Khi thời tiết nắng nóng, cơ thể dễ rơi vào trạng thái bứt rứt, mệt mỏi do mất nhiều nước qua mồ hôi. Làn da cũng tiết nhiều dầu hơn, làm tăng nguy cơ nổi rôm sảy hoặc mụn ở một số người. Vì vậy, nhiều người lựa chọn các món ăn, thức uống có tính mát để hỗ trợ giải nhiệt trong mùa hè, trong đó có đậu đen.
BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, đậu đen không chỉ là thực phẩm quen thuộc mà còn là vị thuốc được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền. Bộ phận dùng làm thuốc là hạt đậu có vỏ màu đen, nhân trắng hoặc xanh (xanh lòng), trong đó đậu đen xanh lòng được sử dụng phổ biến hơn.
Theo y học cổ truyền, đậu đen có vị ngọt nhạt, tính mát, có tác dụng bổ huyết, bổ can thận, thanh nhiệt, giải phong nhiệt, lợi tiểu và hạ khí. Đây là loại thực phẩm thích hợp với người sống ở vùng khí hậu nhiệt đới, đặc biệt trong mùa hè.
Dưới góc độ dinh dưỡng hiện đại, đậu đen là nguồn cung cấp protein thực vật, chất xơ, vitamin nhóm B và nhiều khoáng chất như sắt, magie, kali. Vỏ đậu đen còn chứa anthocyanin – một hợp chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do.
Dưới đây là một số cách dùng đậu đen:
1. Uống nước đậu đen rang giúp thanh nhiệt
Nước đậu đen rang giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, giảm cảm giác khát và nóng bức.
Nước đậu đen rang là thức uống được nhiều gia đình sử dụng trong mùa hè.
Cách làm: Đậu đen rửa sạch, để ráo, rang trên lửa nhỏ đến khi dậy mùi thơm. Sau đó cho khoảng 50–100g đậu rang vào 1–1,5 lít nước, đun 15–20 phút rồi để nguội uống trong ngày. Theo y học cổ truyền, nước đậu đen rang giúp thanh nhiệt, lợi tiểu, giảm cảm giác khát và nóng bức. Tuy nhiên, không nên dùng thay hoàn toàn nước lọc hằng ngày.
2. Chè đậu đen – món giải nhiệt quen thuộc ngày hè
Trong y học cổ truyền, chè đậu đen là món ăn được sử dụng khá phổ biến vào mùa hè nhờ tác dụng thanh nhiệt, giải thử và bổ sung tân dịch cho cơ thể. Đây cũng là một trong những cách sử dụng đậu đen đơn giản, dễ áp dụng trong đời sống hằng ngày.
Nguyên liệu: Đậu đen xanh lòng 100g, đường phèn hoặc đường cát lượng vừa đủ, một nhúm nhỏ muối.
Cách chế biến: Đậu đen rửa sạch, loại bỏ hạt lép rồi ngâm trong nước khoảng 4–6 giờ hoặc qua đêm để hạt nhanh mềm. Sau đó cho đậu vào nồi, thêm nước và ninh đến khi hạt chín bở. Cho lượng đường vừa phải, thêm một nhúm nhỏ muối để món chè đậm vị rồi đun thêm vài phút trước khi tắt bếp.
Theo y học cổ truyền, chè đậu đen có tác dụng thanh nhiệt, giải thử, lợi thủy và bổ huyết, thích hợp dùng trong những ngày thời tiết oi bức hoặc sau khi lao động khiến cơ thể ra nhiều mồ hôi. Tuy nhiên, người mắc đái tháo đường, thừa cân hoặc béo phì nên hạn chế lượng đường khi chế biến. Chè đậu đen chỉ nên dùng như một món ăn bổ sung trong chế độ dinh dưỡng cân đối, không nên ăn quá nhiều hoặc thay thế các bữa ăn chính.
3. Cháo đậu đen lá sen giúp thanh nhiệt mùa nóng
Đây là món ăn – bài thuốc được sử dụng khá phổ biến trong y học cổ truyền.
Nguyên liệu: Đậu đen 50g, lá sen bánh tẻ 1 lá, gạo tẻ 50g.
Cách chế biến: Lá sen rửa sạch, loại bỏ tạp chất, thái nhỏ rồi sắc khoảng 15–20 phút, lọc lấy nước. Gạo tẻ và đậu đen vo sạch, cho vào nồi cùng nước sắc lá sen, thêm nước vừa đủ rồi ninh nhừ thành cháo. Nêm gia vị vừa ăn và dùng trong ngày.
Theo y học cổ truyền, món cháo này có tác dụng thanh nhiệt, giải thử (giảm cảm giác oi nóng), an thần, bổ dưỡng cơ thể và hỗ trợ bù lượng dịch mất qua mồ hôi. Theo BSCKII Huỳnh Tấn Vũ, món ăn phù hợp với nhiều đối tượng, đặc biệt là người thường xuyên làm việc ngoài trời, người lao động trong môi trường nắng nóng, người hay khát nước, người tăng huyết áp, phụ nữ tiền mãn kinh hoặc người hay bị rôm sảy trong mùa hè.
4. Đậu đen hầm hạt sen giúp bồi bổ cơ thể
Theo y học cổ truyền, đậu đen có vị ngọt nhạt, tính mát, quy kinh can và thận, có tác dụng bổ huyết, bổ can thận, thanh nhiệt, lợi thủy. Hạt sen có vị ngọt, chát, tính bình, quy vào các kinh tỳ, thận và tâm, có công dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, ích thận, an thần và sáp tinh. Sự kết hợp giữa hai vị tạo thành món ăn vừa thanh mát vừa bồi bổ, thích hợp sử dụng trong mùa hè.
Nguyên liệu: Đậu đen 50g, hạt sen 30–50g.
Cách chế biến: Đậu đen ngâm khoảng 4–6 giờ rồi ninh đến khi gần mềm. Cho hạt sen đã rửa sạch vào nấu tiếp đến khi cả hai nguyên liệu chín nhừ. Có thể nêm nhạt để dùng như món canh hoặc nấu chè với lượng đường vừa phải.
Món ăn này có tác dụng bổ tỳ ích khí, dưỡng tâm an thần, bổ thận, thanh nhiệt và dưỡng âm; phù hợp với người cơ thể suy nhược, hay mệt mỏi, mất ngủ, người làm việc nhiều trong điều kiện nắng nóng hoặc phụ nữ tiền mãn kinh có biểu hiện bứt rứt, nóng trong theo thể âm hư. Dưới góc nhìn dinh dưỡng, đậu đen và hạt sen đều giàu protein thực vật, chất xơ và nhiều khoáng chất, góp phần bổ sung năng lượng và nâng cao chất lượng khẩu phần ăn.
5. Canh đậu đen nấu bí xanh
Đây là món ăn quen thuộc, đồng thời phù hợp với nguyên tắc phối hợp thực phẩm trong y học cổ truyền để hỗ trợ thanh nhiệt vào mùa hè. Bí xanh có vị ngọt, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt, sinh tân, lợi thủy và tiêu thử. Khi kết hợp với đậu đen – vị thuốc có công năng thanh nhiệt, lợi tiểu – sẽ giúp tăng tác dụng làm mát cơ thể, hỗ trợ bài tiết và giảm cảm giác khô khát trong thời tiết oi bức.
Nguyên liệu: Đậu đen 50g, bí xanh 200–300g, gia vị vừa đủ.
Cách chế biến: Đậu đen ngâm mềm, ninh đến khi nhừ thì cho bí xanh đã gọt vỏ, cắt miếng vào nấu cùng. Nêm gia vị vừa ăn và dùng khi còn ấm. Món canh này thích hợp với người thường xuyên làm việc ngoài trời, cơ thể hao tổn tân dịch do nắng nóng hoặc hay cảm thấy khát nước, bứt rứt trong mùa hè.
Tuy nhiên, người có tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng hoặc tiêu chảy nên sử dụng với lượng vừa phải và kết hợp chế độ ăn phù hợp để tránh làm nặng thêm triệu chứng.
Ngoài các món chè và cháo, đậu đen còn có thể nấu cơm, nấu canh hoặc hầm cùng các loại ngũ cốc khác để tăng giá trị dinh dưỡng của bữa ăn. Việc sử dụng đậu đen thường xuyên với lượng hợp lý giúp bổ sung protein thực vật, chất xơ và nhiều vi chất cần thiết cho cơ thể. Đây cũng là cách đơn giản để tăng lượng thực phẩm nguồn gốc thực vật trong khẩu phần ăn hằng ngày theo khuyến nghị của nhiều tổ chức dinh dưỡng.
Mặc dù là thực phẩm bổ dưỡng, đậu đen không phải là thuốc chữa bệnh và không thay thế các phương pháp điều trị y khoa. Để sử dụng an toàn, nên:
- Nấu chín kỹ trước khi ăn.
- Không uống quá nhiều nước đậu đen thay nước lọc.
- Hạn chế cho nhiều đường khi nấu chè.
- Người mắc bệnh thận mạn hoặc phải hạn chế kali nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
- Nếu đang điều trị bệnh hoặc dùng thuốc dài ngày, nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng các bài thuốc từ đậu đen.
Mời độc giả xem thêm:
