5 cách cải thiện chất lượng không khí trong nhà, phòng ngừa bệnh tật

Đa số chúng ta dành phần lớn thời gian ở trong không gian khép kín như nhà ở, nơi làm việc, trường học..., nhưng chất lượng không khí trong nhà không phải lúc nào cũng an toàn.

1. Không khí trong nhà – Một nguy cơ sức khỏe thường bị bỏ qua

Khi nói đến ô nhiễm không khí, nhiều người thường nghĩ ngay đến khói bụi ngoài đường, khí thải giao thông hoặc các đợt ô nhiễm môi trường đô thị. Tuy nhiên, không khí trong nhà cũng là một yếu tố quan trọng quyết định sức khỏe, bởi con người dành phần lớn thời gian trong ngày ở các không gian kín như nhà ở, trường học, nơi làm việc…

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí trong nhà là một vấn đề sức khỏe cộng đồng toàn cầu, đặc biệt tại những khu vực còn sử dụng nhiên liệu rắn như củi, than, chất thải nông nghiệp để nấu ăn. WHO ước tính ô nhiễm không khí trong nhà liên quan đến hàng triệu ca tử vong sớm mỗi năm, chủ yếu do các bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ung thư phổi và nhiễm trùng đường hô hấp.

Không chỉ các hộ gia đình sử dụng bếp đốt nhiên liệu rắn, ngay cả những ngôi nhà hiện đại cũng có thể tồn tại các nguồn gây ô nhiễm như khói thuốc lá, bụi mịn, nấm mốc, hóa chất từ sản phẩm vệ sinh, sơn, nội thất hoặc hệ thống thông gió kém.

1.1. Khói thuốc lá trong nhà: Nguồn ô nhiễm nguy hiểm có thể kiểm soát

Trong số các yếu tố gây ô nhiễm không khí trong nhà, khói thuốc lá được xem là một trong những nguy cơ có bằng chứng khoa học mạnh nhất. Khói thuốc lá chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có nhiều chất độc và chất gây ung thư như formaldehyde, benzene, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, kim loại nặng và các hạt vật chất rất nhỏ có thể đi sâu vào đường hô hấp.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc có thể tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi; trẻ em có nguy cơ cao hơn mắc các bệnh đường hô hấp, viêm tai giữa, hen phế quản và hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh.

Một hiểu lầm phổ biến là hút thuốc ở ban công, ngoài cửa hoặc mở cửa sổ sẽ loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Tuy nhiên, các hạt và chất độc từ khói thuốc có thể lưu lại trên quần áo, đồ nội thất, rèm cửa, thảm và tiếp tục phát tán trong môi trường sống ("khói thuốc tồn lưu").

Khuyến cáo: Cách bảo vệ hiệu quả nhất là xây dựng môi trường hoàn toàn không khói thuốc trong nhà và phương tiện giao thông.

1.2. Khói bếp từ nhiên liệu đốt - Nguy cơ với phổi và tim mạch

Tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở các khu vực nông thôn hoặc vùng khó tiếp cận năng lượng sạch, việc sử dụng củi, than, rơm rạ hoặc các nhiên liệu sinh khối để nấu ăn có thể tạo ra lượng lớn chất ô nhiễm trong nhà.

Khói từ quá trình đốt cháy không hoàn toàn có thể chứa: Bụi mịn PM2.5; carbon monoxide (CO); nitrogen dioxide (NO₂); các hợp chất hữu cơ độc hại. Các hạt bụi PM2.5 có kích thước rất nhỏ, có thể đi sâu vào đường hô hấp và phổi, gây viêm đường hô hấp và liên quan đến nhiều tác động bất lợi đối với sức khỏe tim mạch.

WHO khuyến cáo chuyển sang các nhiên liệu và công nghệ sạch hơn như điện, khí gas hoặc các công nghệ bếp đáp ứng tiêu chuẩn phát thải phù hợp nhằm giảm phơi nhiễm với khói trong nhà. Đối với những gia đình vẫn sử dụng bếp đốt truyền thống, các biện pháp như cải thiện thông gió, sử dụng ống dẫn khói ra ngoài và không để trẻ nhỏ ở gần khu vực nấu ăn có thể giúp giảm nguy cơ.

