- 1. Hiệu ứng 'hào quang sức khỏe' khiến người mua đánh giá sai sản phẩm
- 2. 'Làm từ trái cây' không đồng nghĩa với giàu dinh dưỡng
- 3. Cẩn trọng với các cụm từ quảng cáo trên bao bì thực phẩm
- 4. Khẩu phần ghi trên bao bì có thể khiến người mua tính thiếu năng lượng
- 5. Người tiêu dùng Việt Nam cần đọc nhãn thực phẩm như thế nào?
Những thông tin ấn tượng trên bao bì thực phẩm dễ gây hiểu lầm về giá trị dinh dưỡng thực sự của một số sản phẩm. Việc phân biệt giữa tuyên bố tiếp thị và thành phần dinh dưỡng thực của thực phẩm là rất quan trọng để đảm bảo lựa chọn đúng cho sức khỏe. Vì vậy, người tiêu dùng hãy luôn kiểm tra kỹ bao bì thực phẩm trước khi quyết định mua.
Khi mua thực phẩm tại siêu thị, nhiều người thường bị hấp dẫn trước những dòng chữ như "100% tự nhiên", "không đường bổ sung", "0% chất béo" hay hình ảnh trái cây tươi trên bao bì.
Những thông điệp này có thể cung cấp thông tin hữu ích nhưng cũng dễ tạo ấn tượng sản phẩm tốt cho sức khỏe hơn thực tế. Vì vậy, cần phân biệt tuyên bố tiếp thị ở mặt trước bao bì với thông tin về thành phần và giá trị dinh dưỡng thực chất của thực phẩm để lựa chọn phù hợp.
1. Hiệu ứng 'hào quang sức khỏe' khiến người mua đánh giá sai sản phẩm
"Hào quang sức khỏe" (health halo effect) là hiện tượng người tiêu dùng có xu hướng đánh giá toàn bộ sản phẩm tốt cho sức khỏe khi thấy một đặc điểm được cho là có lợi, chẳng hạn "giàu canxi", "không gluten", "ít béo" hoặc "tự nhiên". Tuy nhiên, một đặc điểm tích cực không phản ánh đầy đủ chất lượng dinh dưỡng của sản phẩm.
Chẳng hạn, bánh quy ít chất béo vẫn có thể chứa nhiều đường hoặc tinh bột tinh chế. Đồ uống không bổ sung đường vẫn có thể chứa đường tự nhiên từ nguyên liệu, tùy thành phần sản phẩm. Thực phẩm không gluten cũng không mặc nhiên ít năng lượng hoặc giàu chất dinh dưỡng hơn. Bởi vậy, việc chỉ dựa vào một tuyên bố nổi bật có thể dẫn đến đánh giá sai về sản phẩm.
Một đặc điểm tích cực không thể đại diện cho toàn bộ chất lượng dinh dưỡng, vì vậy nên xem xét đồng thời các tiêu chí khác của thực phẩm như năng lượng, chất đạm, chất bột đường (carbohydrate), chất béo, đường tổng số, natri và các thành phần liên quan thay vì chỉ dựa vào một tuyên bố nổi bật.
Thông tin quảng cáo của một sản phẩm dễ làm người tiêu dùng hiểu lầm về giá trị dinh dưỡng thật của sản phẩm đó.
2. 'Làm từ trái cây' không đồng nghĩa với giàu dinh dưỡng
Hình ảnh dâu tây, cà rốt, rau bina hoặc các loại hạt trên bao bì dễ khiến người mua liên tưởng đến thực phẩm tươi, giàu vitamin và chất xơ. Tuy nhiên, hình ảnh minh họa và cụm từ "làm từ trái cây thật" không cho biết nguyên liệu đó chiếm bao nhiêu trong sản phẩm.
Ví dụ, kẹo dẻo có bổ sung nước ép trái cây vẫn có thể chứa nhiều đường và ít chất xơ. Bánh quy có bột rau củ vẫn có thể chủ yếu là bột mì, đường và chất béo. Người mua nên kiểm tra danh sách thành phần, tỷ lệ nguyên liệu nếu được công bố và bảng thông tin dinh dưỡng.
Một sản phẩm có chứa nước ép hoặc bột trái cây không đồng nghĩa có giá trị dinh dưỡng tương đương trái cây nguyên quả; hàm lượng chất xơ và một số vi chất có thể thay đổi trong quá trình chế biến.
3. Cẩn trọng với các cụm từ quảng cáo trên bao bì thực phẩm
Những từ ngữ như "tự nhiên", "đơn giản", "ngọt nhẹ" hoặc "làm từ nguyên liệu tự nhiên"... tạo cảm giác sản phẩm ít chế biến và lành mạnh. Tuy nhiên, ý nghĩa pháp lý của từng tuyên bố phụ thuộc vào quy định tại mỗi quốc gia và loại sản phẩm. Không nên mặc định tất cả đều không được quản lý hoặc đều là dấu hiệu quảng cáo sai sự thật.
Một số tuyên bố về hàm lượng chất dinh dưỡng, như "ít béo" hoặc "không đường bổ sung", có thể chịu các điều kiện pháp lý cụ thể tùy thị trường và loại thực phẩm. Vì vậy, không nên suy diễn rằng các cụm từ trên nhãn có cùng ý nghĩa hoặc cùng tiêu chí pháp lý tại mọi quốc gia.
Với người tiêu dùng Việt Nam, điều cần lưu ý là "không đường bổ sung" không đồng nghĩa với "không chứa đường". Sản phẩm có thể vẫn chứa đường tự nhiên từ sữa, trái cây hoặc nguyên liệu khác. Đường tổng số cũng không đồng nhất với tổng lượng carbohydrate; người mắc đái tháo đường cần chú ý cả carbohydrate và khẩu phần thực tế.
