Khí huyết đại suy như dòng suối thiếu nước không thông chảy được, khô cạn là điều đương nhiên, việc cần làm là đổ nước vào nguồn, thông đường nước chảy. Dưới đây là một số món ăn bài thuốc lợi sữa cho các sản phụ:
1. Bài thuốc 'Thông nhũ đan' giúp lợi sữa
Thành phần: Toàn quy 30 g, hoàng kỳ 20 g, đẳng sâm 20 g, mạch môn 20 g, cát cánh 8 g, thông thảo 12 g, trư đề giáp 2 cái.
Cách dùng: Sắc uống ngày 1 thang, chia 2-3 lần. Uống khi thuốc còn ấm.
Phân tích bài thuốc: Đẳng sâm-hoàng kỳ có tác dụng bồi khí; đương quy-mạch môn bồi âm huyết, dưỡng tân dịch; thông thảo-cát cánh thông nhũ, lợi khí, tuyên lạc; trư đề giáp tăng tác dụng dưỡng huyết thông sữa. Bài thuốc thường dùng để thông sữa, trị tắc tia sữa, ít sữa sau sinh.
Gia giảm:
- Can khí uất trệ phải gia thêm sài hồ, bạch thược, thanh bì để sơ can giải uất, thông hành can kinh.
- Tăng tác dụng tuyên lạc, thông nhũ nên gia thêm quả xộp hoặc vương bất lưu hành.
- Can uất nhiệt độc gây vú đau nóng gia bồ công anh, tạo giác thích, giã nát bồ công anh đắp bên ngoài.
Lưu ý:
- Chỉ dùng khi tắc tia sữa do khí huyết ứ trệ (vú căng tức, đau, sữa ít hoặc không ra); không dùng cho trường hợp ít sữa do cơ thể suy nhược, khí huyết hư.
- Không tự ý dùng khi có dấu hiệu viêm tuyến vú như sốt, vú đỏ, nóng, đau nhiều.
- Dùng đúng liều, ngắn ngày (3–5 ngày), tránh lạm dụng kéo dài.
- Cần cho trẻ bú hoặc hút sữa thường xuyên, kết hợp chườm ấm, xoa bóp để hỗ trợ thông tia sữa.
- Thận trọng với người cơ địa yếu, dễ rối loạn tiêu hóa; nên dùng theo tư vấn thầy thuốc Y học cổ truyền.
Hoàng kỳ, đẳng sâm có tác dụng bồi khí, giúp lợi sữa cho sản phụ.
2. Đu đủ hầm móng giò
Là một món ăn ngon và bổ dưỡng, đặc biệt cho phụ nữ sau sinh.
Nguyên liệu: 1 quả đu đủ xanh, 2 móng giò heo, 2 củ hành tím, 2 củ gừng, 1 thìa cà phê muối, 1 thìa cà phê đường, 1 thìa cà phê hạt nêm, 2 thìa canh nước mắm, 2 thìa canh dầu ăn, 1 lít nước.
Cách làm:
Sơ chế nguyên liệu: Đu đủ xanh gọt vỏ, bỏ hạt, cắt thành miếng vừa ăn; móng giò heo rửa sạch, chặt thành miếng, luộc sơ qua nước sôi để khử mùi hôi; hành tím và gừng đập dập; ướp móng giò với muối, đường, hạt nêm, nước mắm trong 15 phút.
Hầm móng giò: Đun nóng dầu ăn trong nồi, cho hành tím và gừng vào phi thơm; cho móng giò vào xào cho đến khi chín vàng; thêm nước vào nồi, đun sôi.
Hầm đu đủ: Cho đu đủ vào nồi móng giò, đun sôi trong khoảng 60 phút hoặc cho đến khi đu đủ chín mềm; nêm nếm lại gia vị cho vừa ăn. Món đu đủ hầm móng giò có thể ăn nóng với cơm hoặc bánh mì.
Đu đủ hầm móng giò tốt cho sản phụ.
Cách ăn đu đủ hầm móng giò để không tăng cân:
- Chỉ ăn 1–2 bữa/tuần, mỗi lần 1 bát nhỏ; không dùng thay bữa chính, tránh ăn tối muộn.
- Chọn đu đủ xanh vừa, móng giò lọc bớt da và mỡ, khi hầm không thêm dầu mỡ, không nêm đường.
- Chỉ ăn khi sữa ít, khi sữa đã ổn định thì giảm và ngừng để tránh tích mỡ.
- Kết hợp chế độ ăn đa dạng, vận động nhẹ; không phụ thuộc vào một món để gọi sữa.
