Tại Mỹ, một làn sóng mới đang định hình lại hoàn toàn cách người dân tiếp cận thông tin y tế khi các "chuyên gia sức khỏe" trên không gian mạng bùng nổ mạnh mẽ.
Theo khảo sát mới nhất từ Trung tâm Nghiên cứu Pew, có đến 40% người Mỹ và khoảng một nửa số người dưới 50 tuổi ở nước này đang tìm kiếm lời khuyên sức khỏe từ các influencer hoặc người dẫn podcast trên Internet.
Sự chuyển dịch trên diễn ra trong bối cảnh niềm tin vào các bác sĩ và cơ quan y tế truyền thống ngày càng suy giảm, khiến hàng chục triệu người thay vì đến phòng khám đã chọn cách lướt Instagram, TikTok hay YouTube để tìm giải pháp cho các vấn đề từ dinh dưỡng, tập luyện đến sức khỏe tâm thần.
Có đến 40% người Mỹ và khoảng một nửa số người dưới 50 tuổi ở nước này đang tìm kiếm lời khuyên sức khỏe từ các influencer hoặc người dẫn podcast trên Internet. Ảnh minh họa: The Healthy Eating Clinic
Tuy nhiên, hệ sinh thái y tế số này đang ở trạng thái hỗn loạn đến mức đáng báo động. Kết quả phân tích hơn 6.800 tài khoản influencer có sức ảnh hưởng lớn cho thấy, chỉ có khoảng 41% người tự nhận là chuyên gia y tế, nhưng phần lớn trong số đó không phải là bác sĩ hay y tá có bằng cấp chính quy.
Lực lượng này chủ yếu bao gồm các huấn luyện viên, doanh nhân hoặc những người đơn thuần chia sẻ trải nghiệm cá nhân, trong đó phụ nữ chiếm tới 64%. Họ hoạt động năng nổ nhất trên các nền tảng ưu tiên hình ảnh và video ngắn như Instagram và TikTok, nơi nội dung dễ dàng lan tỏa nhờ sự gần gũi và tính giải trí.
Theo báo Wall Street Journal, việc người dân tìm đến các "bác sĩ mạng" không chỉ đơn thuần là vấn đề thiếu hụt thông tin, mà sâu xa hơn là sự khủng hoảng lòng tin vào hệ thống y tế hiện tại.
Những nhóm đối tượng như người không có bảo hiểm y tế, cộng đồng người gốc Mỹ-Latin và người da đen có xu hướng tiếp cận nội dung này nhiều hơn, do lo ngại bị phán xét hoặc không được lắng nghe bởi các bác sĩ truyền thống.
"Đây không phải vấn đề thiếu thông tin, mà là vấn đề thiếu lòng tin", nhà khoa học y tế công cộng Jessica Steier nhận định.
Dù mang lại cảm giác dễ tiếp cận, sự tiện lợi này luôn đi kèm với những rủi ro cực lớn khi nhiều influencer quảng bá các loại peptide chưa được kiểm chứng, thực phẩm chức năng hoặc các chế độ ăn cực đoan chỉ dựa trên câu chuyện cá nhân thay vì bằng chứng khoa học.
Ngay cả trong lĩnh vực dinh dưỡng, các chuyên gia như Katrine Wallace - một nhà dịch tễ học kiêm influencer với hơn 100.000 người theo dõi trên Instagram - tiết lộ, người dùng cũng thường xuyên bắt gặp những luồng thông tin mâu thuẫn lẫn nhau.
"Người ta không phải nạn nhân của influencer, mà là nạn nhân của một hệ thống y tế đẩy họ đến chỗ đó", bà Wallace cho hay.
Hệ lụy của trào lưu này đặc biệt nghiêm trọng đối với trẻ em và thanh thiếu niên, những đối tượng dễ rơi vào trạng thái hoang mang, lo âu về sức khỏe bản thân sau khi xem các video y tế trực tuyến.
Đáng quan ngại hơn, thực trạng sinh viên y khoa tham khảo những nền tảng như TikTok để tìm các hướng dẫn lâm sàng đã buộc các giảng viên y tế phải lên tiếng cảnh báo sự đi xuống về chuyên môn.
Theo các chuyên gia, dù influencer có thể tạo sự đồng cảm, kinh nghiệm sống đơn thuần không bao giờ có thể thay thế hoàn toàn kiến thức y khoa chuyên sâu và trách nhiệm đạo đức của một bác sĩ thực thụ.
Để tự bảo vệ mình giữa "biển" thông tin, nhiều chuyên gia khuyên người dùng cần hết sức tỉnh táo và chủ động kiểm chứng thông tin xác thực của các influencer.
Những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng bao gồm ngôn ngữ cực đoan, khẳng định tuyệt đối hoặc hứa hẹn chữa khỏi bệnh trong tích tắc, đặc biệt là khi influencer có xung đột lợi ích thông qua việc nhận tài trợ hoặc bán sản phẩm.
Thay vào đó, những nguồn tin đáng tin cậy thường sử dụng ngôn ngữ linh hoạt, có chừng mực và luôn khuyên người dùng nên tham khảo ý kiến từ những bên có chuyên môn.
Trên tất cả, trong mọi trường hợp khi gặp vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, việc thảo luận trực tiếp với bác sĩ vẫn là lựa chọn an toàn và tối ưu nhất cho bệnh nhân.
