1. Nhóm thực phẩm cung cấp dưỡng chất ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone
Theo TS.BS Trần Khánh Vân, Trưởng khoa Vi chất, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, testosterone đóng vai trò quan trọng đối với ham muốn tình dục và chức năng sinh sản ở nam giới. Chế độ ăn thiếu năng lượng hoặc thiếu hụt dưỡng chất kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý bình thường. Trong đó, kẽm, vitamin D, magie, protein và chất béo là những thành phần cần được chú ý.
TS.BS Trần Khánh Vân, Trưởng khoa Vi chất, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.
Kẽm: Khoáng chất này tham gia vào nhiều quá trình sinh học, trong đó có chức năng sinh sản nam giới. Thiếu kẽm có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản và quá trình điều hòa testosterone; mức độ tác động phụ thuộc tình trạng thiếu hụt và sức khỏe của từng người. Hàu, thịt, cá, trứng, sữa và các loại đậu là những nguồn cung cấp kẽm phù hợp. Tuy nhiên, bổ sung quá mức không giúp tăng testosterone ở người không thiếu hụt và có thể gây hại.
Protein và chất béo lành mạnh: Protein cung cấp axit amin cần thiết để duy trì khối cơ và các chức năng của cơ thể. Cholesterol là nguyên liệu tổng hợp testosterone, nhưng ăn nhiều thực phẩm giàu cholesterol không đồng nghĩa với việc tăng hormone này. Nam giới nên lựa chọn thịt nạc, cá, trứng, sữa, các loại đậu và chất béo không bão hòa từ cá béo, quả bơ, các loại hạt, dầu ô liu.
Vitamin D và magie: Vitamin D tham gia điều hòa nhiều hoạt động sinh học; một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa tình trạng vitamin D với testosterone và các chỉ số sinh sản. Magie cần thiết cho hoạt động thần kinh, cơ bắp và chuyển hóa năng lượng. Tuy nhiên, chưa đủ bằng chứng để khẳng định bổ sung hai vi chất này giúp cải thiện hormone ở tất cả nam giới. Cá béo, lòng đỏ trứng, rau lá xanh, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu là những nguồn cung cấp đáng chú ý.
Các loại thực phẩm giàu kẽm, khoáng chất thiết yếu tham gia vào quá trình sản xuất testosterone và hỗ trợ sinh tinh.
2. Nhóm thực phẩm cung cấp dưỡng chất có lợi cho sức khỏe mạch máu
Lưu thông máu đóng vai trò thiết yếu đối với chức năng cương dương. Khi có kích thích tình dục, nitric oxide góp phần làm giãn cơ trơn thể hang, giúp máu đi vào dương vật và tạo sự cương cứng. Vì vậy, chế độ ăn có lợi cho tim mạch cũng góp phần bảo vệ sức khỏe sinh lý.
Nitric oxide: Cơ thể có thể tổng hợp nitric oxide từ axit amin L-arginine; nitrate trong một số loại rau cũng tham gia vào quá trình hình thành phân tử này. Rau bina, rau lá xanh và củ dền cung cấp nitrate, trong khi dưa hấu chứa citrulline, axit amin tham gia quá trình chuyển hóa liên quan. Tuy nhiên, ăn những thực phẩm này không đồng nghĩa với việc cải thiện rõ rệt khả năng cương dương.
Flavonoid và chất chống oxy hóa: Các hợp chất này góp phần bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa. Dâu tây, việt quất, táo, cam quýt và cà chua là những thực phẩm có thể đưa vào chế độ ăn hằng ngày. Chocolate đen cũng chứa flavonoid, nhưng cần chú ý khẩu phần và hàm lượng đường, chất béo, năng lượng.
Chế độ ăn lành mạnh có lợi cho tim mạch và chuyển hóa, qua đó góp phần giảm một số yếu tố nguy cơ liên quan đến rối loạn cương dương. Nam giới cũng cần vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và mỡ máu, không hút thuốc, hạn chế rượu bia. Nếu rối loạn cương dương kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên, cần đi khám để xác định nguyên nhân.
3. Nhóm thực phẩm cung cấp dưỡng chất cho quá trình sinh tinh
Chất lượng tinh trùng được đánh giá qua số lượng, khả năng di động, hình thái và tính toàn vẹn của vật liệu di truyền. Chế độ ăn đủ dưỡng chất góp phần hỗ trợ quá trình sinh tinh, nhưng không có một loại thực phẩm đơn lẻ nào bảo đảm khả năng sinh sản.
Omega-3 là nhóm axit béo có lợi, trong đó DHA là thành phần quan trọng của màng tế bào tinh trùng, góp phần duy trì cấu trúc và chức năng tế bào. Các thực phẩm giàu omega- 3 được TS. Trần Khánh Vân khuyến nghị sử dụng gồm cá hồi, cá mòi, cá thu, quả óc chó, hạt chia và hạt lanh là những nguồn cung cấp omega-3. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu omega-3 và các chỉ số tinh dịch thuận lợi hơn, dù cần thêm bằng chứng để xác định hiệu quả cụ thể.
Vitamin A cần thiết cho sự phát triển, biệt hóa tế bào và quá trình sinh tinh bình thường. Gan, trứng và sữa cung cấp vitamin A; cà rốt, bí đỏ và khoai lang giàu beta-carotene, tiền chất vitamin A. Không nên tự ý bổ sung vitamin A liều cao vì nguy cơ gây độc khi sử dụng quá mức.
Folate (vitamin B9) tham gia tổng hợp DNA và phân chia tế bào, những quá trình thiết yếu đối với sự hình thành tinh trùng. Rau lá xanh, bông cải xanh, các loại đậu, quả bơ và trái cây họ cam quýt là những nguồn folate đáng chú ý.
Vitamin B12 có vai trò trong tổng hợp DNA, tạo tế bào máu và duy trì chức năng thần kinh. Thiếu vitamin B12 có thể ảnh hưởng đến quá trình phân chia tế bào. Thịt, cá, trứng, sữa và thực phẩm tăng cường vitamin B12 giúp bổ sung dưỡng chất này. Ngoài ra, selen, vitamin C và vitamin E góp phần bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa. Selen tham gia hoạt động của các enzyme chống oxy hóa; vitamin C và vitamin E giúp hạn chế tổn thương do các gốc tự do. Tuy nhiên, bổ sung quá mức các vi chất này không đồng nghĩa với việc cải thiện chất lượng tinh trùng và có thể gây hại.
Đối với người gặp khó khăn trong việc có con, việc thăm khám và đánh giá nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng hơn tự bổ sung vitamin hoặc thực phẩm được quảng cáo tăng cường sinh lý.