- Theo YHCT, móng giò dễ sinh đàm thấp, ăn nhiều có thể đầy bụng, tăng cân; nên ăn điều độ hoặc thay bằng món lợi sữa thanh nhẹ hơn như canh đu đủ nấu cá (cá quả/cá chép), canh rau ngót nấu thịt nạc, canh mướp nấu lạc non…
3. Cháo cá chép
Là một món ăn ngon và bổ dưỡng, đặc biệt cho phụ nữ mới sinh thiếu sữa hoặc người cần bồi bổ sức khỏe.
Nguyên liệu: 1 con cá chép (khoảng 500g), 1/2 chén cơm gạo nếp, 1/2 chén cơm gạo tẻ, 2 củ hành tím, 2 củ gừng, 1 thìa cà phê muối, 1 thìa cà phê đường, 1 thìa cà phê hạt nêm, 2 thìa canh nước mắm, 2 thìa canh dầu ăn, 1 lít nước, hành lá, rau mùi (tùy chọn).
Cháo cá chép kích thích tiết sữa, bồi bổ cơ thể cho sản phụ.
Cách làm:
Sơ chế nguyên liệu: Cá chép làm sạch, bỏ vảy, bỏ ruột, rửa sạch, thái thành miếng vừa ăn; gạo nếp và gạo tẻ rửa sạch, ngâm nước trong 30 phút; hành tím và gừng đập dập.
Nấu cháo: Đun nóng dầu ăn trong nồi, cho hành tím và gừng vào phi thơm; cho cá chép vào xào cho đến khi chín vàng; thêm gạo nếp và gạo tẻ vào nồi, xào đều; thêm nước vào nồi, đun sôi; hầm cháo trong 20-30 phút hoặc cho đến khi cháo chín mềm; nêm nếm lại gia vị cho vừa ăn. Món cháo cá chép có thể ăn nóng, thêm hành lá và rau mùi (nếu dùng).
Cháo cá chép là món ăn được dùng phổ biến cho sản phụ nhờ tác dụng kích thích tiết sữa, bồi bổ cơ thể mà không gây ngấy. Theo Y học cổ truyền, cá chép vị ngọt, tính bình, có tác dụng bổ khí huyết, kiện tỳ vị, thông sữa. Khi tỳ vị khỏe, khí huyết sinh hóa đầy đủ sẽ giúp sữa về đều và bền. Theo dinh dưỡng hiện đại, cá chép giàu đạm dễ tiêu, vitamin nhóm B, canxi, sắt, giúp phục hồi sức khỏe sau sinh, hỗ trợ quá trình tạo sữa mà không làm dư thừa năng lượng.
Cháo nấu loãng giúp dễ hấp thu, không gây đầy bụng, phù hợp với sản phụ cơ thể còn yếu hoặc không thích thực phẩm nhiều dầu mỡ. Món ăn còn giúp giảm nguy cơ tăng cân, có thể dùng luân phiên hằng tuần thay cho các món lợi sữa nhiều chất béo. Cháo cá chép phát huy hiệu quả tốt khi ăn điều độ (1–2 bữa/tuần), kết hợp uống đủ nước và cho trẻ bú/hút sữa thường xuyên.
Bên cạnh việc dùng các món ăn bài thuốc trên, các sản phụ cần tuân thủ chế độ ăn uống khoa học, đầy đủ dưỡng chất, đảm bảo lượng sữa cho bé bú mà không bị tăng cân:
- Không ăn uống kiêng khem, các khẩu phần món ăn lợi sữa cần phải chứa đầy đủ 4 nhóm dưỡng chất quan trọng, bao gồm: Chất đạm (thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, các loại rau xanh lá…), chất bột đường (cơm, bún, phở, bánh mì, ngũ cốc nguyên hạt…), chất béo (dầu, mỡ, bơ…), vitamin và khoáng chất (các loại rau xanh lá, các loại trái cây tươi).
- Trong mỗi khẩu phần ăn, nên sử dụng thực phẩm tươi mới và thực phẩm nên có sự đa dạng, phong phú, không ăn đi ăn lại một loại. Đặc biệt, bữa ăn nên tăng cường ăn rau xanh và trái cây để bổ sung vi chất cho cơ thể nhanh chóng hồi phục, đồng thời tăng chất lượng sữa cho con bú.
- Không ăn quá nhiều trong một bữa, các món ăn lợi sữa nên được chia nhỏ đồng đều ra các bữa ăn (gồm bữa chính và các bữa phụ), tổng cộng cần khoảng 5-6 bữa/ngày để cung cấp năng lượng xuyên suốt cho cơ thể, đảm bảo các hoạt động hàng ngày và chất lượng sữa cho con bú.
- Uống đủ lượng nước cơ thể cần, từ 2-2.5 lít/ ngày giúp các hoạt động trao đổi chất diễn ra tốt hơn, phòng tránh táo bón, và duy trì ổn định nguồn sữa mẹ.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
