Đau dạ dày do nhiều nguyên nhân (bao gồm viêm loét dạ dày tá tràng, trào ngược dạ dày - thực quản và rối loạn tiêu hóa chức năng…). Theo Y học Cổ truyền (YHCT), bệnh dạ dày thuộc phạm vi chứng "Vị quản thống". Nguyên nhân thường xuất phát từ tỳ vị hư hàn, ngoại cảm phong hàn xâm nhập hoặc chế độ ăn uống thiếu khoa học làm tổn thương tỳ vị, dẫn đến tình trạng khí trệ, hàn tích tại vùng trung tiêu.
Theo Y học Hiện đại (YHHĐ), tổn thương niêm mạc xảy ra do sự mất cân bằng giữa yếu tố tấn công (axit dịch vị, vi khuẩn Helicobacter pylori, thuốc giảm đau chống viêm không steroid NSAID) và yếu tố bảo vệ (lớp chất nhầy mucin, niêm mạc dạ dày và dòng máu nuôi dưỡng).
1. Tác dụng của lá tía tô và gừng tươi giảm đau dạ dày
Trong YHCT, lá tía tô và gừng tươi là cặp đôi dược liệu kinh điển có tác dụng hỗ trợ tỳ vị vượt trội:
Lá tía tô (tô diệp): Tía tô có vị cay, tính ấm, quy vào hai kinh Phế và Tỳ. YHCT ghi nhận tía tô sở hữu công năng tán hàn, bổ khí, hành khí hòa vị, giải trướng bụng và chỉ âu (cầm nôn). Nhờ đặc tính lý khí mạnh mẽ, tía tô giúp điều hòa nhu động dạ dày, giải tỏa sự trướng trệ ở vùng thượng vị và giảm bớt áp lực trào ngược, giúp giảm đau dạ dày.
Gừng tươi (sinh khương): Gừng mang vị cay, tính ấm, quy vào kinh Phế, Tỳ và Vị. Dược liệu này nổi tiếng với khả năng ôn trung tán hàn (làm ấm vùng bụng trung tiêu), giáng nghịch chỉ âu, kích thích tiêu hóa và tiêu trừ tà hàn tích tụ. Gừng giúp xua tan cảm giác lạnh bụng, đau bụng, buồn nôn do tỳ vị bị hàn lạnh.
Tác dụng phối hợp: Khi phối hợp tía tô cùng gừng tươi, thức uống này đặc biệt thích hợp cho người đau dạ dày thể hư hàn với các triệu chứng đặc trưng như đau bụng tăng lên khi gặp lạnh, bụng lạnh trướng đầy, ợ hơi, ợ chua, nôn nao và tiêu hóa kém.
Lá tía tô và gừng được sử dụng trong một số bài thuốc dân gian hỗ trợ tiêu hóa, bảo vệ niêm mạc dạ dày. Ảnh AI.
Nhiều công trình nghiên cứu dược lý quốc tế công bố trên các cơ sở dữ liệu y khoa chính thống như PubMed và PubMed Central (PMC) đã làm sáng tỏ cơ chế sinh học của tía tô và gừng, cụ thể:
Lá tía tô (Perilla frutescens) chứa nhiều hợp chất polyphenol và flavonoid, trong đó có acid rosmarinic, luteolin, quercetin và apigenin. Nghiên cứu của Kangwan và cộng sự (2019) cho thấy phân đoạn chiết xuất lá tía tô giàu acid rosmarinic có tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày trên chuột bị gây loét bằng indomethacin – một thuốc kháng viêm không steroid (NSAID). Chiết xuất giúp giảm tiết dịch vị, tăng pH dạ dày, hạn chế tổn thương niêm mạc và phản ứng viêm; đồng thời bảo tồn lớp chất nhầy bảo vệ dạ dày. Các kết quả này mới được ghi nhận trên động vật, chưa đủ cơ sở khẳng định uống nước lá tía tô có tác dụng tương tự ở người.
Gừng (Zingiber officinale) chứa các hợp chất gingerol và shogaol, được nghiên cứu về đặc tính chống viêm, chống oxy hóa và ảnh hưởng đến nhu động đường tiêu hóa. Một thử nghiệm thăm dò trên nhóm người mắc khó tiêu chức năng có nhiễm Helicobacter pylori ghi nhận nhóm dùng 3 g bột gừng mỗi ngày trong 4 tuần có tỷ lệ âm tính với vi khuẩn là 53,3%. Tuy nhiên, quy mô nghiên cứu nhỏ, chưa có nhóm đối chứng phù hợp để khẳng định gừng có khả năng tiệt trừ H. pylori.
2. Hướng dẫn cách dùng lá tía tô với gừng giảm đau dạ dày
3.1. Nước sắc lá tía tô với gừng tươi
Dùng một nắm lá tía tô tươi (khoảng 10 - 15 g), rửa sạch, kết hợp 2 - 3 lát gừng tươi; cho vào khoảng 300ml nước, đun nhỏ lửa trong khoảng 5 phút, để nguội bớt rồi uống khi còn ấm; không nên uống quá đặc hoặc quá nhiều; có thể thêm 10 g vỏ quýt khô (trần bì) để tăng hiệu quả hành khí, giảm trướng bụng.
Lưu ý: Nên sắc kín nắp hoặc đun sắc nhanh, tránh đun sôi quá lâu làm bay hơi lượng tinh dầu dễ bay hơi trong tía tô và gừng; uống nước khi còn ấm sau bữa ăn hoặc khi bị lạnh bụng.
3.2. Trà lá tía tô khô với gừng
Dùng khoảng 5 g lá tía tô khô và 2 lát gừng tươi, hãm với 250 ml nước sôi trong 5 - 10 phút; lọc lấy nước uống ấm. Cách này thuận tiện, có thể sử dụng như một thức uống thảo dược trong sinh hoạt.
3.3. Nước sắc lá tía tô, gừng và mật ong
Dùng 10 g lá tía tô tươi, 2 lát gừng, đun với 300ml nước trong khoảng 10 phút. Để nước nguội bớt rồi thêm một lượng nhỏ mật ong nếu muốn. Người mắc đái tháo đường cần hạn chế mật ong hoặc không thêm đường.
3. Lưu ý và chống chỉ định
Dù là phương pháp tự nhiên lành tính, việc sử dụng nước tía tô gừng cần tuân thủ các chỉ định y học:
Phân biệt đúng thể bệnh YHCT: Nước tía tô gừng rất thích hợp cho người đau dạ dày thể hư hàn, tuyệt đối không dùng cho người đau dạ dày thể vị nhiệt (với triệu chứng đau rát dữ dội, miệng khô đắng, lưỡi đỏ, táo bón) vì tính ấm nóng của bài thuốc có thể làm nhiệt chứng nghiêm trọng hơn.
Không thay thế phác đồ điều trị chuyên sâu: Đây là liệu pháp hỗ trợ cho các trường hợp bệnh nhẹ đến trung bình. Người bệnh trào ngược nặng, viêm loét tiến triển hoặc xuất huyết dạ dày cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa.
Đối tượng cần thận trọng: Phụ nữ mang thai, người bị tăng huyết áp, người đang có tình trạng chảy máu hoặc đang sử dụng thuốc chống đông máu nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thường xuyên.
Bài viết mang tính chất thông tin tham khảo!
