Khi gió mùa về, thời tiết lạnh và nhiệt độ xuống thấp khiến nhiều người thường xuyên cảm thấy lạnh tay chân, khó chịu đường hô hấp hoặc đau nhức cơ thể. Bên cạnh việc mặc đủ ấm, ăn uống hợp lý và duy trì vận động, một số thảo dược quen thuộc trong y học cổ truyền cũng được sử dụng để pha thành thức uống ấm.
Theo BSCKII Đỗ Thị Minh Nghĩa (Nguyên Trưởng khoa Da liễu, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương) dưới góc nhìn Đông y, giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh hoặc khi có không khí lạnh về đóng vai trò quan trọng. Một số vị thuốc có tính ấm thường được sử dụng nhằm trừ hàn, hỗ trợ tiêu hóa và giảm những khó chịu xuất hiện trong mùa lạnh.
Tuy nhiên, thảo dược cũng có dược tính và không phải cứ sử dụng nhiều là tốt. Mỗi loại có những đối tượng cần thận trọng hoặc không nên dùng.
1. Trà quế giúp làm ấm cơ thể trong ngày lạnh
Quế không chỉ là loại gia vị quen thuộc trong gian bếp mà còn được sử dụng trong y học cổ truyền. Nhục quế có vị cay, ngọt, tính nóng, thường được dùng với mục đích làm ấm cơ thể, trừ lạnh và hỗ trợ giảm đau.
Vào những ngày lạnh, trà quế ấm có thể là một lựa chọn cho người thường xuyên cảm thấy lạnh. Bạn có thể dùng khoảng 1-2 g vỏ quế hãm với khoảng 300 ml nước sôi. Có thể thêm một chút gừng hoặc mật ong tùy khẩu vị.
Trong ngày lạnh bạn có thể hãm 1-2 g vỏ quế với 300 ml nước sôi, thêm gừng hoặc mật ong tùy khẩu vị để dùng ấm. Ảnh minh họa AI.
Dù vậy, quế có tính nóng nên không phù hợp để sử dụng tùy tiện. Người có tiền sử tăng huyết áp, thường xuyên bốc hỏa, nóng trong hoặc đang gặp vấn đề viêm loét dạ dày cần thận trọng. Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ cũng không nên tự ý sử dụng quế như một vị thuốc nếu chưa được tư vấn.
Đặc biệt, không nên vì muốn giữ ấm mà pha quế quá đặc hoặc sử dụng liên tục với lượng lớn. Thảo dược chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế các biện pháp giữ ấm và chăm sóc sức khỏe cần thiết trong mùa đông.
2. Hoa hồi hỗ trợ tiêu hóa khi thời tiết lạnh
Nếu quế được biết đến nhiều với khả năng tạo cảm giác ấm, hoa hồi lại là loại gia vị rất quen thuộc trong nhiều món ăn Việt. Trong y học cổ truyền, hoa hồi còn được sử dụng nhằm hỗ trợ tiêu hóa, giảm cảm giác đầy hơi, chướng bụng.
Những ngày thời tiết lạnh, chế độ ăn nhiều chất béo hoặc các món khó tiêu có thể khiến một số người cảm thấy nặng bụng. Khi đó, thức uống ấm từ hoa hồi có thể được sử dụng với lượng nhỏ.
Cách dùng được gợi ý là lấy một bông hoa hồi, hãm với khoảng 200-300 ml nước sôi trong 5-10 phút. Do hoa hồi có mùi và dược tính khá mạnh, không cần sử dụng quá nhiều trong một lần.
Những người có cơ địa nóng, đang sốt cao hoặc phụ nữ mang thai cần thận trọng. Nếu đang mắc bệnh hoặc sử dụng thuốc điều trị, người dùng cũng không nên tùy tiện coi trà hoa hồi như một phương pháp chữa bệnh.
3. Xuyên khung được dùng khi đau đầu, mỏi vai gáy do lạnh
Một số người nhận thấy tình trạng đau đầu, căng mỏi vai gáy trở nên rõ hơn khi thời tiết lạnh hoặc gió mùa về. Theo y học cổ truyền, xuyên khung là vị thuốc thường được sử dụng với mục đích hoạt huyết, hành khí và hỗ trợ giảm đau.
Khi thời tiết lạnh hãy dùng khoảng 4-6 g xuyên khung hãm với nước sôi để uống ấm. Vị thuốc này còn được sử dụng trong một số trường hợp liên quan đến đau bụng kinh hoặc rối loạn kinh nguyệt theo chỉ định phù hợp.
Tuy nhiên, xuyên khung không phải loại thảo dược có thể sử dụng tùy ý như một loại trà thông thường. Phụ nữ mang thai, người đang chảy máu, sốt cao hoặc huyết áp tăng cao thuộc nhóm cần đặc biệt thận trọng.
Nếu đau đầu, chóng mặt hoặc đau mỏi kéo dài, người bệnh không nên chỉ uống thảo dược rồi tiếp tục theo dõi tại nhà. Những triệu chứng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân và cần được đánh giá đúng nếu có dấu hiệu bất thường.
4. Bạch chỉ và những lưu ý khi dùng làm đồ uống mùa đông
Bạch chỉ là một vị thuốc khác thường xuất hiện trong y học cổ truyền. Vị thuốc này được sử dụng trong một số trường hợp cảm lạnh kèm đau đầu, nghẹt mũi hoặc đau nhức vùng đầu mặt.
Bạch chỉ cũng được dùng để hỗ trợ những trường hợp đau nhức cơ, khớp hoặc cảm giác lạnh tay chân khi thời tiết lạnh, ẩm.
Có thể dùng khoảng 4-6 g bạch chỉ pha với nước nóng. Tuy nhiên, đây là dược liệu chứ không đơn thuần là một loại đồ uống giải khát. Người đang sốt cao, có biểu hiện nóng trong hoặc phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng.
Lưu ý, những thức uống từ quế, hoa hồi, xuyên khung hay bạch chỉ không phải thuốc điều trị cảm cúm, viêm xoang, tăng huyết áp hoặc các bệnh lý xương khớp. Khi có sốt cao, khó thở, đau đầu dữ dội, đau ngực hoặc các triệu chứng kéo dài, người bệnh cần đi khám thay vì chỉ sử dụng thảo dược tại nhà.
Khi thời tiết lạnh bạn giữ ấm cơ thể vẫn cần được thực hiện đồng thời với chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, uống đủ nước, vận động phù hợp và ngủ đủ giấc. Với các loại thảo dược có dược tính, đặc biệt là xuyên khung và bạch chỉ, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc đang dùng thuốc nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng thường xuyên.
