Màu tóc được quyết định bởi sắc tố melanin do các tế bào hắc tố trong nang tóc sản xuất và chuyển vào sợi tóc trong quá trình hình thành. Theo tuổi tác, hoạt động của tế bào hắc tố và nguồn tế bào gốc duy trì chúng suy giảm, khiến tóc mới mọc có ít sắc tố hơn, dần chuyển sang màu xám hoặc bạc. Đây là một phần của quá trình lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, tình trạng tóc bạc không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi. Nhiều người mới ngoài 20 tuổi đã nhận thấy những sợi tóc bạc xuất hiện và băn khoăn liệu có phải do thiếu chất hoặc mắc bệnh lý nào đó hay không.
Ngoài yếu tố di truyền, một số nghiên cứu cho thấy tình trạng thiếu hụt vài dưỡng chất có thể liên quan đến hiện tượng này.
Tóc bạc sớm có thể liên quan đến di truyền, căng thẳng và tình trạng thiếu một số vi chất. Ảnh minh họa PX.
1. Các dưỡng chất thiếu hụt làm tăng nguy cơ tóc bạc sớm
Vitamin B12
Vitamin B12 cần thiết cho quá trình tạo máu, hoạt động của hệ thần kinh và sự phân chia tế bào, trong đó có các tế bào ở nang tóc. Tóc bạc sớm đã được ghi nhận ở người bị thiếu vitamin B12 nặng, chẳng hạn trong bệnh thiếu máu ác tính. Ở một số trường hợp, màu tóc cải thiện một phần sau khi được điều trị bù vitamin B12. Một số nghiên cứu nhỏ cũng ghi nhận nồng độ vitamin B12 thấp hơn ở người trẻ bị tóc bạc sớm so với người cùng tuổi.
Vitamin B12 có chủ yếu trong thực phẩm có nguồn gốc động vật như thịt, cá, trứng, sữa, gan và hải sản có vỏ. Người ăn chay trường, người cao tuổi, người mắc bệnh dạ dày, ruột, người đã phẫu thuật cắt dạ dày và người dùng lâu dài thuốc metformin hoặc thuốc giảm tiết axit dạ dày có nguy cơ thiếu vitamin B12 cao hơn.
Sắt
Thiếu sắt là tình trạng thiếu vi chất phổ biến, nhất là ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Sắt không chỉ cần cho việc tạo hồng cầu mà còn tham gia vào hoạt động của nhiều tế bào phân chia nhanh như tế bào nang tóc. Một số nghiên cứu ghi nhận người trẻ bị tóc bạc sớm có nồng độ ferritin, chỉ số phản ánh lượng sắt dự trữ trong cơ thể, thấp hơn so với người không bạc tóc. Thiếu sắt cũng là nguyên nhân thường gặp gây rụng tóc lan tỏa.
Thực phẩm giàu sắt dễ hấp thu gồm thịt đỏ, gan, tiết, cá, hải sản. Sắt từ thực vật có trong rau lá xanh đậm, các loại đậu, nhưng cơ thể hấp thu kém hơn. Ăn kèm rau quả giàu vitamin C như ổi, cam, bưởi giúp tăng hấp thu sắt, còn uống trà, cà phê ngay sau bữa ăn làm giảm hấp thu.
Đồng
Đồng là vi chất cần cho hoạt động của tyrosinase, enzym then chốt trong quá trình tạo sắc tố melanin. Một số nghiên cứu, chủ yếu tại Ấn Độ và Iran, ghi nhận nồng độ đồng trong máu thấp hơn ở người trẻ bị tóc bạc sớm. Tuy nhiên, thiếu đồng ít gặp ở người ăn uống bình thường. Tình trạng này thường liên quan đến các bệnh kém hấp thu, phẫu thuật dạ dày hoặc uống kẽm liều cao kéo dài, vì kẽm cạnh tranh hấp thu với đồng.
Đồng có nhiều trong gan, hải sản có vỏ như hàu, các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và sô cô la đen.
Bên cạnh ba vi chất trên, một số nghiên cứu còn ghi nhận mối liên quan giữa tóc bạc sớm với nồng độ vitamin D3, canxi hoặc folate thấp, nhưng kết quả chưa thống nhất. Chế độ ăn thiếu đạm nghiêm trọng, như trong suy dinh dưỡng, cũng có thể làm tóc đổi màu, khô và dễ gãy.
2. Các nguyên nhân khác cần lưu ý
Hút thuốc lá có liên quan đến nguy cơ tóc bạc sớm, có thể do khói thuốc làm tăng các gốc tự do gây tổn thương tế bào hắc tố. Căng thẳng kéo dài cũng được cho là góp phần.
Một số bệnh lý cũng có thể gây tóc bạc sớm, như bệnh tuyến giáp (cường giáp, suy giáp), bạch biến, rụng tóc từng vùng và một số bệnh di truyền hiếm gặp. Người bị tóc bạc sớm kèm mệt mỏi, da xanh xao, tê bì tay chân, hồi hộp, sụt cân hoặc tăng cân bất thường, rụng tóc nhiều, xuất hiện mảng da mất sắc tố nên đi khám để được kiểm tra công thức máu, vitamin B12, sắt, chức năng tuyến giáp.
Ngoài ra, quan niệm "nhổ một sợi tóc bạc sẽ mọc thêm nhiều sợi khác" là không có cơ sở. Tuy nhiên, nhổ tóc nhiều lần có thể làm tổn thương nang tóc. Vì vậy, nếu muốn, bạn nên cắt sát sợi tóc bạc thay vì nhổ.
Để hạn chế tóc bạc sớm, mỗi người nên duy trì chế độ ăn đa dạng, đủ đạm, rau xanh, thịt cá, trứng sữa, các loại hạt, không hút thuốc lá và giữ tinh thần thoải mái. Người bị tóc bạc sớm kèm các dấu hiệu bất thường về sức khỏe nên đi khám để tìm nguyên nhân, thay vì tự ý dùng thuốc bổ, vi chất liều cao hay các bài thuốc truyền miệng.
