Theo hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm, cả nước đã ghi nhận gần 25.094 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng. Đáng lưu ý, chỉ trong gần 3 tháng đầu năm 2026 đã có 4 ca tử vong, cao gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy mức độ nguy hiểm của bệnh đang gia tăng, đòi hỏi sự chủ động nhận biết và phòng ngừa từ phía gia đình và cộng đồng.
Đặc biệt, sự xuất hiện của chủng virus có độc lực cao Enterovirus 71 (EV71) khiến số ca bệnh tại TP.HCM tăng mạnh. Ngành y tế đã cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch, kéo theo nhiều trường hợp bệnh nặng ở trẻ nhỏ nếu không được kiểm soát kịp thời.
Nguyên nhân khiến trẻ mắc tay chân miệng
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh lây lan chủ yếu qua đường tiêu hóa, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt, phân của người bệnh hoặc qua các bề mặt, đồ vật bị nhiễm virus.
Một số chủng virus thường gặp gây bệnh gồm:
- Virus Coxsackie A16 (CVA16):
Đây là tác nhân phổ biến nhất, thuộc họ Picornaviridae. Virus này chứa RNA sợi đơn, không có vỏ bọc. Trẻ nhiễm CVA16 thường có các triệu chứng như sốt nhẹ, loét miệng, phát ban, đau họng… Tuy nhiên, đa số trường hợp diễn biến nhẹ và có thể tự khỏi sau 7–10 ngày nếu được chăm sóc đúng cách.
- Coxsackievirus A6 (CVA6):
Ít gặp hơn nhưng có xu hướng gây tổn thương da nặng hơn. Trẻ mắc bệnh do CVA6 thường xuất hiện các mụn nước lớn, lan rộng, kéo dài và gây khó chịu. Một số trường hợp có thể bong móng tay, móng chân sau khi khỏi bệnh.
Khi có biểu hiện sốt hoặc nghi ngờ mắc bệnh tay chân miệng cần cho trẻ đi khám sớm. Chủ động cách ly để hạn chế lây lan.
- Virus Enterovirus 71 (EV71):
Đây là chủng virus nguy hiểm nhất, có khả năng gây biến chứng nặng và đe dọa tính mạng. EV71 có thể xâm nhập vào máu, lan đến hệ thần kinh trung ương và gây ra các biến chứng như viêm màng não, viêm não, liệt mềm cấp tính, suy tim… Các ca bệnh do EV71 thường diễn tiến nhanh, cần được phát hiện và điều trị kịp thời.
Nhận diện sớm bệnh tay chân miệng ở trẻ
Dấu hiệu ban đầu của bệnh thường không điển hình, dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm virus khác. Trẻ có thể sốt nhẹ, mệt mỏi, biếng ăn hoặc quấy khóc.
Giai đoạn ủ bệnh (3–6 ngày): Trẻ chưa có biểu hiện rõ ràng, nhưng virus đã bắt đầu nhân lên trong cơ thể.
Giai đoạn khởi phát: Sốt nhẹ (37,5–38°C) hoặc sốt cao (38–39°C), có thể kéo dài và khó hạ; Đau họng, rát họng; Xuất hiện các tổn thương trong miệng gây đau; Chảy nhiều nước bọt; Biếng ăn, bỏ bú; Có thể tiêu chảy.
Giai đoạn toàn phát (sau 1–2 ngày): Xuất hiện các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, đầu gối. Các nốt này có kích thước 2–10 mm, hình bầu dục, màu xám, có thể nổi gồ hoặc nằm ẩn dưới da. Tổn thương trong khoang miệng (má, lợi, lưỡi) với các bóng nước nhỏ (2–3 mm), dễ vỡ và gây loét đau. Trẻ đau khi ăn, dễ quấy khóc. Một số trẻ có mụn nước ở vùng mông, đặc biệt là trẻ nhỏ.
Ở những trường hợp nặng, trẻ có thể xuất hiện các dấu hiệu toàn thân như: ối loạn tri giác, lơ mơ, mê sảng; Co giật; Run tay chân; Nhịp tim nhanh, thở nhanh hoặc khó thở.
Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?
Phần lớn các trường hợp tay chân miệng có thể tự khỏi sau 7–10 ngày nếu được chăm sóc tốt. Tuy nhiên, phụ huynh tuyệt đối không được chủ quan nếu trẻ có các dấu hiệu sau:
- Sốt cao trên 39°C kéo dài hơn 48 giờ
- Nôn nhiều, mệt lả
- Run tay chân, đi loạng choạng
- Co giật Khó thở, tím tái
- Da nổi vân tím, tim đập nhanh
Đây là những dấu hiệu cảnh báo biến chứng nguy hiểm, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức để được cấp cứu kịp thời.
Sau khi khỏi bệnh, cơ thể trẻ có thể tạo miễn dịch với chủng virus đã nhiễm. Tuy nhiên, do có nhiều chủng virus khác nhau gây bệnh tay chân miệng, trẻ vẫn có thể mắc lại nhiều lần. Vì vậy, việc phòng bệnh luôn đóng vai trò then chốt.
Cách phòng ngừa tay chân miệng hiệu quả
Hiện nay, chưa có vaccin phòng bệnh tay chân miệng phổ biến rộng rãi, do đó các biện pháp phòng ngừa chủ yếu tập trung vào kiểm soát lây nhiễm.
- Thực hiện ăn chín, uống chín, sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hàng ngày, đảm bảo vật dụng ăn uống sạch sẽ và không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uống như cốc, bát, đĩa, thìa.
- Virus có thể tồn tại ở bề mặt đồ vật trong không gian sống. Vì vậy, cần thường xuyên lau sạch các bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường.
Trẻ và người chăm sóc trẻ cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ.
Hạn chế tiếp xúc gần với người mắc bệnh tay chân miệng là biện pháp quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của virus. Bệnh có thể lây truyền qua dịch tiết từ mũi, họng, nước bọt, bọng nước hoặc phân của người bệnh, vì vậy trẻ nhỏ cần được nhắc nhở không dùng chung đồ dùng cá nhân như ly, muỗng, khăn mặt, đồ chơi với người đang mắc bệnh.
Khi có biểu hiện sốt hoặc nghi ngờ mắc bệnh, cần cho trẻ đi khám sớm. Chủ động cách ly để hạn chế lây lan. Việc kiểm soát bệnh tay chân miệng không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà còn cần sự chung tay của mỗi gia đình và cộng đồng. Phụ huynh cần nâng cao nhận thức, theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ và tuân thủ các khuyến cáo phòng bệnh.
Đồng thời, các cơ sở giáo dục cần tăng cường vệ sinh môi trường, phát hiện sớm các ca nghi ngờ để kịp thời xử lý, tránh lây lan thành ổ dịch.
Tóm lại: Sự gia tăng số ca mắc và đặc biệt là 4 trường hợp tử vong trong thời gian ngắn là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ nguy hiểm của bệnh tay chân miệng. Trong bối cảnh các chủng virus độc lực cao như EV71 xuất hiện, nguy cơ bệnh diễn tiến nặng càng lớn, nhất là ở trẻ nhỏ.
Việc nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi sát diễn biến và chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa là yếu tố then chốt giúp bảo vệ trẻ. Tay chân miệng không phải là bệnh hiếm gặp, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu mỗi gia đình không chủ quan và luôn chủ động trong chăm sóc, phòng bệnh cho trẻ.
