1. Các nguyên nhân gây tổn thương gan
Trong cơ thể, gan đảm nhận rất nhiều chức năng thiết yếu khác nhau như loại bỏ độc tố, đào thải thuốc và chuyển hóa (phân giải) toàn bộ thức ăn mà nạp vào. Gan cũng điều chỉnh nồng độ cholesterol, tổng hợp protein và sản xuất dịch mật (giúp hấp thụ chất béo), dự trữ đường để cung cấp năng lượng khi cơ thể cần, cũng như điều hòa nồng độ hormone.
Khi gan bị tổn thương, các hoạt động này bị đình trệ và gây ra nhiều hệ luỵ nghiêm trọng. Nguyên nhân gây tổn thương gan lớn nhất là uống nhiều rượu. Bên cạnh đó, còn một số nguyên nhân khác bao gồm:
Chế độ ăn uống kém lành mạnh và tiêu thụ quá nhiều đường
Chế độ ăn giàu carbohydrate tinh chế, đường bổ sung và chất béo không lành mạnh, đặc biệt khi đi kèm tình trạng dư thừa năng lượng, tăng cân và béo phì, có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD). Lượng năng lượng dư thừa thúc đẩy tích tụ chất béo trong gan, trong khi tình trạng kháng insulin và rối loạn chuyển hóa lipid có thể góp phần làm tiến triển tổn thương gan.
Thường xuyên sử dụng đồ uống có đường, thực phẩm chiên rán và thực phẩm chế biến sẵn cũng có thể làm tăng lượng đường, chất béo và năng lượng đưa vào cơ thể, từ đó ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe chuyển hóa và gan.
Chế độ ăn uống không lành mạnh là yếu tố nguy cơ cao gây tổn thương gan. Ảnh AI.
Lối sống ít vận động
Thiếu hoạt động thể chất, đặc biệt khi đi kèm tăng cân và béo bụng, là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD). Mỡ nội tạng có liên quan chặt chẽ với tình trạng kháng insulin và rối loạn chuyển hóa lipid, qua đó thúc đẩy tích tụ chất béo trong gan. Bệnh gan nhiễm mỡ đang ngày càng được ghi nhận ở người trẻ, trong đó lối sống ít vận động, chế độ ăn không hợp lý và thừa cân, béo phì là những yếu tố nguy cơ quan trọng.
Bệnh đái tháo đường và tổn thương gan
Đái tháo đường type 2, kháng insulin, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và béo phì là những yếu tố chuyển hóa liên quan chặt chẽ đến nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD). Đặc biệt, kháng insulin làm gia tăng dòng acid béo tự do đến gan và thúc đẩy quá trình tổng hợp, tích tụ chất béo tại gan. Khi tình trạng này kéo dài, stress oxy hóa và các phản ứng viêm có thể góp phần gây tổn thương tế bào gan, tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ hóa và ở một số trường hợp có thể dẫn đến xơ gan.
Nhiễm virus (viêm gan B và C)
Viêm gan do virus vẫn là một trong những nguyên nhân nghiêm trọng nhất gây tổn thương gan không liên quan đến rượu. Tình trạng nhiễm virus viêm gan B và C có thể âm thầm gây tổn thương gan trong nhiều năm mà không biểu hiện triệu chứng. Nếu không được điều trị, tình trạng này có thể tiến triển thành xơ gan hoặc ung thư gan. Đáng báo động là nhiều người vẫn chưa được chẩn đoán cho đến khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển.
Thuốc, độc tố và các yếu tố môi trường
Việc lạm dụng một số loại thuốc (như thuốc giảm đau), tiếp xúc với độc tố và thậm chí sử dụng các loại thực phẩm chức năng thảo dược đều có thể gây hại cho gan. Gan đảm nhận nhiệm vụ xử lý mọi thứ nạp vào cơ thể, nếu tiếp xúc quá mức với các chất độc hại có thể khiến gan bị quá tải. Các chất ô nhiễm và hóa chất trong môi trường cũng góp phần gây áp lực lên gan, đặc biệt là tại các khu vực đô thị.
Một trong những thách thức lớn nhất đối với các bệnh về gan là chúng thường âm thầm phát triển. Gan vẫn có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi đã bị tổn thương nghiêm trọng, điều này có thể làm chậm quá trình chẩn đoán bệnh.
2. Cách chăm sóc gan hiệu quả
2.1 Cẩn trọng với rượu bia
Quan điểm cho rằng chỉ những người thường xuyên uống quá nhiều rượu mới bị xơ gan là sai lầm vì chỉ cần tiêu thụ khoảng 120ml rượu mỗi ngày (bao gồm cả bia và rượu vang) đối với nam giới (và 60ml đối với nữ giới) đã có thể bắt đầu gây ra sẹo ở gan. Do đó, cần hạn chế tối đa việc sử dụng rượu, bia để tránh gây tổn thương gan.
2.2 Rửa sạch rau củ quả và tránh xa các độc tố
Thuốc trừ sâu và các độc tố khác có thể gây hại cho gan, do đó cần đọc kỹ nhãn cảnh báo trên các loại hóa chất sử dụng cũng như có biện pháp phòng hộ phù hợp để bảo vệ gan tốt nhất.
2.3 Phòng ngừa viêm gan A, B và C
Tiêm vaccine: Viêm gan A và B là các bệnh về gan do virus gây ra. Mặc dù nhiều trẻ em hiện đã được tiêm phòng, nhưng vẫn còn nhiều người trưởng thành chưa tiêm. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về việc liệu bạn có nguy cơ mắc bệnh hay không và thực hiện tiêm phòng bệnh lý này khi cần thiết.
Quan hệ tình dục an toàn: Viêm gan B và C có thể tiến triển thành bệnh mạn tính và cuối cùng phá hủy gan. Các bệnh này lây truyền qua đường máu và các dịch cơ thể khác. Chính vì vậy, nên thực hiện quan hệ tình dục an toàn bằng cách dùng bao cao su, chung thuỷ một vợ một chồng.
Rửa tay sạch sẽ: Viêm gan A lây lan qua việc tiếp xúc với thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm bẩn. Do đó cần giữ gìn bàn tay sạch sẽ, rửa tay bằng xà phòng và xả dưới vòi nước sạch trước khi ăn.
2.4 Cẩn trọng với thuốc và thảo dược
Nguyên nhân hàng đầu khiến các thử nghiệm lâm sàng bị dừng lại hoặc thuốc bị thu hồi khỏi thị trường chính là do các vấn đề liên quan đến gan. Tại Hoa kỳ, 20% các trường hợp tổn thương gan là do sử dụng thực phẩm chức năng. Để bảo vệ gan, khi sử dụng thuốc hay thảo dược cần tham khảo ý kiến chuyên gia về liều lượng và thời gian để tránh gây áp lực với gan.
Bên cạnh đó, cần tập thể dục và ăn uống lành mạnh để tăng cường lưu thông máu cho gan, hỗ trợ gan thải độc, từ đó giảm gánh nặng cho gan.
