Tình trạng này có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân như sử dụng rượu bia, gan nhiễm mỡ, viêm gan virus, thuốc hoặc một số bệnh lý khác. Nếu nguyên nhân gây tổn thương gan kéo dài mà không được phát hiện và xử trí, bệnh có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính, xơ gan, suy gan, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư gan.
1. Không nên chủ quan khi phát hiện men gan tăng
Men gan là tên gọi thường dùng để chỉ một số enzyme được giải phóng vào máu khi tế bào gan bị tổn thương. Các chỉ số thường được kiểm tra gồm ALT, AST và trong một số trường hợp có thêm GGT, phosphatase kiềm (ALP) cùng các xét nghiệm chức năng gan khác.
Men gan tăng không phải là một bệnh riêng biệt mà là dấu hiệu cảnh báo cần tìm nguyên nhân. Mức độ tăng men gan cũng không phải lúc nào phản ánh chính xác mức độ tổn thương của gan. Có trường hợp men gan chỉ tăng nhẹ nhưng nguyên nhân vẫn cần được theo dõi; ngược lại, một số tình trạng cấp tính có thể khiến men gan tăng rất cao nhưng sau điều trị lại trở về bình thường.
Đáng chú ý, nhiều người có men gan tăng không xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Đặc biệt ở giai đoạn sớm, người bệnh có thể vẫn sinh hoạt, làm việc bình thường và chỉ phát hiện bất thường khi xét nghiệm máu hoặc khám sức khỏe định kỳ.
Chính vì vậy, không nên chủ quan khi phát hiện men gan tăng, nhất là khi tình trạng này kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần.
2. Những biến chứng có thể gặp khi tổn thương gan kéo dài
- Viêm gan mạn tính: Nếu nguyên nhân gây tổn thương gan không được kiểm soát, tình trạng viêm có thể kéo dài. Viêm gan mạn tính có thể làm các tế bào gan tiếp tục bị tổn thương và hình thành mô xơ.
- Xơ gan: Khi gan bị tổn thương trong thời gian dài, mô gan khỏe mạnh có thể dần được thay thế bằng mô sẹo, làm thay đổi cấu trúc và suy giảm chức năng của gan. Xơ gan có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm.
Khi chức năng gan suy giảm, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, vàng da, phù chân hoặc bụng to do cổ trướng. Ở giai đoạn nặng, xơ gan có thể gây xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan, nhiễm trùng và suy gan.
- Ung thư gan: Xơ gan do nhiều nguyên nhân khác nhau là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của ung thư biểu mô tế bào gan. Một số bệnh gan mạn tính, đặc biệt viêm gan virus B hoặc C, cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Khi gan bị tổn thương trong thời gian dài, mô gan khỏe mạnh có thể dần được thay thế bằng mô sẹo, làm thay đổi cấu trúc và suy giảm chức năng của gan.
Do đó, không nên hiểu rằng bản thân việc "tăng men gan" trực tiếp gây ung thư. Vấn đề đáng lo ngại là nguyên nhân khiến gan bị tổn thương có thể kéo dài và tiến triển thành bệnh gan mạn tính, từ đó làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
3. Rượu bia có thể làm tổn thương gan
Sử dụng rượu bia thường xuyên hoặc với lượng lớn là một trong những yếu tố có thể gây tổn thương gan. Rượu có thể dẫn đến gan nhiễm mỡ, viêm gan do rượu và nếu tiếp tục sử dụng kéo dài, nguy cơ xơ gan cũng tăng lên.
Ở người đã có bệnh gan, việc tiếp tục uống rượu bia có thể khiến tổn thương gan tiến triển nhanh hơn. Vì vậy, khi phát hiện men gan tăng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về việc ngừng hoặc hạn chế rượu bia thay vì chờ xuất hiện triệu chứng.
Ngoài rượu bia, một số thuốc, thực phẩm bổ sung, thuốc nam hoặc thuốc đông y không rõ nguồn gốc cũng có thể gây tổn thương gan ở một số người. Vì vậy, không nên tự ý sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là "giải độc", "bổ gan" hoặc "hạ men gan".
4. Chủ động phòng ngừa tổn thương gan
Không phải tất cả nguyên nhân gây tăng men gan đều có thể phòng ngừa. Tuy nhiên, mỗi người có thể chủ động giảm nhiều yếu tố nguy cơ bằng cách:
- Hạn chế hoặc tránh sử dụng rượu bia, đặc biệt khi đã được chẩn đoán mắc bệnh gan.
- Không dùng chung kim tiêm hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính máu.
- Thực hiện các biện pháp phòng ngừa viêm gan virus theo khuyến cáo.
- Tiêm vaccine phòng viêm gan A và viêm gan B khi phù hợp và có chỉ định.
- Duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể chất.
- Ăn uống cân đối, hạn chế thực phẩm nhiều đường, chất béo bão hòa và đồ uống có đường.
- Kiểm soát tốt đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và các bệnh lý chuyển hóa.
- Không tự ý sử dụng thuốc, thuốc nam, thuốc đông y hoặc thực phẩm bổ sung kéo dài.
- Khám sức khỏe, kiểm tra chức năng gan khi có yếu tố nguy cơ hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
Khi phát hiện men gan tăng, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào việc làm giảm chỉ số xét nghiệm. Nếu xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, bụng to, phù, nôn nhiều, đau vùng hạ sườn phải hoặc mệt mỏi bất thường, cần được thăm khám sớm.
Phát hiện và xử trí nguyên nhân gây tổn thương gan từ sớm là biện pháp quan trọng giúp hạn chế tiến triển thành bệnh gan mạn tính, xơ gan và các biến chứng nguy hiểm.
