa.
Viêm da kéo dài - biểu hiện thường gặp khi hệ miễn dịch bị HIV tấn công.
3. Không nên tự chẩn đoán HIV qua triệu chứng
Những dấu hiệu kể trên không chỉ gặp ở HIV mà còn có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác. Ngược lại, có những người nhiễm HIV hoàn toàn không có triệu chứng trong nhiều năm. Do đó, việc suy đoán dựa trên biểu hiện bên ngoài thường không chính xác.
Những người từng có hành vi nguy cơ như quan hệ tình dục không sử dụng biện pháp bảo vệ, dùng chung kim tiêm hoặc tiếp xúc với nguồn máu nghi ngờ nên chủ động xét nghiệm HIV theo khuyến cáo. Ngoài ra, các tổ chức y tế uy tín đều nhấn mạnh lợi ích và tầm quan trọng của xét nghiệm HIV định kỳ mỗi 6 tháng, đặc biệt trên nhóm đang có sinh hoạt tình dục. Xét nghiệm HIV định kỳ được xem là biện pháp tốt nhất để chẩn đoán sớm HIV.
Hiện nay, với sự phát triển của thuốc kháng virus (ARV), người nhiễm HIV nếu được phát hiện sớm và điều trị đều đặn có thể sống khỏe mạnh, tuổi thọ gần tương đương người không nhiễm HIV, đồng thời giảm nguy cơ lây truyền cho người khác.
HIV không phải là dấu chấm hết như nhiều người vẫn nghĩ. Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là điều trị mà là phát hiện muộn do chủ quan hoặc e ngại xét nghiệm. Nếu có yếu tố nguy cơ hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài, việc chủ động xét nghiệm sẽ giúp phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như cộng đồng.
Mời bạn xem thêm video:
Phát động 'Giải Báo chí toàn quốc về phòng, chống HIV/AIDS năm 2025' | SKĐS
