1. Phân biệt giữa phản ứng tâm lý thông thường và trầm cảm sau sinh
Sau khi vượt cạn, đặc biệt là ở người sinh con lần đầu, hầu hết phụ nữ đều trải qua trạng thái tâm lý không ổn định. Đây thường được gọi là hội chứng Baby Blues (hội chứng buồn sau sinh), một phản ứng sinh lý bình thường và thường tự biến mất sau một thời gian ngắn.
Theo Học viện Sản phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), khoảng 2 - 3 ngày sau khi sinh, một số người bắt đầu cảm thấy chán nản, lo lắng và buồn bã, cảm thấy tức giận với em bé mới sinh, bạn đời hoặc những đứa con khác.
Họ cũng có thể khóc không có lý do rõ ràng, gặp khó khăn trong việc ngủ, ăn và có suy nghĩ không biết mình có thể chăm sóc một đứa bé được không... Những cảm giác này thường được gọi là hội chứng buồn sau sinh, có thể đến rồi đi trong vài ngày đầu sau khi sinh.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia y tế, nếu các biểu hiện này kéo dài trên 2 tuần với mức độ nghiêm trọng tăng dần, sản phụ có thể bước vào giai đoạn rối loạn trầm cảm sau sinh.
Trầm cảm sau sinh có thể gây hậu quả rất nghiêm trọng. Ảnh minh họa
2. Các dấu hiệu trầm cảm đặc trưng
Rối loạn thể chất và hành vi: Triệu chứng đầu tiên thường liên quan đến thể chất. Người mẹ không còn mong muốn chăm sóc bản thân, chán ghét mọi thứ, chán ăn dẫn đến sụt cân nhanh chóng. Họ luôn cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng để thực hiện ngay cả những việc đơn giản nhất.
Rối loạn cảm xúc: Luôn cảm thấy buồn bã, tuyệt vọng, thường xuyên khóc không rõ lý do. Tâm trạng bồn chồn, hoảng sợ, dễ tức giận và bi quan về tương lai.
Nhận thức tiêu cực: Người bệnh tự dằn vặt với cảm giác xấu hổ, tội lỗi, cảm thấy bản thân vô giá trị hoặc mắc một lỗi lầm ghê gớm. Họ thường thu mình lại, từ chối giao tiếp xã hội vì cảm thấy cuộc đời bế tắc.
Suy nghĩ cực đoan: Ở mức độ nặng, sản phụ xuất hiện ý nghĩ về cái chết, có ý định tự tử hoặc thậm chí nảy sinh ý nghĩ làm hại con mình. Ngoài ra, trầm cảm còn ngăn cản sợi dây liên kết khiến người mẹ thờ ơ, không thể tương tác hay gắn kết với đứa trẻ.
3. Cần chủ động phòng ngừa và can thiệp sớm
Chăm sóc tốt giai đoạn thai kỳ và chuẩn bị sinh nở
Phụ nữ mang thai cần được đặc biệt chú ý chăm sóc đầy đủ về thể chất và tinh thần để đảm bảo sức khỏe bản thân và sự phát triển toàn diện của em bé. Đảm bảo chế độ dinh dưỡng đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Việc duy trì sức khỏe thể chất tốt là nền tảng để có một tinh thần vững vàng.
Cả vợ và chồng nên tham gia các lớp học tiền sản hoặc tư vấn bác sĩ để hiểu về sức khỏe sinh sản và cách chăm sóc trẻ sơ sinh. Sự tự tin về kiến thức giúp giảm bớt nỗi sợ hãi trước những thay đổi mới.
Sự quan tâm, chia sẻ của người chồng rất quan trọng giúp ngăn ngừa trầm cảm cho người phụ nữ.
Giai đoạn sau sinh
Người chồng và người thân trong gia đình cần đặc biệt quan tâm đến nhu cầu tâm lý của sản phụ. Chủ động chia sẻ việc chăm sóc em bé, làm việc nhà giúp người mẹ có thời gian ngủ đủ và hồi phục thể lực.
Đối với bản thân người mẹ không nên cố gắng trở thành "người mẹ hoàn hảo" một mình. Hãy đề nghị sự giúp đỡ từ người thân. Khi cảm thấy có dấu hiệu bất ổn, đừng lo sợ hay giữ kín cảm xúc, hãy chia sẻ ngay với bạn bè, người thân để tìm kiếm giải pháp.
Khi các dấu hiệu bất thường về sức khỏe và tâm lý (mất ngủ, chán ăn, lo âu, buồn bã...) kéo dài trên 2 tuần, sản phụ cần sớm được đưa đến gặp bác sĩ chuyên khoa, chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ tâm thần để chẩn đoán xác định và có biện pháp can thiệp kịp thời.
Việc thăm khám sớm giúp ngăn chặn các xung đột tâm lý và những hành vi nguy hiểm có thể phát sinh vì chính bản thân người mẹ khó biết mình rơi vào trầm cảm và không nhận thức được những hậu quả nghiêm trọng của nó.
Theo ThS.BS Lê Quang Dương, Giám đốc Trung tâm Phát triển Sức khỏe bền vững VietHealth: Hầu hết phụ nữ đều trải qua một số dạng buồn bã, mệt mỏi sau sinh nhưng ít ai dám thừa nhận mức độ nghiêm trọng của nó.
Bất kỳ dấu hiệu nào của căng thẳng, thiếu tự tin hoặc trầm cảm kéo dài, đặc biệt là khi có suy nghĩ tiêu cực hoặc làm hại bản thân/em bé cần phải được nhận biết và tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức. Việc điều trị kịp thời sẽ giúp ngăn ngừa tổn hại nghiêm trọng cho cả mẹ và bé.