Tương tự, "ít béo" không có nghĩa là ít đường hoặc ít năng lượng.
Ví dụ, một đồ uống ghi "không đường bổ sung" vẫn có thể chứa đường tự nhiên từ nguyên liệu. Muốn biết lượng đường thực tế, người mua cần xem mục "đường tổng số" (nếu có công bố) và lượng carbohydrate, thay vì chỉ nhìn thông điệp quảng cáo ở mặt trước bao bì.
Với trẻ em và người mắc bệnh mạn tính, đọc đúng nhãn thực phẩm còn góp phần hỗ trợ xây dựng chế độ ăn phù hợp, do đó, không nên chỉ dựa vào các cụm từ quảng cáo để lựa chọn thực phẩm cho nhóm đối tượng này. Người mắc đái tháo đường cần chú ý tổng lượng carbohydrate và khẩu phần; người tăng huyết áp cần quan tâm hàm lượng natri; người thừa cân, béo phì cần xem xét năng lượng cung cấp theo lượng ăn thực tế...
4. Khẩu phần ghi trên bao bì có thể khiến người mua tính thiếu năng lượng
Một thông tin dễ bị bỏ qua là lượng thực phẩm làm căn cứ tính giá trị dinh dưỡng. Bảng thông tin dinh dưỡng có thể thể hiện năng lượng, đường, chất béo hoặc natri theo 100 g, 100 ml, một khẩu phần hay phần đóng gói theo quy định áp dụng. Khi đọc nhãn, cần xác định rõ đơn vị tính.
Theo hướng dẫn đọc nhãn dinh dưỡng của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), khẩu phần trên nhãn tại Hoa Kỳ phản ánh lượng thực phẩm thường được tiêu thụ trong một lần, không phải khuyến nghị lượng nên ăn. Nếu dùng nhiều hơn một khẩu phần, người tiêu dùng cần tính lại năng lượng và các chất dinh dưỡng tương ứng.
Ví dụ, nếu một gói bánh có hai khẩu phần, mỗi khẩu phần cung cấp 150 kcal, ăn hết cả gói đồng nghĩa với việc nạp khoảng 300 kcal. Nếu chỉ nhìn con số 150 kcal mà không kiểm tra số khẩu phần, người mua có thể đánh giá thấp lượng năng lượng thực tế.
Ngoài ra, không nên mặc định mọi sản phẩm đều thể hiện khẩu phần theo cách giống nhau. Khi so sánh hai sản phẩm cùng loại, cần đối chiếu giá trị dinh dưỡng trên cùng một lượng thực phẩm, chẳng hạn 100 g hoặc 100 ml. Nếu nhãn ghi theo khẩu phần, cần kiểm tra khối lượng hoặc thể tích tương ứng trước khi so sánh.
5. Người tiêu dùng Việt Nam cần đọc nhãn thực phẩm như thế nào?
Tại Việt Nam, Thông tư 30/2026/TT-BYT của Bộ Y tế có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, hướng dẫn nội dung và cách ghi thành phần dinh dưỡng, giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm, thay thế Thông tư 29/2023/TT-BYT. Văn bản áp dụng đối với các nhóm thực phẩm bao gói sẵn thuộc phạm vi điều chỉnh; một số nhóm như thực phẩm có một thành phần nguyên liệu duy nhất, nước uống đóng chai và thực phẩm bảo vệ sức khỏe không thuộc phạm vi điều chỉnh. Vì vậy, không nên mặc định mọi thực phẩm đều phải có bảng thông tin dinh dưỡng theo thông tư này.
Để hạn chế bị ảnh hưởng bởi những thông điệp tiếp thị, người mua nên hình thành một số thói quen sau:
- Đọc danh sách thành phần: Thành phần thường được liệt kê theo thứ tự khối lượng giảm dần theo quy định áp dụng. Nếu đường hoặc một nguyên liệu giàu chất béo xuất hiện ở vị trí đầu, cần xem xét tỷ lệ và loại thực phẩm trước khi quyết định mua.
- Kiểm tra bảng thông tin dinh dưỡng: Chú ý năng lượng, carbohydrate, đường tổng số, chất béo, chất béo bão hòa, natri và chất đạm; xem thêm chất xơ khi có công bố. Không nên kết luận sản phẩm tốt hay xấu chỉ từ một chỉ số.
- Đối chiếu khẩu phần: Kiểm tra lượng thực phẩm tương ứng với các số liệu dinh dưỡng và số khẩu phần trong bao bì. Nếu ăn cả gói hoặc uống cả chai, cần tính theo lượng thực tế sử dụng.
- Xem xét toàn bộ sản phẩm: "Không gluten", "ít béo" hay "làm từ trái cây tự nhiên" chỉ phản ánh một đặc điểm cụ thể, không thay thế việc đánh giá tổng thể giá trị dinh dưỡng.
- Ưu tiên thực phẩm ít chế biến phù hợp: Tăng cường rau củ, trái cây nguyên quả, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm tươi hoặc ít chế biến trong chế độ ăn đa dạng, cân đối.
Một sản phẩm có ghi "tự nhiên", "ít béo" hay "không đường bổ sung" chưa chắc đã là lựa chọn tốt hơn về mặt dinh dưỡng. Những thông tin này chỉ phản ánh một đặc điểm nhất định của sản phẩm, không đại diện cho toàn bộ giá trị dinh dưỡng.
Để lựa chọn thực phẩm phù hợp, người tiêu dùng nên thực hiện các bước như:
1. Đọc danh sách thành phần;
2. Kiểm tra bảng thông tin dinh dưỡng;
3. Đối chiếu với lượng thực phẩm thực tế sử dụng.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
