Các bác sĩ vừa lên tiếng cảnh báo, các chủng lao của bệnh lao đang kháng với hầu hết các loại thuốc dùng để điều trị chúng kể từ khi căn bệnh này lây lan nhanh chóng từ thời kỳ Liên Xô và đang đặt ra một mối hiểm họa cho toàn cầu. Lao kháng thuốc đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới.
Theo báo cáo lao toàn cầu năm 2014 của Tổ chức y tế thế giới (WHO) được công bố vào ngày 5/11/2014, 5% bệnh lao không thể được điều trị bằng cách sử dụng các loại thuốc kháng sinh thông thường. Trong số các trường hợp mới, có đến 3,5% kháng thuốc, điều này có nghĩa là các chủng khoáng lao đã lan truyền từ người này sang người khác. Số liệu toàn cầu này xem ra tương đối thấp mặc dù dữ liệu từ Ấn Độ và Nga đã không được tổng hợp trên toàn quốc, do đó không thể đánh giá đúng số lượng trường hợp bị ảnh hưởng.
Báo cáo về bệnh lao năm 2014 nên được xem là một cuộc tỉnh thức cho các chính phủ, nhà tài trợ và những công ty dược cùng hành động.
Đáng lo ngại là ở một số quốc gia, tỷ lệ phần phần trăm bệnh lao kháng thuốc khá cao. Ở Belarus, 35% các trường hợp mới là lao kháng thuốc. Cũng như lao kháng đa thuốc (MDR-TB) giờ đây đã phát triển thành lao kháng rộng rãi thuốc (XDR-TB), được cho là rất nhạy cảm với các loại kháng sinh đắt tiền và mới nhất và mất tới 2 năm để điều trị dứt. Các loại thuốc này không có sẵn tại những quốc gia nghèo. Năm ngoài 2013, theo báo cáo, khoảng 9% bệnh lao kháng thuốc là XDR-TB. Riêng ở một số quốc gia như Lithuania, tỷ lệ lao kháng thuốc là 24,8%, ở Kazakhstan là 22,7%, ở Latvia là 21,7%, và một số vùng ở Tajikistan là 21%, còn ở Georgia là 20%.
Tổ chức các bác sĩ không biên giới (Médecins Sans Frontières, MSF) tỏ ra rất quan tâm đến việc điều trị cho các bệnh nhân mắc bệnh lao trong khu vực. TS Grania Brigden, cố vấn về bệnh lao từ chiến dịch tiếp cận của MSF, lên tiếng cảnh báo: “Sự lây lan đáng báo động của bệnh lao kháng thuốc từ người sang người vào thời kỳ Liên Xô đã gây ra sự báo động cao cùng với sự tăng trưởng của các trường hợp MDR-TB và XDR-TB. Việc tiếp cận hướng điều trị thích hợp xem ra khá thấp: cứ 5 người mắc bệnh thì chỉ có 1 người được tiếp cận thuốc trị lao kháng đa thuốc; những người còn lại sẽ lần hồi qua đời, làm gia tăng nỗi lo cho gia đình và cộng đồng nơi bệnh nhân đang sinh sống, đồng thời thúc đẩy nguy cơ bùng phát dịch. Tin tức ảm đạm này đang được xem là cuộc gọi tỉnh thức cho các chính phủ, những nhà tài trợ và các công ty dược phẩm nhằm cải thiện phản ứng lao kháng thuốc hiện nay”.
Phát biểu qua tờ Guardian (Anh), bà Grania Brigden nói rằng các chủng lao kháng thuốc đang lan rộng và chớ nên tỏ thái độ tự mãn đối với những quốc gia có tỷ lệ người mắc lao kháng thuốc thấp. TS Grania Brigden nhấn mạnh: “Có một lượng dân số di động từ những người dịch chuyển ra khỏi các vùng, đặc biệt là từ Nga. Khi bạn điều trị bệnh lao trong niên hạn 2 năm, thật khó để giữ chân bệnh nhân ở một chổ. Chúng ta cần phải nhận thức được rằng vấn đề bệnh lao ở một địa điểm nào đó cũng là vấn đề bệnh lao cho cả toàn cầu bởi vì họ sẽ di chuyển bằng đường hàng không, thêm nữa chúng ta đang sống trong một thế giới nơi mà người ta di chuyển tự do nhiều hơn so với trước đây”.
Cũng theo TS Brigden, một số quốc gia không điều trị bệnh nhân với những khuyến cáo mới nhất của WHO.
Họ cần được xét nghiệm nhằm tìm ra loại thuốc lao nhạy cảm với mình cũng như phải kết hợp điều trị cùng với các loại kháng sinh mới nhất – nhiều bệnh nhân lao chỉ được điều trị bằng 1 loại thuốc duy nhất và điều này làm tăng cơ hội làm cho vi khuẩn trở nên kháng thuốc. TS Brigden cho biết: “Hơn 1 năm sau khi giới thiệu 2 loại thuốc lao mới, và thêm thắt những loại thuốc khác đã cho thấy một sự hứa hẹn trong chăm sóc XDR-TB, phần đông bệnh nhân vẫn còn xa để được điều trị kịp thời. Nhằm đảo ngược quá trình của bệnh dịch này, đang có một sự gia tăng mạnh mẽ trong phối hợp và đầu tư để phát triển ra các phương pháp chẩn đoán khả thi và mới, cũng như phác đồ điều trị là rất cần thiết”.
Nguyễn Thanh Hải (Theo Guardian – 11/2014)