1.3. Nấm mốc trong nhà: Không chỉ gây khó chịu mà còn ảnh hưởng đường hô hấp

Nấm mốc thường phát triển ở những nơi ẩm ướt như tường bị thấm nước, nhà vệ sinh, tầng hầm, khu vực thiếu thông thoáng hoặc nơi có hiện tượng ngưng tụ hơi nước. Các bào tử nấm mốc phát tán trong không khí có thể gây kích ứng đường hô hấp. Việc tiếp xúc với môi trường ẩm mốc có thể liên quan đến các triệu chứng như nghẹt mũi, ho, kích ứng họng; khò khè; làm nặng thêm bệnh hen; các triệu chứng dị ứng ở những người nhạy cảm.

Người mắc hen phế quản, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch có thể nhạy cảm hơn với môi trường có nấm mốc. Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng không phải mọi loại nấm mốc trong nhà đều gây bệnh nghiêm trọng, nguy cơ phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, loại nấm, tình trạng sức khỏe của từng người và thời gian tiếp xúc.

Biện pháp quan trọng nhất là kiểm soát độ ẩm: xử lý rò rỉ nước, làm khô khu vực ẩm, tăng thông khí và loại bỏ hoặc thay thế những vật liệu bị nấm mốc nhiều, không thể làm sạch hoặc làm khô hoàn toàn.

1.4. Bụi nhà và các chất ô nhiễm "ẩn mình" trong không gian sống

Bụi trong nhà không chỉ là những hạt bụi nhìn thấy bằng mắt thường. Nó có thể chứa mạt bụi nhà, lông thú nuôi, phấn hoa, các hạt ô nhiễm từ ngoài trời đi vào, hóa chất bay hơi từ sơn, đồ nội thất, chất tẩy rửa… Ở người có cơ địa dị ứng, các thành phần trong bụi nhà, đặc biệt là mạt bụi, có thể kích hoạt các triệu chứng như hắt hơi, viêm mũi dị ứng hoặc làm nặng thêm bệnh hen.

Một số hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOC) từ vật liệu xây dựng, đồ nội thất hoặc sản phẩm gia dụng cũng được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng sức khỏe khi tiếp xúc lâu dài ở nồng độ cao. Tuy nhiên, mức độ nguy cơ phụ thuộc vào từng loại chất, nồng độ trong không khí và thời gian phơi nhiễm.

2. Làm gì để cải thiện chất lượng không khí trong nhà?

Một số biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả như sau:

1. Tăng thông khí hợp lý: Mở cửa, tạo luồng lưu thông không khí khi điều kiện môi trường bên ngoài cho phép. Trong những ngày ô nhiễm ngoài trời cao, cần cân nhắc thời điểm thông gió phù hợp.

2. Không hút thuốc trong nhà: Đây là một trong những biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe các thành viên trong gia đình.

3. Kiểm soát độ ẩm: Giữ nhà khô thoáng, xử lý nhanh các vị trí rò rỉ nước, tránh để nấm mốc phát triển.

4. Vệ sinh nhà cửa đúng cách: Lau bụi bằng khăn ẩm, vệ sinh chăn ga định kỳ, làm sạch các khu vực dễ tích tụ bụi.

5. Sử dụng nhiên liệu sạch hơn khi nấu ăn: Hạn chế sử dụng than, củi trong không gian kín; đảm bảo khu vực bếp có thông gió.

Nếu xuất hiện các triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn như ho dai dẳng, khó thở, khò khè, đau tức ngực, các triệu chứng dị ứng kéo dài hoặc hen phế quản trở nên khó kiểm soát… người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân, đặc biệt khi triệu chứng liên quan rõ rệt đến môi trường sống hoặc nơi làm việc.

Xem thêm bài đang được quan tâm:

Những biện pháp cấp bách cải thiện chất lượng không khí ở Hà Nội

SKĐS - Hà Nội sẽ di dời, đóng cửa những cơ sở gây ô nhiễm nặng; áp dụng quy chuẩn, tiêu chuẩn cao hơn về khí thải phương tiện giao thông... để khắc phục ô nhiễm không khí.