Tăng huyết áp kéo dài dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như đau tim, đột quỵ và suy thận. Việc điều chỉnh lối sống hằng ngày là giải pháp hiệu quả giúp kiểm soát huyết áp và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Bên cạnh việc tuân thủ chỉ định dùng thuốc của bác sĩ, việc điều chỉnh chế độ ăn uống hằng ngày mang lại hiệu quả rõ rệt trong quá trình điều trị. Người bệnh không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối nhưng cần chủ động kiểm soát 4 nhóm thực phẩm dưới đây trong khẩu phần ăn.
1. Thực phẩm chứa nhiều muối
Muối (natri) là yếu tố hàng đầu tác động trực tiếp làm tăng huyết áp do khả năng giữ nước trong cơ thể, gây áp lực lên thành mạch máu. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày (tương đương khoảng một thìa cà phê hoặc dưới 2.000 mg natri). Tuy nhiên, mức tiêu thụ thực tế của đa số người dân thường vượt quá ngưỡng này.
Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), khoảng 70% lượng natri tiêu thụ đến từ thực phẩm đóng gói, đồ ăn chế biến sẵn hoặc thức ăn tại nhà hàng. Phần lớn lượng muối nạp vào cơ thể xuất phát từ các thực phẩm chế biến sẵn như giăm bông, thịt xông khói, xúc xích, dưa chua, ô liu, khoai tây chiên và các loại nước sốt.
Theo PGS.TS.BS. Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, ăn nhiều muối không tốt cho sức khỏe, với người tăng huyết áp, người có các bệnh lý về tim mạch càng cần phải cẩn trọng hơn khi sử dụng các thực phẩm có nhiều muối.
Một phần quan trọng trong kế hoạch điều trị tăng huyết áp là tuân thủ chế độ ăn uống lành mạnh, bao gồm hạn chế lượng natri ăn vào. Hằng ngày nên chọn thực phẩm và gia vị ít natri, không thêm muối, đồng thời đọc kỹ nhãn thông tin dinh dưỡng để xác định lượng natri được thêm vào thực phẩm đóng gói và chế biến.
Người bệnh tăng huyết áp nên hạn chế thực phẩm chứa nhiều muối. Ảnh minh họa AI
Ngay cả những thực phẩm sử dụng hằng ngày như bánh mì hay ngũ cốc ăn sáng cũng chứa một lượng muối nhất định. Để giảm lượng muối, người bệnh nên ưu tiên tự nấu ăn tại nhà, hạn chế thức ăn nhanh, đọc kỹ nhãn thực phẩm để chọn sản phẩm có hàm lượng natri thấp và dùng các loại thảo mộc tự nhiên thay thế cho gia vị mặn khi nêm nếm.
2. Thực phẩm giàu đường và chất béo
Đường và chất béo không trực tiếp làm tăng chỉ số huyết áp ngay lập tức, nhưng các loại thực phẩm chứa nhiều các thành phần này lại có mật độ năng lượng rất cao. Việc tiêu thụ dư thừa calo kéo dài dẫn đến tăng cân và béo phì - một trong những nguyên nhân chính gây áp lực lên hệ tuần hoàn và dẫn đến tăng huyết áp.
Để kiểm soát cân nặng và huyết áp, người bệnh nên giảm bớt các loại bánh ngọt, nước uống có đường và đồ chiên xào nhiều mỡ. Khi cảm thấy đói giữa các bữa ăn, giải pháp thay thế phù hợp là chọn các món ăn nhẹ lành mạnh như trái cây tươi, sữa chua không đường hoặc một lượng vừa phải các loại hạt khô.
3. Rượu, bia và đồ uống có cồn ảnh hưởng xấu đến huyết áp
Uống quá nhiều rượu bia ảnh hưởng tiêu cực đến sự co giãn của mạch máu, dẫn đến tăng huyết áp. Bên cạnh đó, đồ uống có cồn chứa lượng calo cao, dễ gây tích tụ mỡ thừa và tăng cân về lâu dài.
Trước đây các khuyến cáo thường đưa ra giới hạn rõ ràng: nam giới không quá 2 đơn vị cồn/ngày và nữ giới không quá 1 đơn vị cồn/ngày. Tuy nhiên, hiện nay hướng dẫn mới đã loại bỏ các con số này.
Hướng dẫn Dinh dưỡng Hoa Kỳ giai đoạn 2025-2030, mục tiêu thụ đồ uống có cồn đã có sự thay đổi cực kỳ đáng chú ý, chuyển từ việc "đưa ra con số cụ thể" sang "khuyến nghị hạn chế tối đa". Nghĩa là khuyến khích người dân hạn chế rượu bia ở mức thấp nhất có thể. Không có một ngưỡng an toàn cụ thể nào được đảm bảo trong tài liệu mới.
4. Thực phẩm và đồ uống chứa nhiều caffeine
Caffeine có thể gây tăng huyết áp tức thì sau khi sử dụng, nhưng tác động này thường chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và sẽ giảm dần ở những người có thói quen dùng thường xuyên. Mức tiêu thụ vừa phải, tương đương khoảng 4 - 5 tách cà phê mỗi ngày, nhìn chung không gây ảnh hưởng lớn đối với đa số mọi người.
Tuy nhiên, những người có cơ địa nhạy cảm với caffeine hoặc tiêu thụ quá mức chất này vẫn có thể gặp phải tình trạng dao động huyết áp. Cần lưu ý rằng caffeine không chỉ có trong cà phê và trà, mà còn xuất hiện trong nước tăng lực, nước ngọt có ga và sô-cô-la. Việc theo dõi phản ứng của cơ thể và điều chỉnh lượng dùng phù hợp sẽ giúp tránh các đợt tăng huyết áp đột ngột.
Xây dựng chế độ ăn giảm muối, hạn chế đường, chất béo, rượu bia và caffeine là bước đi quan trọng giúp duy trì huyết áp ở mức an toàn. Nên kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng khoa học, vận động thể chất đều đặn và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ để bảo vệ sức khỏe tim mạch.
