Phân rõ vai trò để phát triển vùng nguyên liệu
Phát triển vùng dược liệu không đơn thuần là tăng diện tích trồng. Để có nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ sản xuất, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, người trồng và doanh nghiệp. Mỗi bên đảm nhận một vai trò, nhưng phải cùng hướng đến mục tiêu chung là hình thành vùng nguyên liệu phù hợp điều kiện sinh thái, đáp ứng yêu cầu chất lượng và có đầu ra rõ ràng.
Trong mô hình liên kết “4 nhà”, Nhà nước giữ vai trò định hướng, xây dựng cơ chế hỗ trợ và kết nối các bên. Nhà khoa học nghiên cứu, tuyển chọn giống, xây dựng quy trình kỹ thuật và hướng dẫn kiểm soát chất lượng. Nông dân trực tiếp tổ chức trồng, chăm sóc, thu hái theo quy trình đã thống nhất. Doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định nhu cầu nguyên liệu, hướng dẫn tiêu chuẩn đến sơ chế, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Bảo đảm chất lượng từ vùng trồng.
Sự phân công này giúp khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, thiếu liên kết giữa vùng trồng và cơ sở sử dụng nguyên liệu. Thay vì trồng theo phong trào rồi mới tìm đầu ra, người dân có thể căn cứ vào nhu cầu của doanh nghiệp để lựa chọn cây dược liệu, quy mô sản xuất và kế hoạch thu hoạch. Doanh nghiệp cũng chủ động hơn trong việc xây dựng nguồn cung, kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào.
Để mô hình vận hành hiệu quả, cơ quan quản lý cần hỗ trợ tổ chức sản xuất, hướng dẫn thực hiện chính sách và kết nối các nguồn lực. Nhà khoa học cần đồng hành trong quá trình áp dụng kỹ thuật, theo dõi sinh trưởng, xử lý vấn đề phát sinh và cập nhật quy trình phù hợp với thực tế. Người trồng cần tuân thủ hướng dẫn sản xuất, ghi chép quá trình canh tác và phối hợp kiểm tra chất lượng. Trong khi đó, doanh nghiệp cần xác định nhu cầu nguyên liệu, xây dựng kế hoạch thu mua và công khai các điều kiện hợp tác.
Khi lựa chọn cây dược liệu, các bên cần cùng đánh giá điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước, khả năng cung ứng giống, thời gian sinh trưởng và nhu cầu thị trường. Việc thống nhất quy mô, lịch thời vụ và sản lượng dự kiến giúp hạn chế tình trạng sản xuất vượt nhu cầu hoặc thu hoạch không đúng thời điểm.
Gắn vùng trồng với tiêu chuẩn và đầu ra
Định hướng phát triển dược liệu trong nước đã được xác lập tại Quyết định số 376/QĐ-TTg ngày 17/3/2021 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp dược, dược liệu sản xuất trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chương trình hướng tới phát triển công nghiệp dược gắn với nâng cao năng lực sản xuất trong nước, phát triển nguồn nguyên liệu và tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ.
Về chất lượng vùng trồng, Thông tư số 19/2019/TT-BYT ngày 30/7/2019 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về thực hành tốt nuôi trồng, thu hái dược liệu và các nguyên tắc, tiêu chuẩn khai thác dược liệu tự nhiên. Đây là căn cứ chuyên ngành cần tham chiếu khi xây dựng, tổ chức và kiểm soát quy trình sản xuất dược liệu. Việc áp dụng phải gắn với yêu cầu cụ thể của từng loại dược liệu và quy định hiện hành.
Bên cạnh đó, Nghị định số 98/2018/NĐ-CP ngày 5/7/2018 của Chính phủ quy định chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Các bên có thể căn cứ quy định này để xem xét cơ chế liên kết phù hợp, đồng thời cần đối chiếu các văn bản sửa đổi, bổ sung và điều kiện áp dụng tại thời điểm triển khai.
Với những chính sách thuận lợi ấy, nhà khoa học và cơ quan chuyên môn cần hỗ trợ lựa chọn giống phù hợp, hướng dẫn quy trình trồng, chăm sóc, thu hái và bảo quản. Doanh nghiệp cần xác định rõ tiêu chuẩn nguyên liệu đầu vào, phương thức kiểm tra và yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Người trồng phải được hướng dẫn thực hiện quy trình, ghi chép thông tin sản xuất và phối hợp khắc phục những điểm chưa đáp ứng yêu cầu.
Việc áp dụng các nguyên tắc thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu, trong đó có GACP-WHO khi phù hợp, có thể góp phần chuẩn hóa quy trình sản xuất. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa định hướng áp dụng tiêu chuẩn và việc vùng trồng đã được đánh giá, xác nhận đáp ứng tiêu chuẩn. Không nên xem mọi vùng trồng tham gia liên kết đều mặc nhiên đạt chuẩn chất lượng.
Khi vai trò được phân định rõ, lợi ích được chia sẻ và các khâu sản xuất được kết nối, liên kết “4 nhà” có thể tạo nền tảng để phát triển vùng dược liệu ổn định hơn. Đây cũng là hướng đi giúp nâng cao giá trị cây thuốc, khai thác hợp lý nguồn tài nguyên bản địa và từng bước đáp ứng nhu cầu nguyên liệu của ngành dược trong nước.