*Chi phí điều trị các bệnh do thuốc lá gây ra là 23.000 tỷ đồng mỗi năm
* Hơn 90% các mắc ung thư phổi ở nam giới nước ta có liên quan đến sử dụng thuốc lá
Việt Nam là một trong 15 nước có tỷ lệ người hút thuốc lá cao nhất thế giới
Tại Việt Nam, các nghiên cứu về sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên cho thấy tỷ lệ hút thuốc trong thanh thiếu niên đang tăng và độ tuổi bắt đầu hút thuốc ngày càng trẻ. Có tới 21,6% nam thanh niên từ 16-24 tuổi là người hút thuốc. Kết quả điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá năm 2010 cho thấy, tại Việt Nam, trung bình cứ 2 nam giới trưởng thành thì có một người hút thuốc. Sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra các bệnh như ung thư phổi, đột quỵ, mạch vành, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở nam giới Việt Nam. Hơn 90% các mắc ung thư phổi ở nam giới nước ta có liên quan đến sử dụng thuốc lá.
Việt Nam là một trong 15 nước có tỷ lệ người hút thuốc lá cao nhất thế giới theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Mỗi năm có khoảng 40.000 người tử vong vì các bệnh liên quan đến khói thuốc lá, ước tính năm 2030, con số này có thể tăng tới 70.000 người/năm.
Trên thực tế, thuốc lá không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến bản thân người hút mà còn tác động tới sức khỏe của người già, phụ nữ và trẻ em – đối tượng hút thuốc thụ động, hít phải khói thuốc do người khác hút. Trên thế giới, mỗi năm có khoảng 600.000 ca tử vong do hút thuốc lá thụ động, trong đó 64% là phụ nữ.
Theo nghiên cứu của Viện chiến lược và Chính sách Y tế, năm 2012, người Việt Nam đã bỏ ra khoảng 22.000 tỷ đồng cho tiêu dùng thuốc lá. Tổng chi phí điều trị và tổn thất do mát khả năng lao động vì ốm đau, tử vong sớm cho 5 nhóm bệnh gồm ung thư phổi, ung thư đường hô hấp và tiêu hoá trên, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, bệnh tim thiếu máu cục bộ và đột quỵ ở Việt Nam năm 2011 là trên 23 nghìn tỷ đồng (chiếm 0,91% tổng GDP của cả nước). Do đó, nhiều chuyên gia về lĩnh vực này cho rằng, để thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc của nam giới từ 47,4% xuống còn 39% trong “Chiến lược quốc gia phòng chống tác hại của thuốc lá đến năm 2020”, một trong những biện pháp quan trọng là sử dụng công cụ thuế đối với các sản phẩm thuốc lá.
Tăng thuế thuốc lá để giảm tiêu thụ thuốc lá
Ông Lương Ngọc Khuê, Chủ tịch quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá (PCTHTL) cho biết, theo Công ước khung của Tổ chức Y tế thế giới về kiểm soát thuốc lá, các nước cần thực hiện chính sách thuế và giá đối với các sản phẩm thuốc lá để giảm tiêu thụ thuốc lá. Nghiên cứu cho thấy việc tăng thuế rất có hiệu quả trong việc giảm sử dụng thuốc lá ở nhóm thu nhập thấp và ngăn chặn những người trẻ tuổi bắt đầu hút thuốc.
Theo các chuyên gia, khi thuế thuốc lá tăng thêm 10% sẽ giúp giảm tiêu thụ thuốc lá khoảng 4% ở các nước có thu nhập cao và khoảng 8% ở hầu hất các nước có thu nhập thấp và trung bình. Hơn nữa, việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá được coi là biện pháp kiểm soát thuốc lá có hiệu quả cao và chi phí thấp nhất. Tỷ lệ thuế thuốc lá tại Việt Nam chiếm 41,6% trên giá bán lẻ (65% giá xuất xưởng).Việt Nam là nước có mức thuế thuốc lá thấp gần nhất so với các nước trong khu vực và rất thấp so với các nước phát triển như Pháp (80%), Đức (73%), Úc (60%)... Tại Việt Nam, các nghiên cứu về sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên cho thấy tỷ lệ hút thuốc trong thanh thiếu niên đang tăng và độ tuổi bắt đầu hút thuốc ngày càng trẻ (có tới 21,6% nam thanh niên từ 16-24 tuổi là người hút thuốc).
Tại nước ta, do thuế thuốc lá thấp nên giá các sản phẩm thuốc lá rất rẻ đã tạo điều kiện để thanh thiếu niên dễ tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá và nhanh chóng trở thành người nghiện thuốc lá. Nhiều người trong số các em sẽ phải gánh chịu những hậu quả to lớn về sức khỏe do sử dụng thuốc lá. Do đó, tăng thuế chính là biện pháp hữu hiệu để hạn chế thanh thiếu niên hút thuốc, giảm gánh nặng bệnh tật và tử vong trong dài hạn đối với cộng đồng. Bên cạnh đó, tăng thuế các sản phẩm thuốc lá giúp làm tăng nguồn thu ngân sách đáng kể cho Nhà nước.
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Ngân hàng thế giới (WB), để kiềm chế có hiệu quả việc sử dụng thuốc lá, thuế thuốc lá tại Việt Nam phải chiếm từ 65-70% giá bán lẻ.
Box: Nhằm giảm thiểu tác hại của việc sử dụng thuốc lá đối với sức khỏe, kinh tế, xã hội và môi trường, ngày 18 tháng 6 năm 2012, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/5/2013. Tăng thuế thuốc lá là một biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá hiệu quả được quy định tại Điều 4 của Luật PCTH thuốc lá.