Khi thời tiết chuyển sang thu, nhiệt độ và độ ẩm thay đổi có thể khiến đường hô hấp dễ bị kích thích hơn, nhất là ở người có cơ địa dị ứng hoặc bệnh hô hấp mạn tính. Không khí lạnh, khô có thể làm niêm mạc đường thở bị kích ứng, gây ho, khô hoặc ngứa họng. Đây cũng là thời điểm các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp như cảm lạnh, cúm có thể gia tăng, kéo theo triệu chứng ho, đau họng, rát họng… Lá chanh không chỉ là loại gia vị tạo mùi thơm cho nhiều món ăn truyền thống mà từ lâu còn xuất hiện trong kinh nghiệm sử dụng cây thuốc của người dân một số nước Đông Nam Á. Một số tài liệu y học dân gian ghi nhận lá chanh được dùng dưới dạng nước uống hoặc phối hợp với các dược liệu khác trong những trường hợp cảm lạnh, nghẹt mũi, ho, đờm…
Theo y học cổ truyền, lá chanh có vị cay ngọt, tính ôn (ấm), có tác dụng hóa đàm, chỉ khái (giảm ho), sát khuẩn và tiêu đờm, quy vào các kinh phế (phổi) và tỳ (tiêu hóa), theo công năng chủ trị phát tán phong hàn và điều hòa khí huyết.
Tác dụng giải cảm, hạ sốt: Hỗ trợ phát tán phong hàn, chữa cảm lạnh, đau đầu, sốt không ra mồ hôi (thường dùng trong các bài thuốc xông).
Trừ phong, giảm ho, tiêu đờm: Làm dịu cơn đau họng, giảm ho, long đờm và hỗ trợ điều trị cảm cúm, các cơn ho.
Kháng khuẩn, sát trùng: Tinh dầu lá chanh giúp sát khuẩn ngoài da, hỗ trợ trị mụn nhọt, bảo vệ rang lợi.
Hỗ trợ tiêu hóa: Kích thích tiêu hóa, giảm đau bụng, chữa đầy bụng ...
Nước sắc lá chanh hỗ trợ điều trị cảm lạnh, ho và một số triệu chứng hô hấp.
1. Gợi ý một số cách dùng lá chanh giảm ho
1.1. Nước lá chanh dùng khi ho nhẹ
Một số tài liệu dân gian ở khu vực Đông Nam Á ghi nhận lá chanh được dùng làm trà hoặc nước sắc trong các trường hợp cảm lạnh, ho và một số triệu chứng hô hấp. Tài liệu tổng quan về cây này cũng ghi nhận lá được sử dụng trong y học dân gian với mục đích hỗ trợ các triệu chứng cảm lạnh, nghẹt mũi và ho.
Cách đơn giản nhất là dùng một nắm nhỏ lá chanh tươi, rửa kỹ dưới vòi nước, có thể vò nhẹ để tinh dầu thoát ra, sau đó cho vào nước và đun sôi nhẹ trong thời gian ngắn. Lọc lấy nước, để ấm rồi uống từng ngụm; không nên dùng quá nhiều lá hoặc uống nước quá đặc.
1.2. Lá chanh kết hợp gừng
Gừng là một dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền có tên là sinh khương (gừng tươi và can khương (gừng khô) và thường được sử dụng trong các bài thuốc dân gian liên quan đến cảm lạnh, lạnh bụng hoặc các triệu chứng đường hô hấp; có thể dùng một nắm nhỏ lá chanh tươi, vài lát gừng tươi, rửa sạch rồi đun với lượng nước vừa đủ. Nước sau khi đun, bỏ bã có thể uống khi còn ấm.
Đồ uống ấm có thể giúp làm dịu cảm giác khó chịu ở họng, trong khi gừng cũng là thành phần thường được sử dụng theo kinh nghiệm truyền thống (có tác dụng phát biểu tán hàn, ôn trung, tiêu đàm giảm ho).
Nếu người bệnh đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính, đặc biệt là thuốc chống đông hoặc có bệnh lý đặc biệt, không nên tự ý sử dụng các chế phẩm thảo dược thường xuyên với lượng lớn.
1.3. Phối hợp lá chanh với mật ong để làm dịu họng
Một cách dân gian khác là dùng nước lá chanh đã nấu, để nguội bớt rồi thêm một lượng nhỏ mật ong. Mật ong đã được nghiên cứu trong một số tình huống ho cấp tính và có thể giúp làm dịu triệu chứng ở một số người.
Lưu ý, cho mật ong vào nước khi còn ấm thay vì đun mật ong ở nhiệt độ cao. Người mắc đái tháo đường cần tính lượng đường từ mật ong vào tổng khẩu phần. Đặc biệt, không được cho trẻ dưới 1 tuổi sử dụng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum ở trẻ nhỏ.
2. Lưu ý khi dùng lá chanh trị ho
Ho là phản xạ bảo vệ giúp cơ thể loại bỏ dịch tiết và các chất kích thích khỏi đường hô hấp. Nguyên nhân gây ho rất đa dạng, từ cảm lạnh, dị ứng, chảy dịch mũi sau, trào ngược dạ dày-thực quản đến hen, viêm họng, viêm amydan, viêm phổi cấp, mạn, COPD hoặc các bệnh lý khác.
Vì vậy, nếu chỉ ho nhẹ do cảm lạnh và không có dấu hiệu bất thường, có thể sử dụng nước lá chanh ấm như một thức uống hỗ trợ, kết hợp nghỉ ngơi, uống đủ nước và giữ ấm. Ngược lại, nếu ho kéo dài, ho ngày càng nặng, sốt cao, khó thở, đau ngực, thở khò khè, ho ra máu, tím tái hoặc người bệnh có bệnh nền về tim phổi, cần đi khám để tìm nguyên nhân. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh mạn tính cũng không nên chỉ dựa vào các bài thuốc dân gian khi triệu chứng bất thường xuất hiện.
Không nên dùng tinh dầu lá chanh để tự điều trị ho. Tinh dầu lá chanh có hàm lượng các hợp chất dễ bay hơi cao hơn nhiều so với nước lá thông thường. Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy tinh dầu lá chanh có hoạt tính kháng khuẩn, nhưng các nghiên cứu này sử dụng chế phẩm và nồng độ được kiểm soát, không phải nước lá chanh dùng tại nhà.
Vì vậy, không nên tự nhỏ tinh dầu lá chanh vào miệng, uống tinh dầu nguyên chất hoặc nhỏ vào nước để xông với mục đích "diệt khuẩn đường hô hấp". Tinh dầu đậm đặc có thể gây kích ứng niêm mạc và không thể thay thế thuốc điều trị khi có nhiễm trùng.
Mời bạn xem thêm video:
5 cách giảm ho đờm tại nhà | SKĐS
