1. Sỏi thận có thể phòng ngừa bằng thay đổi lối sống
Sỏi thận hình thành khi các khoáng chất và muối trong nước tiểu kết tinh thành những tinh thể cứng bên trong thận hoặc đường tiết niệu. Tùy theo kích thước và vị trí, sỏi có thể gây đau quặn thận, tiểu buốt, tiểu ra máu hoặc buồn nôn. Nhiều viên sỏi nhỏ có thể tự đào thải qua đường tiết niệu nếu người bệnh uống đủ nước và được theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, với những viên sỏi lớn hoặc gây tắc nghẽn, nhiễm trùng, người bệnh cần được thăm khám và điều trị chuyên khoa.
Duy trì những thói quen sống lành mạnh không chỉ hỗ trợ quá trình đào thải sỏi nhỏ mà còn góp phần giảm nguy cơ tái phát - tình trạng khá phổ biến ở người từng mắc sỏi thận.
1.1. Uống đủ nước - biện pháp đơn giản phòng ngừa và hỗ trợ đào thải sỏi thận
Uống đủ nước được xem là biện pháp quan trọng hàng đầu trong phòng ngừa và hỗ trợ điều trị sỏi thận. Khi cơ thể được cung cấp đủ nước, lượng nước tiểu tăng lên, giúp pha loãng các khoáng chất như canxi, oxalat và axit uric. Nhờ đó, các chất này ít có cơ hội kết tinh thành sỏi và những viên sỏi nhỏ cũng dễ dàng được đào thải qua đường tiết niệu.
Theo Mayo Clinic, người từng bị sỏi thận thường cần tạo ra khoảng 2,5-3 lít nước tiểu mỗi ngày, đồng nghĩa với việc phải uống nhiều nước hơn mức thông thường, đặc biệt trong thời tiết nóng hoặc khi hoạt động thể lực nhiều. Một dấu hiệu đơn giản để tự theo dõi là nước tiểu có màu vàng nhạt hoặc gần như trong suốt, cho thấy cơ thể đã được bù đủ nước.
Duy trì đủ nước, bổ sung chanh tươi hợp lý, giảm lượng muối, đảm bảo đủ canxi từ thực phẩm và kiểm soát lượng oxalat trong khẩu phần là những biện pháp đơn giản đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi thận.
1.2. Bổ sung nước cốt chanh tươi
Chanh là nguồn cung cấp citrate tự nhiên - một chất có khả năng liên kết với canxi trong nước tiểu, từ đó làm giảm sự hình thành các tinh thể canxi và hạn chế sự phát triển của sỏi canxi. Việc thêm một lượng nhỏ nước cốt chanh tươi vào nước uống hằng ngày có thể góp phần tăng lượng citrate trong nước tiểu. Tuy nhiên, nên sử dụng chanh tươi thay vì các loại nước chanh đóng chai hoặc pha sẵn có nhiều đường, bởi lượng đường cao có thể gây bất lợi cho sức khỏe chuyển hóa.
Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS) cũng khuyến khích người có nguy cơ sỏi thận lựa chọn các loại đồ uống chứa citrate tự nhiên như nước chanh pha loãng nhằm hỗ trợ phòng ngừa tái phát.
1.3. Hạn chế ăn mặn
Chế độ ăn nhiều muối là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận. Khi lượng natri trong khẩu phần ăn quá cao, thận sẽ bài tiết nhiều canxi hơn vào nước tiểu. Nồng độ canxi tăng làm gia tăng khả năng kết tinh với oxalat hoặc phosphat để tạo thành sỏi. Vì vậy, người từng bị sỏi thận nên giảm lượng muối trong bữa ăn, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, thực phẩm đóng hộp, thịt nguội và các món ăn có nhiều nước chấm mặn.
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5g muối/ngày để bảo vệ sức khỏe tim mạch và nhiều bệnh lý khác, trong đó có lợi ích đối với người có nguy cơ sỏi thận.
1.4. Không nên tự ý kiêng hoàn toàn thực phẩm giàu canxi
Nhiều người cho rằng bị sỏi canxi thì cần cắt giảm hoàn toàn canxi trong khẩu phần ăn. Tuy nhiên, đây là quan niệm chưa chính xác. Các chuyên gia tiết niệu cho biết, lượng canxi từ thực phẩm như sữa, sữa chua, phô mai hoặc các chế phẩm từ sữa có vai trò liên kết với oxalat ngay trong ruột. Điều này giúp giảm hấp thu oxalat vào máu và giảm lượng oxalat được thải qua nước tiểu - yếu tố góp phần hình thành sỏi canxi oxalat.
Do đó, thay vì kiêng canxi, người bệnh nên duy trì lượng canxi phù hợp từ thực phẩm theo nhu cầu hằng ngày. Riêng các sản phẩm bổ sung canxi dạng viên chỉ nên sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, vì dùng không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi ở một số đối tượng.
1.5. Hạn chế thực phẩm giàu oxalat nếu từng bị sỏi canxi oxalat
Sỏi canxi oxalat là loại sỏi thận phổ biến nhất. Đối với người đã được xác định mắc loại sỏi này, bác sĩ có thể khuyến cáo hạn chế các thực phẩm chứa nhiều oxalat như rau bina (cải bó xôi), củ dền, khoai lang, các loại hạt, sô cô la và các sản phẩm từ đậu nành.
Tuy nhiên, việc hạn chế oxalat không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm trên khỏi chế độ ăn. Nhiều loại thực phẩm giàu oxalat vẫn cung cấp chất xơ, vitamin và chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe.
Các chuyên gia khuyến nghị nên kết hợp những thực phẩm này với nguồn canxi trong cùng bữa ăn để giảm hấp thu oxalat, đồng thời trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp với từng loại sỏi.
2. Một số lưu ý với người bị sỏi thận
Các biện pháp tự nhiên chủ yếu có vai trò hỗ trợ đào thải sỏi nhỏ và phòng ngừa tái phát. Tuy nhiên, người bệnh cần đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau dữ dội kéo dài, sốt, rét run, tiểu ra máu nhiều, nôn liên tục, bí tiểu hoặc nghi ngờ sỏi gây tắc nghẽn đường tiết niệu.
Ngoài ra, người từng bị sỏi thận nên được xác định thành phần sỏi (canxi oxalat, axit uric, struvite hay cystine...) để có chế độ ăn uống và phòng ngừa phù hợp, bởi mỗi loại sỏi có cơ chế hình thành khác nhau.
Duy trì đủ nước, bổ sung chanh tươi hợp lý, giảm lượng muối, đảm bảo đủ canxi từ thực phẩm và kiểm soát lượng oxalat trong khẩu phần là những biện pháp đơn giản đã được chứng minh giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi thận. Tuy nhiên, các phương pháp này không thay thế điều trị y tế. Người bệnh nên thăm khám để được xác định loại sỏi và tư vấn biện pháp phòng ngừa phù hợp, đặc biệt nếu đã từng bị sỏi thận hoặc có nguy cơ tái phát.
Mời độc giả xem thêm:
